دیوانِ غزلیات · بیدل دهلوی · غزل 1809

عبارت مختصر تا کی سوال وصل پیغامش

وزن مفاعیلن مفاعیلن مفاعیلن مفاعیلن (هزج مثمن سالم)قافیه امشدشواری نسبتاً آسان

مباد ای دشمن تحقیق از من بشنوی نامش

برهمن گو ببر زنار و زاهد سبحه آتش زن

غرور ناز دارد بی‌نیاز از کفر و اسلامش

نگردانده‌ست اوراق تمنا انتظار من

هنوز این چشم قربانی مقشّر نیست بادامش

رهایی نیست مضمونی که گرد خاطرم گردد

ز خود غیر از گرفتاری برون افکندم از دامش

هوای جستجوی وصل برد اندیشهٔ ما را

به آن عالم که می‌باید شنید از خویش پیغامش

ندانم شوق احرام چه گلشن در نظر دارد

بهار از رنگ و بو عمریست گم کرده‌ست آرامش

به زیر چرخ منشین گر تنزه مدعا باشد

عرقها بر چکیدن مایل است از سقف حمامش

ز دور آسمان گر سعد و نحسی در گمان داری

اثر وا می‌کند از کیفیت برجیس و بهرامش

دو عالم عیش و یک دم کلفت مردن نمی‌ارزد

حذر از الفت صبحی که باشد در نظر شامش

سماجت پیشه یکسر منع را ترغیب می‌داند

مگس هنگام راندن بیشتر می‌گردد ابرامش

تلاش جاه بیدل انحراف وضع می‌خواهد

کشد لنگی سر از پایی که پیش آید ره بامش

مفاهیمِ این غزل

چشم / نگاه فلک / چرخ جهان / دهر ناز / نیاز وصل سر / سودا

تلمیحاتِ این غزل

برهمن زنار

واژه‌نامهٔ این غزل · 18 واژه

نیست: نبودن؛ در شعر یادکرد عدم و فنا در برابر هستی موهوم.
بیدل: تخلصِ شاعر؛ به‌معنیِ بی‌دل، عاشقِ از خود رفته.
سر: بالاترین عضوِ تن؛ نمادِ اندیشه، سودا و فدا شدن در عشق.
رنگ: نمود و جلوه ظاهری؛ گاه کنایه از دگرگونی و ناپایداری.
چشم: اندامِ بینایی؛ سرچشمهٔ نگاه، اشک و انتظارِ عاشقانه.
عالم: جهانِ هستی؛ پهنهٔ آفرینش و جلوه‌گاهِ حق.
آتش: شعله و سوز؛ کنایه از عشق، درد، شور یا نابودی.
ناز: کرشمه و دلربایی؛ جلوه‌گریِ معشوق در برابرِ نیاز.
بهار: فصلِ شکوفایی؛ نمادِ جوانی، تازگی و جلوهٔ حسن.
گرد: غبار و خاک؛ نشانه محوی، ناپایداری و حجاب دیدن.
دم: نفس یا لحظه؛ واحدی بسیار کوتاه از زمان و زندگی.
نظر: نگاه و دیدن؛ توجهِ معشوق یا بصیرتِ باطن.
شوق: اشتیاقِ سوزان؛ کششِ پرشورِ دل به‌سوی معشوق و وصال.
وضع: حالت و رفتار؛ هیئت و شیوهٔ بودن در جهان.
تحقیق: جست‌وجوی حقیقت؛ شناختِ ژرف و یقینیِ معنا در برابرِ تقلید.
اثر: نشان و تأثیر؛ ردِّ برجامانده، که گاه نایاب و بی‌اثر است.
الفت: انس و دوستی؛ پیوندِ مهرآمیزِ دل‌ها.
انتظار: چشم‌به‌راهی؛ نمادِ کشش و رنجِ عاشق در فراق.

غزل‌های مرتبط

غزل 1808
چو دریابد کسی رنگ اد غزل 1590
مگو صبح طرب در ملک ه غزل 2505
رهت سنگی ندارد ای شر غزل 2822
به وحشت برنمی‌آیم ز غزل 502
دل از غبارِ نفس زخمِ غزل 167
ندیدم مهربان، دلهای

خوانش و منبع در گنجور ↗