→ دیوانِ بیدل دهلوی

طلب / سراغ

1,000 بیت · 1,027 مصراع · 781 غزل

تعریف

talab-soragh

طلب / سراغ در این مدخل به‌صورت یک خانوادهٔ تصویری و معنایی خوانده می‌شود، نه فقط یک واژهٔ منفرد. محور قوی آن با طلب، سراغ، مطلب شناخته می‌شود و لایهٔ ضعیف یا همسایهٔ آن جستجو، نشان است. کارکرد اصلی این میدان در غزلیات، ساختنِ نسبت میان تصویر محسوس و معنای درونی است: جستن، پی‌بردن و حرکت به سوی مطلوب. از همین رو هر رخداد باید با سیاق بیت سنجیده شود؛ واژهٔ قوی معمولا نشانهٔ مستقیم مفهوم است، اما واژهٔ ضعیف فقط وقتی پذیرفتنی است که با تصویر مرکزی یا چند قرینهٔ هم‌جهت همراه باشد.

بسامد این خانواده در پیکرهٔ غزلیات 1027 مصراع، 1000 بیت و 781 غزل است. پرتکرارترین نشانه‌های آن چنین‌اند: طلب (360)، سراغ (263)، نشان (201)، مطلب (176)، جستجو (42). این اعداد مفهوم را به‌عنوان یک گره قابل ردیابی در شبکهٔ تصویری دیوان نشان می‌دهند، اما تفسیر نهایی همچنان باید شاهد‌محور بماند. مدخل حاضر برای خواندن ماشینی و مرور انسانی ساخته شده است: تعریف آن حداقلی، شواهد آن واقعی و پیوندهای قرآنی آن فقط در صورت اطمینان روشن ثبت می‌شود.

