→ دیوانِ بیدل دهلوی

وصل

198 بیت · 199 مصراع · 179 غزل

تعریف

vasl

وصل در این مدخل به‌صورت یک خانوادهٔ تصویری و معنایی خوانده می‌شود، نه فقط یک واژهٔ منفرد. محور قوی آن با وصل شناخته می‌شود و برای آن لایهٔ ضعیف مستقلی ثبت نشده است. کارکرد اصلی این میدان در غزلیات، ساختنِ نسبت میان تصویر محسوس و معنای درونی است: پیوستن به معشوق؛ نمادِ وصال و یگانگی با حق. از همین رو هر رخداد باید با سیاق بیت سنجیده شود؛ واژهٔ قوی معمولا نشانهٔ مستقیم مفهوم است، اما واژهٔ ضعیف فقط وقتی پذیرفتنی است که با تصویر مرکزی یا چند قرینهٔ هم‌جهت همراه باشد.

بسامد این خانواده در پیکرهٔ غزلیات 199 مصراع، 198 بیت و 179 غزل است. پرتکرارترین نشانه‌های آن چنین‌اند: وصل (199). این اعداد مفهوم را به‌عنوان یک گره قابل ردیابی در شبکهٔ تصویری دیوان نشان می‌دهند، اما تفسیر نهایی همچنان باید شاهد‌محور بماند. مدخل حاضر برای خواندن ماشینی و مرور انسانی ساخته شده است: تعریف آن حداقلی، شواهد آن واقعی و پیوندهای قرآنی آن فقط در صورت اطمینان روشن ثبت می‌شود.

