→ دیوانِ بیدل دهلوی

مقصد

143 بیت · 143 مصراع · 136 غزل

تعریف

maqsad

مقصد در این مدخل به‌صورت یک خانوادهٔ تصویری و معنایی خوانده می‌شود، نه فقط یک واژهٔ منفرد. محور قوی آن با مقصد شناخته می‌شود و برای آن لایهٔ ضعیف مستقلی ثبت نشده است. کارکرد اصلی این میدان در غزلیات، ساختنِ نسبت میان تصویر محسوس و معنای درونی است: مقصود و سرمنزل؛ نمادِ غایتِ سلوک و وصال. از همین رو هر رخداد باید با سیاق بیت سنجیده شود؛ واژهٔ قوی معمولا نشانهٔ مستقیم مفهوم است، اما واژهٔ ضعیف فقط وقتی پذیرفتنی است که با تصویر مرکزی یا چند قرینهٔ هم‌جهت همراه باشد.

بسامد این خانواده در پیکرهٔ غزلیات 143 مصراع، 143 بیت و 136 غزل است. پرتکرارترین نشانه‌های آن چنین‌اند: مقصد (143). این اعداد مفهوم را به‌عنوان یک گره قابل ردیابی در شبکهٔ تصویری دیوان نشان می‌دهند، اما تفسیر نهایی همچنان باید شاهد‌محور بماند. مدخل حاضر برای خواندن ماشینی و مرور انسانی ساخته شده است: تعریف آن حداقلی، شواهد آن واقعی و پیوندهای قرآنی آن فقط در صورت اطمینان روشن ثبت می‌شود.

