→ دیوانِ بیدل دهلوی

خامشی

144 بیت · 144 مصراع · 129 غزل

تعریف

khamushi

خامشی در این مدخل به‌صورت یک خانوادهٔ تصویری و معنایی خوانده می‌شود، نه فقط یک واژهٔ منفرد. محور قوی آن با خامشی شناخته می‌شود و برای آن لایهٔ ضعیف مستقلی ثبت نشده است. کارکرد اصلی این میدان در غزلیات، ساختنِ نسبت میان تصویر محسوس و معنای درونی است: خاموشی و سکوت؛ سکوتِ پرمعنا و حیرتِ بیانِ ناممکن. از همین رو هر رخداد باید با سیاق بیت سنجیده شود؛ واژهٔ قوی معمولا نشانهٔ مستقیم مفهوم است، اما واژهٔ ضعیف فقط وقتی پذیرفتنی است که با تصویر مرکزی یا چند قرینهٔ هم‌جهت همراه باشد.

بسامد این خانواده در پیکرهٔ غزلیات 144 مصراع، 144 بیت و 129 غزل است. پرتکرارترین نشانه‌های آن چنین‌اند: خامشی (144). این اعداد مفهوم را به‌عنوان یک گره قابل ردیابی در شبکهٔ تصویری دیوان نشان می‌دهند، اما تفسیر نهایی همچنان باید شاهد‌محور بماند. مدخل حاضر برای خواندن ماشینی و مرور انسانی ساخته شده است: تعریف آن حداقلی، شواهد آن واقعی و پیوندهای قرآنی آن فقط در صورت اطمینان روشن ثبت می‌شود.