شواهد

30 بیت
  1. 1
    از شوخی فضولی ما داشت عار وصل / آخرکنارکرد ز ننگ کنار وصل
    وزن
    مفعول فاعلات مفاعیل فاعلن (مضارع مثمن اخرب مکفوف محذوف)
    قافیه
    اروصل
    شناسه
    bayt 22,056 · ganjoor 43,995
  2. 2
    مرگ تسکین ندهد منتظر وصل تو را / پای تا سر ز کفن چشم سفید است اینجا
    وزن
    فعلاتن فعلاتن فعلاتن فعلن (رمل مثمن مخبون محذوف)
    قافیه
    یداستاینجا
    شناسه
    bayt 159 · ganjoor 40,646
  3. 3
    شب وصل است و نبود آرزو را دسترس اینجا / که باشد دشمن خمیازه، آغوشِ هوس اینجا
    وزن
    مفاعیلن مفاعیلن مفاعیلن مفاعیلن (هزج مثمن سالم)
    قافیه
    ساینجا
    شناسه
    bayt 255 · ganjoor 40,655
  4. 4
    به بزم وصل از شوق فضول ایمن نی‌ام بیدل / مباد ابرام‌، تمهید تغافل گردد ایما را
    وزن
    مفاعیلن مفاعیلن مفاعیلن مفاعیلن (هزج مثمن سالم)
    قافیه
    ارا
    شناسه
    bayt 413 · ganjoor 40,667
  5. 5
    ز بزم وصل‌ خواهش‌های بی‌جا می‌برد ما را / چو گوهر موج ما بیرون دریا می‌برد ما را
    وزن
    مفاعیلن مفاعیلن مفاعیلن مفاعیلن (هزج مثمن سالم)
    قافیه
    امیبردمارا
    شناسه
    bayt 510 · ganjoor 40,677
  6. 6
    اعتبار درد عشق از وصل برهم می‌خورد / زنگ باشد التیامْ آیینهٔ ناسور را
    وزن
    فاعلاتن فاعلاتن فاعلاتن فاعلن (رمل مثمن محذوف)
    قافیه
    وررا
    شناسه
    bayt 890 · ganjoor 40,713
  7. 7
    بر امید وصل مشکل نیست قطع زندگی / شوقِ منزل می‌کند نزدیک‌، راه دور را
    وزن
    فاعلاتن فاعلاتن فاعلاتن فاعلن (رمل مثمن محذوف)
    قافیه
    وررا
    شناسه
    bayt 905 · ganjoor 40,714
  8. 8
    ز وصل مدعاسعی طلب‌مایوس می‌گردد / به بیکاری نشاند التیام زخم مرهم را
    وزن
    مفاعیلن مفاعیلن مفاعیلن مفاعیلن (هزج مثمن سالم)
    قافیه
    مرا
    شناسه
    bayt 1,201 · ganjoor 40,741
  9. 9
    به وصل گلرخان نتوان کنار عافیت جستن / که درآغوش‌گل‌، خون جگرآب است شبنم را
    وزن
    مفاعیلن مفاعیلن مفاعیلن مفاعیلن (هزج مثمن سالم)
    قافیه
    اباستشبنمرا
    شناسه
    bayt 1,421 · ganjoor 40,760
  10. 10
    به غیر ز بادپیمایی چه دارد پنجهٔ منعم / ز وصل زرهمان یک‌حسرت آغوش‌است‌میزان‌را
    وزن
    مفاعیلن مفاعیلن مفاعیلن مفاعیلن (هزج مثمن سالم)
    قافیه
    انرا
    شناسه
    bayt 1,507 · ganjoor 40,768
  11. 11
    وصل نتواند خمار حسرت دلها شکست / کم نسازد می‌کشی خمیازه جام باده را
    وزن
    فاعلاتن فاعلاتن فاعلاتن فاعلن (رمل مثمن محذوف)
    قافیه
    ادهرا
    شناسه
    bayt 1,739 · ganjoor 40,789
  12. 12
    بیدل به هرچه عزم کنی، وصل مقصد است / اینجا نشانه‌هاست‌، تو شست از کمین گشا
    وزن
    مفعول فاعلات مفاعیل فاعلن (مضارع مثمن اخرب مکفوف محذوف)
    قافیه
    ینگشا
    شناسه
    bayt 2,028 · ganjoor 40,814
  13. 13
    با کمال اتحاد از وصل مهجوریم ما / همچو ساغر می به‌ لب داریم و مخموریم ما
    وزن
    فاعلاتن فاعلاتن فاعلاتن فاعلن (رمل مثمن محذوف)
    قافیه
    وریمما
    شناسه
    bayt 2,537 · ganjoor 40,860
  14. 14
    در وصل هم‌کنار خیالیم چاره نیست / آیینه‌ایم و عکس به بر می‌کشیم ما
    وزن
    مفعول فاعلات مفاعیل فاعلن (مضارع مثمن اخرب مکفوف محذوف)
    قافیه
    رمیکشیمما
    شناسه
    bayt 2,549 · ganjoor 40,861
  15. 15
    امتیاز وصل و هجران دورباش‌کس مباد / آه ازین غفلت‌که با او نیزتنهاییم ما
    وزن
    فاعلاتن فاعلاتن فاعلاتن فاعلن (رمل مثمن محذوف)
    قافیه
    اییمما
    شناسه
    bayt 2,610 · ganjoor 40,866
  16. 16
