دیوانِ غزلیات · بیدل دهلوی · غزل 226

با کمال اتحاد از وصل مهجوریم ما

وزن فاعلاتن فاعلاتن فاعلاتن فاعلن (رمل مثمن محذوف)قافیه وریمماردیف مادشواری درآمدنی

همچو ساغر می به لب داریم و مخموریم ما

پرتو خورشید جز در خاک نتوان یافتن

یک زمین و آسمان از اصل خود دوریم ما

د رتجلی سوختیم و چشم بینش وا نشد

سخت پابرجاست جهلِ ما، مگر طوریم ما

با وجود ناتوانی سر به گردون سوده‌ایم

چون مه سرخط عجزیم و مغروریم ما

تهمت حکم قضا را چاره نتوان یافتن

اختیار از ماست چندانی که مجبوریم ما

مفت ساز بندگی گر غفلت و گر آگهی

پیش نتوان برد جز کاری که مأموریم ما

بحر در آغوش و موج ما همان محوِ کنار

کارها با عشق بی‌پرواست معذوریم ما

مفاهیمِ این غزل

فلک / چرخ موج / دریا خورشید / روشنی چشم / نگاه عشق / محبت غفلت / خواب

واژه‌نامهٔ این غزل · 18 واژه

سر: بالاترین عضوِ تن؛ نمادِ اندیشه، سودا و فدا شدن در عشق.
چشم: اندامِ بینایی؛ سرچشمهٔ نگاه، اشک و انتظارِ عاشقانه.
خاک: زمین و گرد؛ نماد فروتنی، فنا، خاستگاه جسم و نهایت آدمی.
موج: برآمدگی آب؛ در شعر نشانه جنبش، اضطراب و ناپایداری.
ساز: آلتِ نوازندگی؛ نمادِ هم‌آهنگی و نوای درون.
عشق: مهرِ سوزان؛ نیرویِ بنیادینِ هستی و راهِ فنا.
لب: کنارهٔ دهان؛ نمادِ سخن، بوسه و حیاتِ معشوق.
غفلت: بی‌خبری و بی‌توجهی؛ خوابِ دل و حجابِ راهِ آگاهی.
بحر: دریا؛ نماد وحدت و هستی بیکران که قطره در آن محو می‌شود.
ساغر: جامِ شراب؛ نمادِ دریافتِ فیض و سرمستیِ معنوی.
محو: زدوده و ناپدیدشدن؛ کنایه از فنا و استغراق در حقیقت.
آغوش: کنار و بغل؛ نمادِ وصال و پذیرشِ مهرآمیز.
زمین: خاک و گستره عالمِ خاکی؛ نمادِ فروتنی و جهانِ مادی.
خورشید: آفتاب؛ نماد جلوه حقیقت که گرد و ذره در پرتو آن محو است.
چاره: درمان و تدبیر؛ نمادِ راهِ رهایی از درد یا بی‌چارگی.
وصل: پیوستن به معشوق؛ نمادِ وصال و یگانگی با حق.
آسمان: سپهر و گنبد گردون؛ نمادِ تقدیر، بلندی و چرخِ بیداد.
مفت: رایگان و بی‌بها؛ نمادِ بخششِ بی‌منت و غنیمتِ آسان.

غزل‌های مرتبط

غزل 183
پر کرده جزو لایتجزا غزل 244
پا به نومیدی شکست آز غزل 209
افتاده زندگی به کمین غزل 187
حیرت حسنی است در طبع غزل 192
آخر به لوح آینهٔ اعت غزل 1446
با هستی‌ام وداع تو و

خوانش و منبع در گنجور ↗