→ دیوانِ بیدل دهلوی

نام / اعتبار

1,339 بیت · 1,376 مصراع · 1,005 غزل

تعریف

nam-etebar

نام / اعتبار در این مدخل به‌صورت یک خانوادهٔ تصویری و معنایی خوانده می‌شود، نه فقط یک واژهٔ منفرد. محور قوی آن با نام، اعتبار، قدر شناخته می‌شود و لایهٔ ضعیف یا همسایهٔ آن اقبال، نشان، شهرت است. کارکرد اصلی این میدان در غزلیات، ساختنِ نسبت میان تصویر محسوس و معنای درونی است: نام، آبرو و بی‌ثباتی ارزش ظاهری. از همین رو هر رخداد باید با سیاق بیت سنجیده شود؛ واژهٔ قوی معمولا نشانهٔ مستقیم مفهوم است، اما واژهٔ ضعیف فقط وقتی پذیرفتنی است که با تصویر مرکزی یا چند قرینهٔ هم‌جهت همراه باشد.

بسامد این خانواده در پیکرهٔ غزلیات 1376 مصراع، 1339 بیت و 1005 غزل است. پرتکرارترین نشانه‌های آن چنین‌اند: قدر (311)، نام (301)، اقبال (257)، اعتبار (243)، نشان (201)، شهرت (108). این اعداد مفهوم را به‌عنوان یک گره قابل ردیابی در شبکهٔ تصویری دیوان نشان می‌دهند، اما تفسیر نهایی همچنان باید شاهد‌محور بماند. مدخل حاضر برای خواندن ماشینی و مرور انسانی ساخته شده است: تعریف آن حداقلی، شواهد آن واقعی و پیوندهای قرآنی آن فقط در صورت اطمینان روشن ثبت می‌شود.

