→ دیوانِ بیدل دهلوی

دیدار

197 بیت · 197 مصراع · 181 غزل

تعریف

didar

دیدار در این مدخل به‌صورت یک خانوادهٔ تصویری و معنایی خوانده می‌شود، نه فقط یک واژهٔ منفرد. محور قوی آن با دیدار شناخته می‌شود و برای آن لایهٔ ضعیف مستقلی ثبت نشده است. کارکرد اصلی این میدان در غزلیات، ساختنِ نسبت میان تصویر محسوس و معنای درونی است: رؤیت و ملاقات؛ نمادِ وصالِ معشوق و مشاهدهٔ حق. از همین رو هر رخداد باید با سیاق بیت سنجیده شود؛ واژهٔ قوی معمولا نشانهٔ مستقیم مفهوم است، اما واژهٔ ضعیف فقط وقتی پذیرفتنی است که با تصویر مرکزی یا چند قرینهٔ هم‌جهت همراه باشد.

بسامد این خانواده در پیکرهٔ غزلیات 197 مصراع، 197 بیت و 181 غزل است. پرتکرارترین نشانه‌های آن چنین‌اند: دیدار (197). این اعداد مفهوم را به‌عنوان یک گره قابل ردیابی در شبکهٔ تصویری دیوان نشان می‌دهند، اما تفسیر نهایی همچنان باید شاهد‌محور بماند. مدخل حاضر برای خواندن ماشینی و مرور انسانی ساخته شده است: تعریف آن حداقلی، شواهد آن واقعی و پیوندهای قرآنی آن فقط در صورت اطمینان روشن ثبت می‌شود.

