دیوانِ غزلیات · بیدل دهلوی · غزل 1678

چشم واکن رنگ اسرار دگر دارد بهار

وزن فاعلاتن فاعلاتن فاعلاتن فاعلن (رمل مثمن محذوف)قافیه رداردبهارردیف دارد بهاردشواری درآمدنی

آنچه در وهمت نگنجد جلوه‌گر دارد بهار

ساعتی چون بوی گل از قید پیراهن برآ

از تو چشم آشنایی اینقدر دارد بهار

کهکشان هم پایمال موج توفان گل است

سبزه را از خواب غفلت چند بردارد بهار

از صلای رنگ عیش انجمن غافل مباش

پاره‌هایی چند بر خوان جگر دارد بهار

چشم تا واکرده‌ای رنگ از نظرها رفته است

از نسیم صبح دامن بر کمر دارد بهار

بی فنا نتوان گلی زین هستی موهوم چید

صفحهٔ ما گر زنی آتش شرر دارد بهار

از خزان آیینه دارد صبح تا گل می‌کند

جز شکستن نیست رنگ ما اگر دارد بهار

ابر می‌نالد کز اسباب نشاط این چمن

هرچه دارد در فشار چشم تر دارد بهار

ازگل و سنبل به نظم و نثر سعدی قانعم

این معانی درگلستان بیشتر دارد بهار

مو به مویم حسرت زخمت تبسم می‌کند

هرکه گردد بسملت بر من نظر دارد بهار

زین چمن بیدل نه سروی جست و نه شمشاد رست

از خیال قامتش دودی به سر دارد بهار

مفاهیمِ این غزل

گل / بهار چشم / نگاه آیینه دنیا-بازی / بازی دنیا غفلت / خواب رنگ / بی‌رنگی

واژه‌نامهٔ این غزل · 18 واژه

نیست: نبودن؛ در شعر یادکرد عدم و فنا در برابر هستی موهوم.
بیدل: تخلصِ شاعر؛ به‌معنیِ بی‌دل، عاشقِ از خود رفته.
سر: بالاترین عضوِ تن؛ نمادِ اندیشه، سودا و فدا شدن در عشق.
رنگ: نمود و جلوه ظاهری؛ گاه کنایه از دگرگونی و ناپایداری.
چشم: اندامِ بینایی؛ سرچشمهٔ نگاه، اشک و انتظارِ عاشقانه.
آیینه: شیشهٔ بازتاب‌دهنده؛ نمادِ صفای دل و تجلّیِ حق.
گل: شکوفهٔ خوش‌بو؛ نشانهٔ زیبایی، بهار و معشوق.
هستی: وجود و بودن؛ در برابر عدم و نیستی.
موج: برآمدگی آب؛ در شعر نشانه جنبش، اضطراب و ناپایداری.
خیال: صورت ذهنی و وهم؛ جهان تصور در برابر حضور عینی.
دامن: کنارهٔ جامه؛ نمادِ پاکی، پناه و دست‌آویز.
صبح: آغاز روشنایی پس از شب؛ نشانه امید، گشودگی یا بیداری.
آتش: شعله و سوز؛ کنایه از عشق، درد، شور یا نابودی.
بهار: فصلِ شکوفایی؛ نمادِ جوانی، تازگی و جلوهٔ حسن.
چمن: سبزه‌زارِ خرّم؛ نمادِ بهار، باغ و جلوه‌گاهِ حسن.
غافل: بی‌خبر و ناآگاه؛ خفته از یادِ حق و حقیقت.
نظر: نگاه و دیدن؛ توجهِ معشوق یا بصیرتِ باطن.
خواب: خفتن و رؤیا؛ نشانهٔ غفلت در برابرِ بیداریِ دل.

غزل‌های مرتبط

غزل 1679
سیر گلزار که یارب در غزل 963
لعل لب او یکدم بر حا غزل 865
هر کس اینجا یک دو دم غزل 505
از بس قماش دامن دلدا غزل 2157
مقیم وحدتم هر چند در غزل 118
تبسم‌ریز لعلش‌ گر نش

خوانش و منبع در گنجور ↗