شواهد

30 بیت
  1. 1
    به قدر زخم دل‌ گل می‌کند شور جنون من / پر پرواز شهرت نام را نقش نگین باشد
    وزن
    مفاعیلن مفاعیلن مفاعیلن مفاعیلن (هزج مثمن سالم)
    قافیه
    ینباشد
    شناسه
    bayt 13,754 · ganjoor 42,295
  2. 2
    آن‌قدر از شهرت هستی خجالت‌مایه‌ام / کز نگین من چو شبنم می‌فروشد نام نم
    وزن
    فاعلاتن فاعلاتن فاعلاتن فاعلن (رمل مثمن محذوف)
    قافیه
    م
    شناسه
    bayt 22,342 · ganjoor 44,020
  3. 3
    تختهٔ مشق کدورتهامباش از اعتبار / تیغ در زنگ است بیدل هر قدر می‌دارد آب
    وزن
    فاعلاتن فاعلاتن فاعلاتن فاعلن (رمل مثمن محذوف)
    قافیه
    رمیدارداب
    شناسه
    bayt 4,053 · ganjoor 40,995
  4. 4
    به مفلسی نتوان نقش اعتبار گرفت / که عرض قدر به افشان زر دهد کاغذ
    وزن
    مفاعلن فعلاتن مفاعلن فعلن (مجتث مثمن مخبون محذوف)
    قافیه
    ردهدکاغذ
    شناسه
    bayt 18,871 · ganjoor 43,716
  5. 5
    در نگینها اعتبار نام جز پرواز نیست / نقش خود هرجا نشاندی همچنان بنشانده گیر
    وزن
    فاعلاتن فاعلاتن فاعلاتن فاعلن (رمل مثمن محذوف)
    قافیه
    اندهگیر
    شناسه
    bayt 19,582 · ganjoor 43,778
  6. 6
    خودنمایی هر قدر باشد تصور همتست / نام تا آیینهٔ ما بود ننگی داشتیم
    وزن
    فاعلاتن فاعلاتن فاعلاتن فاعلن (رمل مثمن محذوف)
    قافیه
    نگیداشتیم
    شناسه
    bayt 26,778 · ganjoor 44,411
  7. 7
    گفتمش: شرمت این‌قدر از کیست؟ / گفت: از چشمِ اعتبارِ شعور
    وزن
    فعلاتن مفاعلن فعلن (خفیف مسدس مخبون)
    قافیه
    ناموجود
    شناسه
    bayt 32,622 · ganjoor 71,034
  8. 8
    نهال‌گلشن قدر سخنوری بیدل / به قدر معنی برجسته گردن‌افرازست
    وزن
    مفاعلن فعلاتن مفاعلن فعلن (مجتث مثمن مخبون محذوف)
    قافیه
    ازست
    شناسه
    bayt 7,392 · ganjoor 41,727
  9. 9
    موهومی من چون دهنش نام ندارد / گر ازتو بپرسند بگو نام خدا هیچ
    وزن
    مفعول مفاعیل مفاعیل فعولن (هزج مثمن اخرب مکفوف محذوف)
    قافیه
    اهیچ
    شناسه
    bayt 10,240 · ganjoor 41,986
  10. 10
    هر قدر از خود برآیی دستگاه عبرتی / منظر قدر تو دزدیده‌ست چندین نردبان
    وزن
    فاعلاتن فاعلاتن فاعلاتن فاعلن (رمل مثمن محذوف)
    قافیه
    ان
    شناسه
    bayt 27,487 · ganjoor 44,468
  11. 11
    به نام شهرت اقبال زندگی نفروشی / که زهر در بن دندان نهفته‌اند نگین‌ها
    وزن
    مفاعلن فعلاتن مفاعلن فعلاتن (مجتث مثمن مخبون)
    قافیه
    ینها
    شناسه
    bayt 3,485 · ganjoor 40,945
  12. 12
    عنقا چه نشان می‌دهد از شهرت موهوم / چشمی بگشایید که نام چه نگینید
    وزن
    مفعول مفاعیل مفاعیل فعولن (هزج مثمن اخرب مکفوف محذوف)
    قافیه
    ینید
    شناسه
    bayt 18,783 · ganjoor 43,708
  13. 13
    وداع آرایش نگین‌ کن‌، ز شرم دامان حرص چین‌ کن / مزن به سنگ از جنون شهرت چو نام عنقا وقار خود را
    وزن
    مفاعلن فع مفاعلن فع مفاعلن فع مفاعلن فع
    قافیه
    ارخودرا
    شناسه
    bayt 845 · ganjoor 40,709
  14. 14
    نیره‌بختی نیز مفت اعتبار زندگی‌ست / شمع صبح عالم اقبال داند شام را
    وزن
    فاعلاتن فاعلاتن فاعلاتن فاعلن (رمل مثمن محذوف)
    قافیه
    امرا
    شناسه
    bayt 1,214 · ganjoor 40,742
  15. 15
    قاصد به حیرت‌کن ادا تمهید پیغام مرا / کز من نمی‌ماند نشان گر می‌بری نام مرا
    وزن
    فاعلاتن فاعلاتن فاعلاتن فاعلن (رمل مثمن محذوف)
    قافیه
    اممرا
    شناسه
    bayt 1,362 · ganjoor 40,756
  16. 16