شواهد

30 بیت
  1. 1
    سرا‌غ منزل مقصد مپرس از ما زمینگیران / به سعی نقش پا راهی نمی‌گردد سفید اینجا
    وزن
    مفاعیلن مفاعیلن مفاعیلن مفاعیلن (هزج مثمن سالم)
    قافیه
    یداینجا
    شناسه
    bayt 213 · ganjoor 40,651
  2. 2
    صفر اشکال فلک دوری مقصد افزود / وهم تازید که شد حلقهٔ آن در پیدا
    وزن
    فعلاتن فعلاتن فعلاتن فعلن (رمل مثمن مخبون محذوف)
    قافیه
    رپیدا
    شناسه
    bayt 323 · ganjoor 40,660
  3. 3
    ز سعی دست و پا آیینهٔ مقصد نشد روشن / کجایی ای ز خود رفتن تو چیزی وانما ما را
    وزن
    مفاعیلن مفاعیلن مفاعیلن مفاعیلن (هزج مثمن سالم)
    قافیه
    امارا
    شناسه
    bayt 491 · ganjoor 40,675
  4. 4
    به جرم ما و من دوریم از سرمنزل مقصد / جرس اینجا بیابان مرگ دارد کاروان‌ها را
    وزن
    مفاعیلن مفاعیلن مفاعیلن مفاعیلن (هزج مثمن سالم)
    قافیه
    انهارا
    شناسه
    bayt 620 · ganjoor 40,690
  5. 5
    عنان جستجوی مقصد عاشق‌که می‌گیرد / فلک شد آبله اما زپا ننشاند همت را
    وزن
    مفاعیلن مفاعیلن مفاعیلن مفاعیلن (هزج مثمن سالم)
    قافیه
    ترا
    شناسه
    bayt 731 · ganjoor 40,699
  6. 6
    دوری مقصد به قدر دستگاه جستجوست / قطع‌کن وهم و خیال قاصد وپیغام را
    وزن
    فاعلاتن فاعلاتن فاعلاتن فاعلن (رمل مثمن محذوف)
    قافیه
    امرا
    شناسه
    bayt 1,225 · ganjoor 40,743
  7. 7
    بینوایی نیست ساز پرفشانیهای شوق / نیست مقصد جزفنا محمل‌کشان‌زخم را
    وزن
    فاعلاتن فاعلاتن فاعلاتن فاعلن (رمل مثمن محذوف)
    قافیه
    انزخمرا
    شناسه
    bayt 1,269 · ganjoor 40,746
  8. 8
    هدف مقصد ما سخت بلند افتاده‌ست / باید از عجزکمان کرد خم بازو را
    وزن
    فعلاتن فعلاتن فعلاتن فعلن (رمل مثمن مخبون محذوف)
    قافیه
    ورا
    شناسه
    bayt 1,610 · ganjoor 40,777
  9. 9
    بیدل به هرچه عزم کنی، وصل مقصد است / اینجا نشانه‌هاست‌، تو شست از کمین گشا
    وزن
    مفعول فاعلات مفاعیل فاعلن (مضارع مثمن اخرب مکفوف محذوف)
    قافیه
    ینگشا
    شناسه
    bayt 2,028 · ganjoor 40,814
  10. 10
    هرجا به خود رسیدیم‌ زین بیشتر ندیدیم / که‌آثار مقصد از ما می‌جست مقصد ما
    وزن
    مفعول فاعلاتن مفعول فاعلاتن (مضارع مثمن اخرب)
    قافیه
    دما
    شناسه
    bayt 2,068 · ganjoor 40,818
  11. 11
    راه مقصد جزبه سعی ناله نتوان‌کرد طی / چون جرس‌بیدرد هم ای‌کاش‌بخروشیم‌ما
    وزن
    فاعلاتن فاعلاتن فاعلاتن فاعلن (رمل مثمن محذوف)
    قافیه
    وشیمما
    شناسه
    bayt 2,577 · ganjoor 40,863
  12. 12
    بیدل هجوم‌ِ گریهٔ ما را سبب مپرس / بی‌مقصد است‌ کوششِ اشکِ روانِ ما
    وزن
    مفعول فاعلات مفاعیل فاعلن (مضارع مثمن اخرب مکفوف محذوف)
    قافیه
    انما
    شناسه
    bayt 2,710 · ganjoor 40,874
  13. 13
    بیدل مباش ممتحن وهم زندگی / چین‌کمند مقصد عمر ازکمین ما
    وزن
    مفعول فاعلات مفاعیل فاعلن (مضارع مثمن اخرب مکفوف محذوف)
    قافیه
    ینما
    شناسه
    bayt 2,737 · ganjoor 40,877
  14. 14
    چون خط پرگار، اگر مقصد دلیل عجز نیست / پای آغاز از چه می‌بوسد سرانجام‌ها
    وزن
    فاعلاتن فاعلاتن فاعلاتن فاعلن (رمل مثمن محذوف)
    قافیه
    امها
    شناسه
    bayt 3,321 · ganjoor 40,931
  15. 15
    در آن محفل که رسوایی دهد کام دل عاشق / چو گل دامان مقصد جوشد از چاک گریبان‌ها
    وزن
    مفاعیلن مفاعیلن مفاعیلن مفاعیلن (هزج مثمن سالم)
    قافیه
    انها
    شناسه
    bayt 3,407 · ganjoor 40,939
  16. 16
