دیوانِ غزلیات · بیدل دهلوی · غزل 2404

کرد حرف بی‌نشانم عالمی را تر زبان

وزن فاعلاتن فاعلاتن فاعلاتن فاعلن (رمل مثمن محذوف)قافیه رزبانردیف زباندشواری دشوار

همچو عنقا آشیانی بسته‌ام در هر زبان

وصف آن خط شوخیی داردکه در اندیشه‌اش

می‌دواند ربشه‌ها موج رک گل بر زبان

به که عاشق حسرت دیدار در دل بشمرد

موج سیلاب است اگر جوشد ز چشم‌تر زبان

مطلب دیدار حیرانم چسان گردد ادا

خاص آن عالم تحیر، تاب این‌کشور زبان

اهل معنی یک قلم در ضبط اسرار خودند

موج ممکن نیست بیرون آرد ازگوهر زبان

بی‌خموشی کلبهٔ دل عافیت اسباب نیست

کاش گردد شمع این کاشانه را صرصر زبان

عافیت خواهی تبرا کن ز اظهارکمال

رو به ناخن می‌کند آیینهٔ جوهر زبان

راحت اهل سخن در بی‌سخن گردیدن‌ست

غیر خاموشی ندارد بالش و بستر زبان

بحر برخود می‌تپد از خود فروشیهای موج

عالمی بی‌طاقت است از مردمان تر زبان

رازکمظرفان نمی‌پوشد هجوم احتیاج

می‌کشد در تشنگیها از صدا ساغر زبان

شور دل چون غنچه از رنگم‌گریبان می‌درد

پاس خاموشی چسان دارم به یک دفتر زبان

هرکه دارد قوت روحانی ازکاهش تهی‌ست

بیدل از ضعف بدن‌کم می‌شود لاغر زبان

مفاهیمِ این غزل

زبان / سخن موج / دریا دل / قلب راحت / عافیت آیینه حیرت

تلمیحاتِ این غزل

عنقا

واژه‌نامهٔ این غزل · 18 واژه

دل: جان و درونِ آدمی؛ جایگاهِ عشق، درد و آگاهی.
نیست: نبودن؛ در شعر یادکرد عدم و فنا در برابر هستی موهوم.
بیدل: تخلصِ شاعر؛ به‌معنیِ بی‌دل، عاشقِ از خود رفته.
چشم: اندامِ بینایی؛ سرچشمهٔ نگاه، اشک و انتظارِ عاشقانه.
آیینه: شیشهٔ بازتاب‌دهنده؛ نمادِ صفای دل و تجلّیِ حق.
گل: شکوفهٔ خوش‌بو؛ نشانهٔ زیبایی، بهار و معشوق.
شمع: چراغ مومی؛ نماد سوختن، روشنی دادن و عاشقی بی‌قرار.
عالم: جهانِ هستی؛ پهنهٔ آفرینش و جلوه‌گاهِ حق.
موج: برآمدگی آب؛ در شعر نشانه جنبش، اضطراب و ناپایداری.
خط: موی نورُستهٔ گونه؛ نمادِ زیباییِ نوخیزِ معشوق.
زبان: عضوِ گفتار؛ ابزارِ بیان و گاه حجابِ معنای نهفته.
درد: رنج و الم؛ سرمایهٔ عاشق و راهِ پختگیِ جان.
جوهر: ذات و بنیاد شیء؛ چیزی که قائم به خود دانسته می‌شود.
حسرت: افسوس و دریغ؛ اندوهِ ناکامی و آرزوی برنیامده.
معنی: مقصود درونی یا حقیقت پنهان پشت لفظ و صورت.
غنچه: گُلِ نشکفته؛ نمادِ دلِ بسته، رازِ نهفته و دهانِ خاموش.
عافیت: تندرستی و آسودگی؛ سلامتِ جان و رهایی از آشوبِ تعلق.
شور: هیجان و جوش؛ نمادِ بی‌قراریِ عاشقانه و وجد.

غزل‌های مرتبط

غزل 2403
گر چه جز ذکرت نمی‌گن غزل 302
ای داغ کمال تو عیان‌غزل 2797
اگر جانی وگر جسمی سر غزل 223
حیرت دیدار سامان سفر غزل 1773
دلی دارم که غیر از غ غزل 2406
تا کی غرور انجمن آرا

خوانش و منبع در گنجور ↗