شواهد

30 بیت
  1. 1
    تا به‌کی فرصت دیدار به خوابت‌ گذرد‌‌؟ / چون شرر جهدکن و یک مژه بیدار برآ
    وزن
    فعلاتن فعلاتن فعلاتن فعلن (رمل مثمن مخبون محذوف)
    قافیه
    اربرا
    شناسه
    bayt 680 · ganjoor 40,695
  2. 2
    انتظار وعدة دیدار آخر واخرید / از غم ماضی شدن مستقبل حال مرا
    وزن
    فاعلاتن فاعلاتن فاعلاتن فاعلن (رمل مثمن محذوف)
    قافیه
    المرا
    شناسه
    bayt 1,343 · ganjoor 40,754
  3. 3
    داغ هم در سینه‌ام بی‌حسرت دیدار نیست / چشم مجنون نقش پا بوده‌ست هامون مرا
    وزن
    فاعلاتن فاعلاتن فاعلاتن فاعلن (رمل مثمن محذوف)
    قافیه
    ونمرا
    شناسه
    bayt 1,437 · ganjoor 40,762
  4. 4
    دیدار پرستیم مپرس از رم و آرام / پرواز نگاه است تحیر قفسان را
    وزن
    مفعول مفاعیل مفاعیل فعولن (هزج مثمن اخرب مکفوف محذوف)
    قافیه
    انرا
    شناسه
    bayt 1,491 · ganjoor 40,766
  5. 5
    شعله‌ در جانی‌ که‌ خاکِ حسرت‌ دیدار نیست / خاک در چشمی‌ که نتوان بود حیران شما
    وزن
    فاعلاتن فاعلاتن فاعلاتن فاعلن (رمل مثمن محذوف)
    قافیه
    انشما
    شناسه
    bayt 2,305 · ganjoor 40,839
  6. 6
    یارب نکشد خجلت محرومی دیدار / عمری‌ست‌که آیینه خطاب است دل ما
    وزن
    مفعول مفاعیل مفاعیل فعولن (هزج مثمن اخرب مکفوف محذوف)
    قافیه
    اباستدلما
    شناسه
    bayt 2,398 · ganjoor 40,847
  7. 7
    داغِ محرومیِ دیدار ز محفل رفتیم / برسانید به آیینه سلام دل ما
    وزن
    فعلاتن فعلاتن فعلاتن فعلن (رمل مثمن مخبون محذوف)
    قافیه
    امدلما
    شناسه
    bayt 2,409 · ganjoor 40,848
  8. 8
    آغوشها به حسرت دیدار بازکرد / زخم دل به تیغ تغافل دو نیم ما
    وزن
    مفعول فاعلات مفاعیل فاعلن (مضارع مثمن اخرب مکفوف محذوف)
    قافیه
    یمما
    شناسه
    bayt 2,446 · ganjoor 40,851
  9. 9
    حیرت دیدار سامان سفر داریم ما / دامن آیینه امشب برکمر داریم ما
    وزن
    فاعلاتن فاعلاتن فاعلاتن فاعلن (رمل مثمن محذوف)
    قافیه
    رداریمما
    شناسه
    bayt 2,508 · ganjoor 40,857
  10. 10
    بس بود همچو دیدهٔ بیدل / شوق دیدار شمع خانهٔ ما
    وزن
    فعلاتن مفاعلن فعلن (خفیف مسدس مخبون)
    قافیه
    انهٔما
    شناسه
    bayt 2,801 · ganjoor 40,883
  11. 11
    سواد نسخهٔ دیدار اگر روشن توان کردن / به آب حیرت آیینه باشد شست دفترها
    وزن
    مفاعیلن مفاعیلن مفاعیلن مفاعیلن (هزج مثمن سالم)
    قافیه
    رها
    شناسه
    bayt 3,168 · ganjoor 40,917
  12. 12
    از نوای حسرت دیدار هم غافل مباش / ناله دارد بی‌ تو مژگانم چو موسیقارها
    وزن
    فاعلاتن فاعلاتن فاعلاتن فاعلن (رمل مثمن محذوف)
    قافیه
    ارها
    شناسه
    bayt 3,213 · ganjoor 40,921
  13. 13
    حیرت دیدار با دنیا و عقبا شد طرف / بوی امیدی گوارا کرد چندین یاس‌ها
    وزن
    فاعلاتن فاعلاتن فاعلاتن فاعلن (رمل مثمن محذوف)
    قافیه
    اسها
    شناسه
    bayt 3,250 · ganjoor 40,924
  14. 14
    بس دیده که شد خاک و نشد محرم دیدار / آیینهٔ ما نیز غباری‌ست از آن‌ها
    وزن
    مفعول مفاعیل مفاعیل فعولن (هزج مثمن اخرب مکفوف محذوف)
    قافیه
    انها
    شناسه
    bayt 3,373 · ganjoor 40,936
  15. 15
    خلوتِ اندیشه حیرت‌خانهٔ دیدارِ تو ست / ای‌ کلیدِ دل درِ امید ما بگشا بیا
    وزن
    فاعلاتن فاعلاتن فاعلاتن فاعلن (رمل مثمن محذوف)
    قافیه
    ابیا
    شناسه
    bayt 3,615 · ganjoor 40,958
  16. 16