    از ما پیام وصل تهی‌کرد جای ما / آخر به ما رسید ز جانان دعای ما
    وزن
    مفعول فاعلات مفاعیل فاعلن (مضارع مثمن اخرب مکفوف محذوف)
    قافیه
    ایما
    شناسه
    bayt 2,821 · ganjoor 40,886
  17. 17
    ادب‌کوشید در ضبط خود وتعطیل شد نامش / به روز وصل ما ماند شب آدینهٔ مینا
    وزن
    مفاعیلن مفاعیلن مفاعیلن مفاعیلن (هزج مثمن سالم)
    قافیه
    ینهٔمینا
    شناسه
    bayt 3,050 · ganjoor 40,907
  18. 18
    گفتگو صد رنگ ناکامی دماند از کام‌ها / وصل هم موهوم ماند از شبههٔ پیغام‌ها
    وزن
    فاعلاتن فاعلاتن فاعلاتن فاعلن (رمل مثمن محذوف)
    قافیه
    امها
    شناسه
    bayt 3,328 · ganjoor 40,932
  19. 19
    مقام وصل نایاب است و راه سعی ناپیدا / چه می‌کردیم یارب گر نبودی نارسیدن‌ها
    وزن
    مفاعیلن مفاعیلن مفاعیلن مفاعیلن (هزج مثمن سالم)
    قافیه
    یدنها
    شناسه
    bayt 3,460 · ganjoor 40,943
  20. 20
    وصلِ مشتاقان ز اسبابِ دگر مستغنی است / احتیاج این است‌ کـای سامانِ استغنا بیا
    وزن
    فاعلاتن فاعلاتن فاعلاتن فاعلن (رمل مثمن محذوف)
    قافیه
    ابیا
    شناسه
    bayt 3,620 · ganjoor 40,958
  21. 21
    به‌امید وصل تونازنین‌،‌همه رانثار دل است‌و دین / من بیدل وعرق جبین‌که چه در طبق‌کنم ازحیا
    وزن
    متفاعلن متفاعلن متفاعلن متفاعلن
    قافیه
    قکنمازحیا
    شناسه
    bayt 3,663 · ganjoor 40,962
  22. 22
    خیال وصل توپختن دلیل غفلت ماست / کتان چه صرفه برد در قلمرو مهتاب
    وزن
    مفاعلن فعلاتن مفاعلن فعلن (مجتث مثمن مخبون محذوف)
    قافیه
    اب
    شناسه
    bayt 3,734 · ganjoor 40,969
  23. 23
    محرمان وصل در خشکی نفس دزدیده‌اند / خار ماهی را نباشد سبز گردیدن در آب
    وزن
    فاعلاتن فاعلاتن فاعلاتن فاعلن (رمل مثمن محذوف)
    قافیه
    ندراب
    شناسه
    bayt 4,096 · ganjoor 40,999
  24. 24
    بیدل زشوخ‌چشمی خود در محیط وصل / داریم چون حباب ز سر تا به پا نقاب
    وزن
    مفعول فاعلات مفاعیل فاعلن (مضارع مثمن اخرب مکفوف محذوف)
    قافیه
    انقاب
    شناسه
    bayt 4,170 · ganjoor 41,005
  25. 25
    ز بزم وصل دور افکند فکر جنت و حورت / کجا خوابیدی ای‌ غافل در آغوش است یار امشب
    وزن
    مفاعیلن مفاعیلن مفاعیلن مفاعیلن (هزج مثمن سالم)
    قافیه
    ارامشب
    شناسه
    bayt 4,237 · ganjoor 41,012
  26. 26
    شبی چو شبنم‌گل صرف‌کن به بیداری / سحر برآر سر و وصل آفتاب طلب
    وزن
    مفاعلن فعلاتن مفاعلن فعلن (مجتث مثمن مخبون محذوف)
    قافیه
    ابطلب
    شناسه
    bayt 4,303 · ganjoor 41,018
  27. 27
    هر قدم در طلب وصل دچار خویشم / شوق او آینه‌ها بر سر راهم آویخت
    وزن
    فعلاتن فعلاتن فعلاتن فعلن (رمل مثمن مخبون محذوف)
    قافیه
    یخت
    شناسه
    bayt 4,440 · ganjoor 41,030
  28. 28
    هوای وصل به خاک سیه نشاند مرا / به رنگ داغ جنون نکهت بهارم سوخت
    وزن
    مفاعلن فعلاتن مفاعلن فعلن (مجتث مثمن مخبون محذوف)
    قافیه
    ارمسوخت
    شناسه
    bayt 4,483 · ganjoor 41,034
  29. 29
    بیدل ذخیره‌ی مژه شد بسکه روز وصل / در عرض حیرت تو زبان نظاره سوخت
    وزن
    مفعول فاعلات مفاعیل فاعلن (مضارع مثمن اخرب مکفوف محذوف)
    قافیه
    ارهسوخت
    شناسه
    bayt 4,514 · ganjoor 41,036
  30. 30
    مژده وصل تو شد غارتگر آسایشم / خواب در چشمم همان شیرینی افسانه سوخت
    وزن
    فاعلاتن فاعلاتن فاعلاتن فاعلن (رمل مثمن محذوف)
    قافیه
    انهسوخت
    شناسه
    bayt 4,518 · ganjoor 41,037

مفاهیمِ هم‌نشین

هم‌خانوادهٔ این واژه