تعریف
cheshm-negahچشم / نگاه در این مدخل بهصورت یک خانوادهٔ تصویری و معنایی خوانده میشود، نه فقط یک واژهٔ منفرد. محور قوی آن با چشم، دیده، نگاه، نگه، نظر شناخته میشود و لایهٔ ضعیف یا همسایهٔ آن مژه، مژگان، چشمی است. کارکرد اصلی این میدان در غزلیات، ساختنِ نسبت میان تصویر محسوس و معنای درونی است: دستگاه دیدن، انتظار و تیر نگاه. از همین رو هر رخداد باید با سیاق بیت سنجیده شود؛ واژهٔ قوی معمولا نشانهٔ مستقیم مفهوم است، اما واژهٔ ضعیف فقط وقتی پذیرفتنی است که با تصویر مرکزی یا چند قرینهٔ همجهت همراه باشد.
بسامد این خانواده در پیکرهٔ غزلیات 4526 مصراع، 4168 بیت و 2102 غزل است. پرتکرارترین نشانههای آن چنیناند: چشم (1704)، دیده (716)، مژگان (605)، مژه (519)، نظر (440)، نگاه (398). این اعداد مفهوم را بهعنوان یک گره قابل ردیابی در شبکهٔ تصویری دیوان نشان میدهند، اما تفسیر نهایی همچنان باید شاهدمحور بماند. مدخل حاضر برای خواندن ماشینی و مرور انسانی ساخته شده است: تعریف آن حداقلی، شواهد آن واقعی و پیوندهای قرآنی آن فقط در صورت اطمینان روشن ثبت میشود.