دیوانِ غزلیات · بیدل دهلوی · غزل 492

بی‌دماغی مژدهٔ پیغام‌محبوبم بس است

وزن فاعلاتن فاعلاتن فاعلاتن فاعلن (رمل مثمن محذوف)قافیه وبمبساستردیف بس استدشواری دشوارتر

قاصد آواز دریدنهای مکتوبم بس است

ربط این محفل ندارد آنقدر برهم زدن

گر قیامت نیست آه عالم آشوبم بس است

تا به کی گیرم عیار صحبت اهل نفاق

اتفاق دوستان چون سبحه دلکوبم بس است

سخت دشوار است منظور خلایق زیستن

با همه زشتی اگر در پیش خود خوبم بس است

عمرها شد پینه‌دوز خرقهٔ رسواییم

زحمت‌چندین هنر، یک چشم معیوبم بس است

گاه غفلت می‌فروشم، گاه دانش می‌خرم

گربدانم اینکه‌در هرامر مغلوبم‌بس است

حلقهٔ قد دوتا ننگ امید زندگی‌ست

گرفزاید برعدم این صفرمحسوبم بس است

تا کجا زین بام و در خاشاک برچیندکسی

همچو صحرا خانهٔ بی‌رنج جاروبم بس است

حیف همت‌کزتلاش بی‌اثر سوزد دماغ

خجلت نایابی مطلوب مطلوبم بس است

بوی یوسف نیست پنهان از غبار انتظار

پیرهن بیدل بیاض چشم‌ یعقوبم‌ بس است

مفاهیمِ این غزل

چشم / نگاه ناله / آه / آواز اثر بزم / محفل بوی انتظار

تلمیحاتِ این غزل

یوسف

واژه‌نامهٔ این غزل · 18 واژه

نیست: نبودن؛ در شعر یادکرد عدم و فنا در برابر هستی موهوم.
بیدل: تخلصِ شاعر؛ به‌معنیِ بی‌دل، عاشقِ از خود رفته.
چشم: اندامِ بینایی؛ سرچشمهٔ نگاه، اشک و انتظارِ عاشقانه.
عالم: جهانِ هستی؛ پهنهٔ آفرینش و جلوه‌گاهِ حق.
غبار: گرد و خاک؛ نشانه محوی، فروتنی، ناپایداری یا حجاب دیدن.
خانه: سرپناهِ زیست؛ نمادِ دل، تن یا قفسِ هستی.
امید: چشم‌داشتِ خیر؛ نورِ دل در برابرِ نومیدی و رجای وصل.
آه: نالهٔ دل؛ دودِ سینهٔ عاشق و فریادِ سوز و درد.
دماغ: بینی یا سَر؛ جایگاهِ پندار، سرمستی و سودای خیال.
ننگ: عار و رسوایی؛ بدنامیِ عاشق که گاه مایهٔ افتخار است.
زندگی: حیات و بودن؛ فرصتِ گذرا و میدانِ آزمونِ جان.
غفلت: بی‌خبری و بی‌توجهی؛ خوابِ دل و حجابِ راهِ آگاهی.
محفل: انجمن و بزم؛ مجلسِ یاران و جلوه‌گاهِ شمعِ معشوق.
اثر: نشان و تأثیر؛ ردِّ برجامانده، که گاه نایاب و بی‌اثر است.
قیامت: رستاخیز؛ نمادِ آشوبِ بزرگ و شورِ بی‌اندازه.
بوی: رایحه؛ نمادِ نشانه باریک و یادِ دلدار.
خجلت: شرم و سرافکندگی؛ نمادِ حیای سالک در برابرِ حق.
همت: اراده و بلندیِ نیّت؛ نیرویِ معنوی که خواست را برمی‌آورد.

غزل‌های مرتبط

غزل 2369
فریاد کز توهم نامحرم غزل 490
ما را به راه عشق طلب غزل 2448
خوشا ذوق فنا و وحشت غزل 1457
یارب چه سان کنم به ه غزل 12
پل و زورق نمی‌خواهد غزل 2602
گر نفس چیند به این ف

خوانش و منبع در گنجور ↗