شواهد

30 بیت
  1. 1
    لب اهل زبان نتوان به مهر خامشی بستن / قلم از سرمه خوردن‌کم نسازد نالهٔ دل را
    وزن
    مفاعیلن مفاعیلن مفاعیلن مفاعیلن (هزج مثمن سالم)
    قافیه
    لرا
    شناسه
    bayt 1,108 · ganjoor 40,733
  2. 2
    مگر ز ناله تهی‌گشت سینهٔ بیدل / که خامشی است سبق عندلیب باغ مرا
    وزن
    مفاعلن فعلاتن مفاعلن فعلن (مجتث مثمن مخبون محذوف)
    قافیه
    اغمرا
    شناسه
    bayt 1,338 · ganjoor 40,753
  3. 3
    تا به پستی‌ها عروج اعتبارم‌گل‌کند / خامشی چون آتش یاقوت زد دامان مرا
    وزن
    فاعلاتن فاعلاتن فاعلاتن فاعلن (رمل مثمن محذوف)
    قافیه
    انمرا
    شناسه
    bayt 1,373 · ganjoor 40,757
  4. 4
    پردهٔ ساز جنونم خامشی آهنگ نیست / ناله می‌گردم به هر رنگی‌ که‌ گردانی مرا
    وزن
    فاعلاتن فاعلاتن فاعلاتن فاعلن (رمل مثمن محذوف)
    قافیه
    انیمرا
    شناسه
    bayt 1,451 · ganjoor 40,763
  5. 5
    از زبان خامشی تقریر من غافل مباش / جوهرتیغ است این موج به جا استاده را
    وزن
    فاعلاتن فاعلاتن فاعلاتن فاعلن (رمل مثمن محذوف)
    قافیه
    ادهرا
    شناسه
    bayt 1,740 · ganjoor 40,789
  6. 6
    خامشی آیینه‌دار معنی روشن دلی‌ست / نیست بیدل چاره ازپاس نفس آیینه را
    وزن
    فاعلاتن فاعلاتن فاعلاتن فاعلن (رمل مثمن محذوف)
    قافیه
    سایینهرا
    شناسه
    bayt 1,828 · ganjoor 40,796
  7. 7
    بساط گفتگو طی کن که در انجام کار آخر / به حکم خامشی پیچیدن است این فرش قالی را
    وزن
    مفاعیلن مفاعیلن مفاعیلن مفاعیلن (هزج مثمن سالم)
    قافیه
    الیرا
    شناسه
    bayt 1,869 · ganjoor 40,800
  8. 8
    به‌ سخن‌ کشفِ معمای عدم‌ ممکن نیست / خامشی نیز نفهمید کلام دل ما
    وزن
    فعلاتن فعلاتن فعلاتن فعلن (رمل مثمن مخبون محذوف)
    قافیه
    امدلما
    شناسه
    bayt 2,406 · ganjoor 40,848
  9. 9
    عمری‌ست درادبکدهٔ وضع خامشی / از ناله انتقام اثر می‌کشیم ما
    وزن
    مفعول فاعلات مفاعیل فاعلن (مضارع مثمن اخرب مکفوف محذوف)
    قافیه
    رمیکشیمما
    شناسه
    bayt 2,562 · ganjoor 40,862
  10. 10
    به غیر خامشی اسرار دل‌که می‌فهمد / چه نکته‌هاکه ندارد زبان الکن ما
    وزن
    مفاعلن فعلاتن مفاعلن فعلن (مجتث مثمن مخبون محذوف)
    قافیه
    نما
    شناسه
    bayt 2,625 · ganjoor 40,867
  11. 11
    کو خامشی‌ که شانه‌کش مدعا شود / آشفته است‌ طرهٔ وضع بیان ما
    وزن
    مفعول فاعلات مفاعیل فاعلن (مضارع مثمن اخرب مکفوف محذوف)
    قافیه
    انما
    شناسه
    bayt 2,675 · ganjoor 40,871
  12. 12
    زین دبستان مصرع زلفی مسلسل خوانده‌ایم / خامشی مشکل که گردد مقطع دیوان ‌ما
    وزن
    فاعلاتن فاعلاتن فاعلاتن فاعلن (رمل مثمن محذوف)
    قافیه
    انما
    شناسه
    bayt 2,680 · ganjoor 40,872
  13. 13
    ازگل راز به مرغان هوس بو ندهد / غنچهٔ خامشی‌گلشن اندیشهٔ ما
    وزن
    فعلاتن فعلاتن فعلاتن فعلن (رمل مثمن مخبون محذوف)
    قافیه
    یشهٔما
    شناسه
    bayt 2,765 · ganjoor 40,880
  14. 14
    خامشی‌ها سبق مکتب بیتابی نیست / یک قلم ناله بود مشق نی پیشهٔ ما
    وزن
    فعلاتن فعلاتن فعلاتن فعلن (رمل مثمن مخبون محذوف)
    قافیه
    یشهٔما
    شناسه
    bayt 2,778 · ganjoor 40,881
  15. 15
    برجسته نیست پلهٔ میزان خامشی / یارب به سنگ سرمه نسنجی صدای ما
    وزن
    مفعول فاعلات مفاعیل فاعلن (مضارع مثمن اخرب مکفوف محذوف)
    قافیه
    ایما
    شناسه
    bayt 2,828 · ganjoor 40,886
  16. 16