شواهد

30 بیت
  1. 1
    از دیده سراغ دل دیوانه طلب کن / نقش قدم نشئه ز پیمانه طلب کن
    وزن
    مفعول مفاعیل مفاعیل فعولن (هزج مثمن اخرب مکفوف محذوف)
    قافیه
    انهطلبکن
    شناسه
    bayt 28,545 · ganjoor 44,560
  2. 2
    آرزوهای هوس نذر حریفان طلب / انفعال مطلب نایاب می‌باید مرا
    وزن
    فاعلاتن فاعلاتن فاعلاتن فاعلن (رمل مثمن محذوف)
    قافیه
    ابمیبایدمرا
    شناسه
    bayt 1,309 · ganjoor 40,751
  3. 3
    ما و سراغ مطلب دیگر چه ممکن است / در چشم‌ ما شکست ضعیفی غبار ما
    وزن
    مفعول فاعلات مفاعیل فاعلن (مضارع مثمن اخرب مکفوف محذوف)
    قافیه
    ارما
    شناسه
    bayt 2,159 · ganjoor 40,826
  4. 4
    کف پای حجله‌نشین ما، به خیال‌کرده‌کمین ما / پی‌آرزوی‌جبین‌مابه‌سراغ‌رنگ حنا طلب
    وزن
    متفاعلن متفاعلن متفاعلن متفاعلن
    قافیه
    اطلب
    شناسه
    bayt 4,292 · ganjoor 41,017
  5. 5
    شکست آبله هرگام ساغری دارد / سراغ آبی اگر خواهی از سراب طلب
    وزن
    مفاعلن فعلاتن مفاعلن فعلن (مجتث مثمن مخبون محذوف)
    قافیه
    ابطلب
    شناسه
    bayt 4,310 · ganjoor 41,019
  6. 6
    ریشه واری در طلب مژگان سر از پا برنداشت / عشق ما را در زمین شرم مطلب کاشته‌ست
    وزن
    فاعلاتن فاعلاتن فاعلاتن فاعلن (رمل مثمن محذوف)
    قافیه
    اشتهست
    شناسه
    bayt 7,886 · ganjoor 41,770
  7. 7
    بیدل دل هر ذره تپش‌خانهٔ آهی‌ست / نایابی مطلب چقدر درد طلب داشت
    وزن
    مفعول مفاعیل مفاعیل فعولن (هزج مثمن اخرب مکفوف محذوف)
    قافیه
    بداشت
    شناسه
    bayt 9,260 · ganjoor 41,900
  8. 8
    هرزه جولان بود سعی جستجوهای امید / یاس گل‌کرد و سراغ مطلب نایاب داد
    وزن
    فاعلاتن فاعلاتن فاعلاتن فاعلن (رمل مثمن محذوف)
    قافیه
    ابداد
    شناسه
    bayt 10,487 · ganjoor 42,007
  9. 9
    به جستجوی چه مطلب شکسته‌ای دامن / غبار خود بهم آور سراغ می‌گذرد
    وزن
    مفاعلن فعلاتن مفاعلن فعلن (مجتث مثمن مخبون محذوف)
    قافیه
    اغمیگذرد
    شناسه
    bayt 12,313 · ganjoor 42,170
  10. 10
    به غیر وحشت به هیچ عنوان حضور راحت ندارد امکان / ز صید مطلب سراغ‌ کم ‌گیر اگر دلت زین جهان نگیرد
    وزن
    مفاعلن فع مفاعلن فع مفاعلن فع مفاعلن فع
    قافیه
    اننگیرد
    شناسه
    bayt 12,850 · ganjoor 42,216
  11. 11
    طالب بیخبری باش‌که در دشت طلب / رفتن ازخویش سراغ همه ‌کس می‌گیرد
    وزن
    فعلاتن فعلاتن فعلاتن فعلن (رمل مثمن مخبون محذوف)
    قافیه
    سمیگیرد
    شناسه
    bayt 12,867 · ganjoor 42,217
  12. 12
    همه‌کس سراغ مطلب به دری رساند و نازید / من و ناز نیم‌جانی‌ که به لب رسیده باشد
    وزن
    فعلات فاعلاتن فعلات فاعلاتن (رمل مثمن مشکول)
    قافیه
    باشد
    شناسه
    bayt 13,462 · ganjoor 42,271
  13. 13
    می دهد سعی طلب عرض سراغ منزلم / نادویدنها ز درد نارسیدن داغ شد
    وزن
    فاعلاتن فاعلاتن فاعلاتن فاعلن (رمل مثمن محذوف)
    قافیه
    یدنداغشد
    شناسه
    bayt 14,141 · ganjoor 42,329
  14. 14
    سراغ عافیت‌گم بود در وحشتگه امکان / طلب از آبله فالی زد و منزل برون آمد
    وزن
    مفاعیلن مفاعیلن مفاعیلن مفاعیلن (هزج مثمن سالم)
    قافیه
    لبرونامد
    شناسه
    bayt 14,691 · ganjoor 42,380
  15. 15
    سراغ یوسف مطلب درین بیابان نیست / مگر ز چاک ‌گریبان نظر به چاه ‌کنید
    وزن
    مفاعلن فعلاتن مفاعلن فعلن (مجتث مثمن مخبون محذوف)
    قافیه
    اهکنید
    شناسه
    bayt 18,763 · ganjoor 43,707
  16. 16
