دیوانِ غزلیات · بیدل دهلوی · غزل 1283

شبم آهی ز دل در حسرت قاتل برون آمد

وزن مفاعیلن مفاعیلن مفاعیلن مفاعیلن (هزج مثمن سالم)قافیه لبرونامدردیف برون امددشواری نسبتاً آسان

سرش از ید بال‌افشانتر از بسمل برون آمد

چه سازد عقل مسکین‌کر نپوشدکسوت مجنون

که لیلی هرکجا بی‌پرده شد محمل برون آمد

ندارد صرفهٔ عزت مقام خود نفهمیدن

سخن‌صد پیش پا خورد اززبان‌کز دل برون آمد

به داغ فوت فرصت سوختن هم عالمی دارد

چراغان کرد آن پروانه‌کز محفل برون آمد

سراغ عافیت‌گم بود در وحشتگه امکان

طلب از آبله فالی زد و منزل برون آمد

رهایی نیست از هستی بغیر از خاک‌کردیدن

از این درپای عبرت هرکه شد ساحل برون آمد

به کوشش ربط نتوان داد اجزای هوایی را

دل از خود جمع کردن عقده مشکل برون آمد

ندارد حسن یکتایی ز جیب غیر جوشیدن

حق از حق جلوه‌گر شد باطل ازباطل برون آمد

دماغ خاکساری هم عروج نشئه‌ای دارد

من امیدی دماندم تا نهال از گل برون آمد

که دارد طاقت هم چشمی ظرف حباب من

محیط ازخود تهی گردید تا بیدل برون آمد

مفاهیمِ این غزل

دل / قلب طلب / سراغ آتش / شمع آبله / رنج راه پا / قدم / راه پر / بال / پرواز

تلمیحاتِ این غزل

لیلی مجنون

واژه‌نامهٔ این غزل · 18 واژه

دل: جان و درونِ آدمی؛ جایگاهِ عشق، درد و آگاهی.
نیست: نبودن؛ در شعر یادکرد عدم و فنا در برابر هستی موهوم.
بیدل: تخلصِ شاعر؛ به‌معنیِ بی‌دل، عاشقِ از خود رفته.
گل: شکوفهٔ خوش‌بو؛ نشانهٔ زیبایی، بهار و معشوق.
خاک: زمین و گرد؛ نماد فروتنی، فنا، خاستگاه جسم و نهایت آدمی.
پا: عضوِ راه‌رفتن؛ نمادِ گام در راهِ طلب و سلوک.
هستی: وجود و بودن؛ در برابر عدم و نیستی.
داغ: نشان سوختگی یا زخم؛ کنایه از اندوه، عشق و حسرت.
بال: پرِ پرواز؛ نمادِ اوج‌گرفتن و رهاییِ روح.
فرصت: مجال کوتاه انجام کار؛ در شعر غالبا لحظه گذرای عمر.
جلوه: آشکارشدن زیبایی یا حقیقت در صورت دیدنی.
حسرت: افسوس و دریغ؛ اندوهِ ناکامی و آرزوی برنیامده.
آبله: تاولِ پا یا دانهٔ پوست؛ نشانهٔ رنجِ راه و سلوک.
حسن: زیبایی؛ جلوهٔ جمالِ معشوق و تجلیِ حُسنِ ازلی.
حباب: پوسته نازک روی آب؛ نماد ناپایداری و تهی‌بودن.
پرده: حجاب و پوشش؛ مانع آشکارشدن یا نشانه پنهانی راز.
امکان: جهان ممکنات؛ هرچه وجودش وابسته و نه ضروری است.
دماغ: بینی یا سَر؛ جایگاهِ پندار، سرمستی و سودای خیال.

غزل‌های مرتبط

غزل 2310
نه تنها ناامید وصل ی غزل 1718
نرگسش وامی‌کند طومار غزل 2084
بیخودی کردم ز حسن بی غزل 39
نزیبد پردهٔ فانوس دی غزل 293
جنون آنجا که می‌گردد غزل 633
مرا به آبلهٔ پا چه م

خوانش و منبع در گنجور ↗