چو فقر دست دهد ترک عز و جاهکنید
چو فقر دست دهد ترک عز و جاهکنید
سر برهنه همان آسمان کلاه کنید
чу фақар даст даҳад тарак ъаз ва ҷо-канид
сар бараҳана ҳамон осмон кало канид
اگر گل هوس کهکشان زند به دماغ
اتاقهٔ سر تسلیم برگ کاهکنید
агар гул ҳус-каҳакашон занд ба дамоғ
атоқа сар тасалим бараг ко-канид
سراغ یوسف مطلب درین بیابان نیست
مگر ز چاک گریبان نظر به چاه کنید
сароғ йавасаф маталаб дарин биобон нест
магар з чок-гарибон назар ба чо-канид
خضاب ماتم موی سفید داشتن است
ز مرگ پیش دو روزی کفن سیاه کنید
хазоб мотам мавай сафид дошатан аст
з мараг пиш ду рузи-кафан сио-канид
حریف سرو بلندش نمیتوان گردید
به هر نهالکز این باغ رست آهکنید
ҳариф сару баландаш нами-тавон гардид
ба ҳар наҳол-каз ин боғ раст о-канид
به برق جلوهٔ حسنش کراست تاب نگاه
غنیمت است اگر سیر مهر و ماه کنید
ба барақ ҷалуа ҳасанаш карост тоб нго
ғанимат аст агар сир маҳар ва мо-канид
درین قلمرو عبرت کجا امید و چه یاس
ز هر رهی که بجایی رسید راهکنید
дарин қалмару ъабарт-каҷо амид ва ча йос
з ҳар раҳи-ки баҷойай рсид ро-канид
به یک قسم که ز ضبط دو لب بجا آید
زبان دعوی صد بحث بیگواه کنید
ба як қасам ки з забат ду лаб баҷо ойд
забон даъавай сад баҳас бе-гаво-ҳ канид
زساز معبد رحمت همین نواست بلند
که ای عدم صفتان کاشکی گناه کنید
засоз маъабд раҳамат ҳамин навост баланд
ки эй ъадам сафтон кошаки гано канид
ندیدهاید سرانجام این تماشاگه
به چشم نقش قدم سوی هم نگاهکنید
ндида-айд саронҷом ин тамошога
ба чашм нақш қадам савай ҳам нго-канид
سواد آینهٔ شمع روشن است اینجا
چوخط به نقطه رسد نامه را سیاه کنید
савод оина шамъ рушан аст инҷо
чухт ба нақата расад нома ро сио-канид
به عالمی که همین عمرو و زید جلوهگرست
خیال بیدل ما نیز گاه گاه کنید
ба ъолми-ки ҳамин ъамару ва зид ҷалуа-гарсат
хаёл бидел мо низ го го канид
واژهنامهٔ این غزل · 18 واژه
- نیست
- نبودن؛ در شعر یادکرد عدم و فنا در برابر هستی موهوم.
- بیدل
- تخلصِ شاعر؛ بهمعنیِ بیدل، عاشقِ از خود رفته.
- آینه
- سطح بازتابنده؛ در شعر نماد خودشناسی، صفا و جلوه است.
- سر
- بالاترین عضوِ تن؛ نمادِ اندیشه، سودا و فدا شدن در عشق.
- چشم
- اندامِ بینایی؛ سرچشمهٔ نگاه، اشک و انتظارِ عاشقانه.
- گل
- شکوفهٔ خوشبو؛ نشانهٔ زیبایی، بهار و معشوق.
- شمع
- چراغ مومی؛ نماد سوختن، روشنی دادن و عاشقی بیقرار.
- دست
- اندامِ گرفتن؛ نمادِ قدرت، بخشش و تصرف.
- نقش
- تصویر و اثر؛ گاه صورت ظاهری در برابر حقیقت.
- خیال
- صورت ذهنی و وهم؛ جهان تصور در برابر حضور عینی.
- هوس
- آرزوی زودگذر؛ میلِ نفسانی در برابرِ عشقِ راستین.
- لب
- کنارهٔ دهان؛ نمادِ سخن، بوسه و حیاتِ معشوق.
- عدم
- نیستی؛ نبودن در برابر هستی و گاه مرتبه پیش از ظهور.
- راه
- مسیرِ رفتن؛ نمادِ طریقتِ سلوک و سفرِ معنوی.
- نظر
- نگاه و دیدن؛ توجهِ معشوق یا بصیرتِ باطن.
- قدم
- پا یا گام؛ نشانهٔ آمدن، حضور و سلوکِ راهِ معنا.
- زبان
- عضوِ گفتار؛ ابزارِ بیان و گاه حجابِ معنای نهفته.
- جلوه
- آشکارشدن زیبایی یا حقیقت در صورت دیدنی.