    بیهوده همچو موج زبان برنمی‌کشیم / لبریز خامشی‌ست چوگوهر سبوی ما
    وزن
    مفعول فاعلات مفاعیل فاعلن (مضارع مثمن اخرب مکفوف محذوف)
    قافیه
    ویما
    شناسه
    bayt 2,870 · ganjoor 40,891
  17. 17
    درین محفل که دارد خامشی افسانهٔ راحت / به هم آوردن مژگان بود بربستن لب‌ها
    وزن
    مفاعیلن مفاعیلن مفاعیلن مفاعیلن (هزج مثمن سالم)
    قافیه
    بها
    شناسه
    bayt 3,092 · ganjoor 40,911
  18. 18
    ختم کردار زبان‌ها بی‌سخن گردیدن است / خامشی چون شمع‌ دارد مهر این طومارها
    وزن
    فاعلاتن فاعلاتن فاعلاتن فاعلن (رمل مثمن محذوف)
    قافیه
    ارها
    شناسه
    bayt 3,218 · ganjoor 40,921
  19. 19
    بود سرمشق درس خامشی باریک‌بینی‌ها / ز مو انگشت حیرانی به لب دارند چینی‌ها
    وزن
    مفاعیلن مفاعیلن مفاعیلن مفاعیلن (هزج مثمن سالم)
    قافیه
    ینیها
    شناسه
    bayt 3,588 · ganjoor 40,956
  20. 20
    به خامشی طلب از لعل یار کامِ امید / که بوسه رو ندهد تا به‌هم نیاری لب
    وزن
    مفاعلن فعلاتن مفاعلن فعلن (مجتث مثمن مخبون محذوف)
    قافیه
    ب
    شناسه
    bayt 3,729 · ganjoor 40,968
  21. 21
    آه از آن افسرده‌ای‌کز جوش صهبا نشکفد / همچو مینا خامشی را می‌کندگویا شراب
    وزن
    فاعلاتن فاعلاتن فاعلاتن فاعلن (رمل مثمن محذوف)
    قافیه
    اشراب
    شناسه
    bayt 4,146 · ganjoor 41,003
  22. 22
    معنی آسودگی نفس طلسم خامشی‌ست / برمن ازموج‌گهرشد روشن این مضمون آب
    وزن
    فاعلاتن فاعلاتن فاعلاتن فاعلن (رمل مثمن محذوف)
    قافیه
    وناب
    شناسه
    bayt 4,188 · ganjoor 41,007
  23. 23
    بی‌خامشی‌گم است سررشتهٔ سخن / بندی زبان به‌کام‌که یابی دهان به لب
    وزن
    مفعول فاعلات مفاعیل فاعلن (مضارع مثمن اخرب مکفوف محذوف)
    قافیه
    انبهلب
    شناسه
    bayt 4,337 · ganjoor 41,021
  24. 24
    از خامشی مپرس و زگفتار عندلیب / صد غنچه وگل است به منقار عندلیب
    وزن
    مفعول فاعلات مفاعیل فاعلن (مضارع مثمن اخرب مکفوف محذوف)
    قافیه
    ارعندلیب
    شناسه
    bayt 4,344 · ganjoor 41,022
  25. 25
    از دلم برداشت بیدل ناله مهر خامشی / اضطراب ریشه آب خلوت این دانه ریخت
    وزن
    فاعلاتن فاعلاتن فاعلاتن فاعلن (رمل مثمن محذوف)
    قافیه
    انهریخت
    شناسه
    bayt 4,633 · ganjoor 41,047
  26. 26
    نجات می‌طلبی خامشی‌گزین بیدل / که درطریق سلامت خموشی استاد است
    وزن
    فاعلاتن فاعلاتن فاعلاتن فاعلن (رمل مثمن محذوف)
    قافیه
    اداست
    شناسه
    bayt 5,252 · ganjoor 41,097
  27. 27
    موج شهرت درکمین خامشی پر می‌زند / مصرع برجسته آهنگی زتار مسطراست
    وزن
    فاعلاتن فاعلاتن فاعلاتن فاعلن (رمل مثمن محذوف)
    قافیه
    راست
    شناسه
    bayt 5,308 · ganjoor 41,103
  28. 28
    ساز نومیدی اختیاری نیست / خامشی نالهٔ شکست پر است
    وزن
    فعلاتن مفاعلن فعلن (خفیف مسدس مخبون)
    قافیه
    راست
    شناسه
    bayt 5,378 · ganjoor 41,108
  29. 29
    تا توانی ناله‌کن بیدل‌که درکیش جنون / خامشی صبح قیامت در نفس پروردن است
    وزن
    فاعلاتن فاعلاتن فاعلاتن فاعلن (رمل مثمن محذوف)
    قافیه
    ناست
    شناسه
    bayt 6,136 · ganjoor 41,176
  30. 30
    از قماش خامشی بیدل دکانی چیدم / هرچه غیر از خودفروشیها بود باب من است
    وزن
    فاعلاتن فاعلاتن فاعلاتن فاعلن (رمل مثمن محذوف)
    قافیه
    ابمناست
    شناسه
    bayt 6,271 · ganjoor 41,188

مفاهیمِ هم‌نشین

هم‌خانوادهٔ این واژه