    مقصد ز بس‌گم است درین تیرگی سواد / شبگیر می‌کند ته خاک اکثر آفتاب
    وزن
    مفعول فاعلات مفاعیل فاعلن (مضارع مثمن اخرب مکفوف محذوف)
    قافیه
    رافتاب
    شناسه
    bayt 3,954 · ganjoor 40,987
  17. 17
    مقصد حیرت خرام اشک بیتابم مپرس / نشئه بیرون‌تاز ادراک است و خون‌پیما شراب
    وزن
    فاعلاتن فاعلاتن فاعلاتن فاعلن (رمل مثمن محذوف)
    قافیه
    اشراب
    شناسه
    bayt 4,128 · ganjoor 41,002
  18. 18
    به وصول مقصد عافیت نه دلیل جو نه عصا طلب / تو زاشک آن همه‌کم نه‌ای قدمی زآبله پا طلب
    وزن
    متفاعلن متفاعلن متفاعلن متفاعلن
    قافیه
    اطلب
    شناسه
    bayt 4,285 · ganjoor 41,017
  19. 19
    عشق دوراست ازتسلی ورنه مجنون مرا / نقش پای ناقه هم آیینهٔ مقصد نماست
    وزن
    مفاعلن فعلاتن مفاعلن فعلن (مجتث مثمن مخبون محذوف)
    قافیه
    است
    شناسه
    bayt 4,718 · ganjoor 41,055
  20. 20
    عاجزی را پیشوای سعی مقصد کرده‌ایم / بیشترنقش قدم ما را به منزل رهنماست
    وزن
    فعلاتن فعلاتن فعلاتن فعلن (رمل مثمن مخبون محذوف)
    قافیه
    است
    شناسه
    bayt 5,021 · ganjoor 41,078
  21. 21
    بیدل از توصیف زلف و کاکل این‌ گل‌رخان / مقصد ما طوق گردن مدعا زنجیر پاست
    وزن
    فاعلاتن فاعلاتن فاعلاتن فاعلن (رمل مثمن محذوف)
    قافیه
    ازنجیرپاست
    شناسه
    bayt 5,116 · ganjoor 41,085
  22. 22
    دلیل مقصد ما بسکه ناتوانی بود / به هرکجاکه رسیدیم‌گفت جا اینجاست
    وزن
    مفاعلن فعلاتن مفاعلن فعلن (مجتث مثمن مخبون محذوف)
    قافیه
    ااینجاست
    شناسه
    bayt 5,184 · ganjoor 41,092
  23. 23
    به وادیی که تحیر دلیل مقصد ماست / ز اشک تا به چکیدن هزار فرسنگ است
    وزن
    مفاعلن فعلاتن مفاعلن فعلن (مجتث مثمن مخبون محذوف)
    قافیه
    نگاست
    شناسه
    bayt 5,771 · ganjoor 41,145
  24. 24
    به صد گلشن دواندی ریشهٔ وهم / نفهمیدی‌گل مقصد چه رنگ است
    وزن
    مفاعیلن مفاعیلن فعولن (هزج مسدس محذوف یا وزن دوبیتی)
    قافیه
    نگاست
    شناسه
    bayt 5,789 · ganjoor 41,147
  25. 25
    مگر شکست به فریاد دل رسد ور نه / درای محمل مقصد نفس ‌گداخته است
    وزن
    مفاعلن فعلاتن مفاعلن فعلن (مجتث مثمن مخبون محذوف)
    قافیه
    سگداختهاست
    شناسه
    bayt 6,448 · ganjoor 41,203
  26. 26
    به قدر سعی دراز است راه مقصد ما / وگرنه در قدم عجز منزل افتادست
    وزن
    مفاعلن فعلاتن مفاعلن فعلن (مجتث مثمن مخبون محذوف)
    قافیه
    لافتادست
    شناسه
    bayt 7,202 · ganjoor 41,712
  27. 27
    مقصد آرام است ای‌کوشش مکن آزار ما / بی‌دماغان طلب را جاده هم سر منزلی‌ست
    وزن
    فاعلاتن فاعلاتن فاعلاتن فاعلن (رمل مثمن محذوف)
    قافیه
    لیست
    شناسه
    bayt 8,350 · ganjoor 41,823
  28. 28
    به آرمیدگیِ شمع رفته‌ایم از خویش / دلیلِ مقصدِ از سر گذشتگان، پا نیست
    وزن
    مفاعلن فعلاتن مفاعلن فعلن (مجتث مثمن مخبون محذوف)
    قافیه
    انیست
    شناسه
    bayt 8,436 · ganjoor 41,830
  29. 29
    تا به ذوق گوهر مقصد توان زد چشمکی / در محیط آرزو یک حلقهٔ گرداب نیست
    وزن
    فاعلاتن فاعلاتن فاعلاتن فاعلن (رمل مثمن محذوف)
    قافیه
    ابنیست
    شناسه
    bayt 8,488 · ganjoor 41,835
  30. 30
    محوگشتن منتهای مقصد شوق رساست / چون ‌نگه غیر از تحیر مُهر این‌ طومار نیست
    وزن
    فاعلاتن فاعلاتن فاعلاتن فاعلن (رمل مثمن محذوف)
    قافیه
    ارنیست
    شناسه
    bayt 8,618 · ganjoor 41,845

مفاهیمِ هم‌نشین

هم‌خانوادهٔ این واژه