    سراغ مطلب نایاب مجنون‌ کرد عالم را / به ذوق خویش من هم در قفای خویشتن‌ گشتم
    وزن
    مفاعیلن مفاعیلن مفاعیلن مفاعیلن (هزج مثمن سالم)
    قافیه
    ایخویشتنگشتم
    شناسه
    bayt 23,229 · ganjoor 44,096
  17. 17
    دل از خمار طلب خون کن و شراب طلب / جگر به تشنه‌لبی واگذر و آب طلب
    وزن
    مفاعلن فعلاتن مفاعلن فعلن (مجتث مثمن مخبون محذوف)
    قافیه
    ابطلب
    شناسه
    bayt 4,296 · ganjoor 41,018
  18. 18
    فیض حلاوت از دل بی‌کبر و کین طلب / زنبور را ز خانه برآر انگبین طلب
    وزن
    مفعول فاعلات مفاعیل فاعلن (مضارع مثمن اخرب مکفوف محذوف)
    قافیه
    ینطلب
    شناسه
    bayt 4,319 · ganjoor 41,020
  19. 19
    دلیل بی‌نشان در ملک پیدایی نمی‌باشد / سراغ ما کن از گردی کزین صحرا نشد پیدا
    وزن
    مفاعیلن مفاعیلن مفاعیلن مفاعیلن (هزج مثمن سالم)
    قافیه
    انشدپیدا
    شناسه
    bayt 283 · ganjoor 40,657
  20. 20
    با آنکه ما اسیرِ کمند حوادثیم / عنقاست بی‌نشان به سراغ نشان ما
    وزن
    مفعول فاعلات مفاعیل فاعلن (مضارع مثمن اخرب مکفوف محذوف)
    قافیه
    انما
    شناسه
    bayt 2,674 · ganjoor 40,871
  21. 21
    بهار بی‌نشان عالم نومیدی‌ام بیدل / سر غم می‌تون کرد از شکست رنگ مطلب‌ها
    وزن
    مفاعیلن مفاعیلن مفاعیلن مفاعیلن (هزج مثمن سالم)
    قافیه
    بها
    شناسه
    bayt 3,111 · ganjoor 40,912
  22. 22
    کجا راحت‌، چه آسودن که از نایابی مطلب / به پای جستجو چون آبله خون گشت منزل‌ها
    وزن
    مفاعیلن مفاعیلن مفاعیلن مفاعیلن (هزج مثمن سالم)
    قافیه
    لها
    شناسه
    bayt 3,282 · ganjoor 40,928
  23. 23
    ای گرد تکاپوی سراغ نو نشان‌ها / وامانده اندیشهٔ راه تو گمان‌ها
    وزن
    مفعول مفاعیل مفاعیل فعولن (هزج مثمن اخرب مکفوف محذوف)
    قافیه
    انها
    شناسه
    bayt 3,381 · ganjoor 40,937
  24. 24
    شده رمز جلوهٔ بی‌نشان به غبار آینه‌ات نهان / نفسی به صیقل امتحان برو از میان و صفا طلب
    وزن
    متفاعلن متفاعلن متفاعلن متفاعلن
    قافیه
    اطلب
    شناسه
    bayt 4,293 · ganjoor 41,017
  25. 25
    شرم‌دار از لفظ گر می‌خواهی از معنی سراغ / از صمد تاکی نشان جستن صنم بی‌پرده است
    وزن
    فاعلاتن فاعلاتن فاعلاتن فاعلن (رمل مثمن محذوف)
    قافیه
    مبیپردهاست
    شناسه
    bayt 6,657 · ganjoor 41,221
  26. 26
    چوآفتاب به هرجا رسی سراغ خودی / نشان پاگل رعنایی خرام‌تو نیست
    وزن
    مفاعلن فعلاتن مفاعلن فعلن (مجتث مثمن مخبون محذوف)
    قافیه
    امتونیست
    شناسه
    bayt 8,928 · ganjoor 41,871
  27. 27
    سراغ رفته‌گیر از هرچه می‌یابی نشان بیدل / همه گر نام باشد در نگین نقش قدم دارد
    وزن
    مفاعیلن مفاعیلن مفاعیلن مفاعیلن (هزج مثمن سالم)
    قافیه
    مدارد
    شناسه
    bayt 11,445 · ganjoor 42,091
  28. 28
    ای سایه نشان خویش‌ گم‌ کن / تا خورشیدت سراغ باشد
    وزن
    مفعول مفاعلن فعولن (هزج مسدس اخرب مقبوض محذوف)
    قافیه
    اغباشد
    شناسه
    bayt 13,547 · ganjoor 42,279
  29. 29
    یاران سراغ ما به غبار عدم‌ کنید / رفتیم آنقدر که نشان قدم نماند
    وزن
    مفعول فاعلات مفاعیل فاعلن (مضارع مثمن اخرب مکفوف محذوف)
    قافیه
    منماند
    شناسه
    bayt 14,921 · ganjoor 42,398
  30. 30
    در وادی طلب که سراب است چشمه‌اش / اشکی مگر نشان دهدم آب در نظر
    وزن
    مفعول فاعلات مفاعیل فاعلن (مضارع مثمن اخرب مکفوف محذوف)
    قافیه
    ابدرنظر
    شناسه
    bayt 19,318 · ganjoor 43,755

مفاهیمِ هم‌نشین

پیوند با قرآن

فرضیهٔ لنزی
Q.AYAH

هم‌خانوادهٔ این واژه