    آفت هوش اسیران برق دیدار است و بس / می‌زند رنگ‌گل آتش در بنای عندلیب
    وزن
    فاعلاتن فاعلاتن فاعلاتن فاعلن (رمل مثمن محذوف)
    قافیه
    ایعندلیب
    شناسه
    bayt 4,368 · ganjoor 41,024
  17. 17
    از تاب و تب حسرت دیدار مپرسید / دردیده چوشمعم نگهی‌پر زد و خس ریخت
    وزن
    مفعول مفاعیل مفاعیل فعولن (هزج مثمن اخرب مکفوف محذوف)
    قافیه
    سریخت
    شناسه
    bayt 4,550 · ganjoor 41,040
  18. 18
    شب چو شمعم وعدهٔ دیدار در آتش نشاند / تا سحر آیینه از خاکسترم‌گل‌کرد و ریخت
    وزن
    فاعلاتن فاعلاتن فاعلاتن فاعلن (رمل مثمن محذوف)
    قافیه
    گلکردوریخت
    شناسه
    bayt 4,601 · ganjoor 41,045
  19. 19
    یاد آن جلوه ز چشمم‌ گره اشک‌ گشاست / شوق دیدار پرستان چقدر آینه ‌زاست
    وزن
    فعلاتن فعلاتن فعلاتن فعلن (رمل مثمن مخبون محذوف)
    قافیه
    است
    شناسه
    bayt 5,039 · ganjoor 41,080
  20. 20
    غم تحیر حسن قبول باید خورد / نه هرکه آینه پرداخت باب دیدار است
    وزن
    مفعول مفاعیل مفاعیل فعولن (هزج مثمن اخرب مکفوف محذوف)
    قافیه
    اراست
    شناسه
    bayt 5,391 · ganjoor 41,109
  21. 21
    همچو آیینه اگر صاف شوی / همه جا انجمن دیدار است
    وزن
    فعلاتن فعلاتن فعلن (رمل مسدس مخبون محذوف)
    قافیه
    اراست
    شناسه
    bayt 5,405 · ganjoor 41,110
  22. 22
    دیده تنها کاسهٔ دریوزهٔ دیدار نیست / از تپش در هر بن مویم هجوم سایل است
    وزن
    فاعلاتن فاعلاتن فاعلاتن فاعلن (رمل مثمن محذوف)
    قافیه
    لاست
    شناسه
    bayt 5,807 · ganjoor 41,148
  23. 23
    آیینه‌ام و طاقت دیدار ندارم / این باده ندانم چقدر حوصله‌ خواه است
    وزن
    مفعول مفاعیل مفاعیل فعولن (هزج مثمن اخرب مکفوف محذوف)
    قافیه
    اهاست
    شناسه
    bayt 6,402 · ganjoor 41,199
  24. 24
    رفته‌ام‌زین‌انجمن چون‌شمع‌و داغ‌دل بجاست / حسرت دیدار چشمی بر قفایم بسته است
    وزن
    فعلاتن فعلاتن فعلاتن فعلن (رمل مثمن مخبون محذوف)
    قافیه
    ایمبستهاست
    شناسه
    bayt 6,492 · ganjoor 41,208
  25. 25
    عمرها شد چون نگاه دیده آیینه‌ام / حیرت دیدار حصن آهنین‌ گردیده است
    وزن
    فاعلاتن فاعلاتن فاعلاتن فاعلن (رمل مثمن محذوف)
    قافیه
    ینگردیدهاست
    شناسه
    bayt 6,883 · ganjoor 41,241
  26. 26
    هرسو نگرم دیده به دیدار حجابست / ای تار نظر پیرهنت این چه نقابست
    وزن
    مفعول مفاعیل مفاعیل فعولن (هزج مثمن اخرب مکفوف محذوف)
    قافیه
    ابست
    شناسه
    bayt 7,112 · ganjoor 41,705
  27. 27
    این میکده کیفیت دیدار که دارد / هرجا مژه آغوش‌ کشد جام شرابست
    وزن
    مفعول مفاعیل مفاعیل فعولن (هزج مثمن اخرب مکفوف محذوف)
    قافیه
    ابست
    شناسه
    bayt 7,120 · ganjoor 41,705
  28. 28
    کنون که مژدهٔ دیدار شوق بنیادست / به هر طرف رودم دل تجلی‌آبادست
    وزن
    مفاعلن فعلاتن مفاعلن فعلن (مجتث مثمن مخبون محذوف)
    قافیه
    ادست
    شناسه
    bayt 7,175 · ganjoor 41,710
  29. 29
    مشو ز حسرت دیدار بیش ازین غافل / که دیده‌ها چو جرس بی‌ تو شیون‌آبادست
    وزن
    مفاعلن فعلاتن مفاعلن فعلن (مجتث مثمن مخبون محذوف)
    قافیه
    ادست
    شناسه
    bayt 7,178 · ganjoor 41,710
  30. 30
    به درد حسرت دیدار مرده‌ایم و هنوز / نفس در آیه دنباله‌‌دار فریادست
    وزن
    مفاعلن فعلاتن مفاعلن فعلن (مجتث مثمن مخبون محذوف)
    قافیه
    ادست
    شناسه
    bayt 7,186 · ganjoor 41,710

مفاهیمِ هم‌نشین

هم‌خانوادهٔ این واژه