    نشود جاه و حَشَم شهرتِ خامِ دلِ ما / این نگینها متراشید به نام دل ما
    وزن
    فعلاتن فعلاتن فعلاتن فعلن (رمل مثمن مخبون محذوف)
    قافیه
    امدلما
    شناسه
    bayt 2,400 · ganjoor 40,848
  17. 17
    شهرت نوایی هوس نام‌، سرمه خوست / چینی به مورسید زنقش نگین ما
    وزن
    مفعول فاعلات مفاعیل فاعلن (مضارع مثمن اخرب مکفوف محذوف)
    قافیه
    ینما
    شناسه
    bayt 2,727 · ganjoor 40,877
  18. 18
    از نشان و نام ما بگذر، خیالی پخته‌ایم / خاتم‌گرداب نقشی نیست غیر از پیچ و تاب
    وزن
    فاعلاتن فاعلاتن فاعلاتن فاعلن (رمل مثمن محذوف)
    قافیه
    اب
    شناسه
    bayt 3,756 · ganjoor 40,971
  19. 19
    نفس زدیم به شهرت عدم برون آمد / دگر چه نقش تراشد نگین به نام حباب
    وزن
    مفاعلن فعلاتن مفاعلن فعلن (مجتث مثمن مخبون محذوف)
    قافیه
    امحباب
    شناسه
    bayt 3,909 · ganjoor 40,983
  20. 20
    هرچه‌کم‌کردیم از خبث اعتبار ما فزود / کاهش جزو نگین شهرت فروش نامهاست
    وزن
    مفاعلن فعلاتن مفاعلن فعلن (مجتث مثمن مخبون محذوف)
    قافیه
    است
    شناسه
    bayt 4,716 · ganjoor 41,055
  21. 21
    به این دو روزه‌، نمودی‌که در جهان داربم / نشان ما عرق شرم و نام من ننگ است
    وزن
    مفاعلن فعلاتن مفاعلن فعلن (مجتث مثمن مخبون محذوف)
    قافیه
    نگاست
    شناسه
    bayt 5,768 · ganjoor 41,145
  22. 22
    جایی‌که مرگ شهرت انجام داشته‌ست / لوح مزار هم به نگین نام داشته‌ست
    وزن
    مفعول فاعلات مفاعیل فاعلن (مضارع مثمن اخرب مکفوف محذوف)
    قافیه
    امداشتهست
    شناسه
    bayt 7,920 · ganjoor 41,774
  23. 23
    مپرسید از دل‌که ماکیستیم / نشان می‌دهد آینه نام نیست
    وزن
    فعولن فعولن فعولن فعل (متقارب مثمن محذوف یا وزن شاهنامه)
    قافیه
    امنیست
    شناسه
    bayt 8,822 · ganjoor 41,863
  24. 24
    بس که بیدل بر طبایع حرص شهرت غالب است / جان‌کَنی‌ها سنگ هم در آرزوی نام داشت
    وزن
    فاعلاتن فاعلاتن فاعلاتن فاعلن (رمل مثمن محذوف)
    قافیه
    امداشت
    شناسه
    bayt 9,436 · ganjoor 41,915
  25. 25
    آفاق تصرفکدهٔ شهرت عنقاست / جز نام نبود آن‌که جهان زیر نگین داشت
    وزن
    مفعول مفاعیل مفاعیل فعولن (هزج مثمن اخرب مکفوف محذوف)
    قافیه
    ینداشت
    شناسه
    bayt 9,501 · ganjoor 41,921
  26. 26
    هواپیمای عنقا شهرتی مپسند همت را / نگین بی‌نشان حیف است ننگ نام بردارد
    وزن
    مفاعیلن مفاعیلن مفاعیلن مفاعیلن (هزج مثمن سالم)
    قافیه
    امبردارد
    شناسه
    bayt 11,312 · ganjoor 42,079
  27. 27
    در طبع هرکه دیدیم سعی نگین‌تراشی است / تا نام بی‌نشان نیست این‌ کوه سنگ دارد
    وزن
    مفعول فاعلاتن مفعول فاعلاتن (مضارع مثمن اخرب)
    قافیه
    نگدارد
    شناسه
    bayt 11,380 · ganjoor 42,085
  28. 28
    سراغ رفته‌گیر از هرچه می‌یابی نشان بیدل / همه گر نام باشد در نگین نقش قدم دارد
    وزن
    مفاعیلن مفاعیلن مفاعیلن مفاعیلن (هزج مثمن سالم)
    قافیه
    مدارد
    شناسه
    bayt 11,445 · ganjoor 42,091
  29. 29
    شکنج چهرهٔ اقبال باشد درخور دولت / به قدر نردبان قصر شهان چین جبین دارد
    وزن
    مفاعیلن مفاعیلن مفاعیلن مفاعیلن (هزج مثمن سالم)
    قافیه
    یندارد
    شناسه
    bayt 11,763 · ganjoor 42,121
  30. 30
    ساز اقبال بی شکستی نیست / چیستی اعتبار مو دارد
    وزن
    فعلاتن مفاعلن فعلن (خفیف مسدس مخبون)
    قافیه
    ودارد
    شناسه
    bayt 11,799 · ganjoor 42,124

مفاهیمِ هم‌نشین

پیوند با قرآن

فرضیهٔ لنزی
Q.AYAH

هم‌خانوادهٔ این واژه