دیوانِ غزلیات · بیدل دهلوی · غزل 2193

زرنگ ناز چون گل بزم عشرت چیدنت نازم

وزن مفاعیلن مفاعیلن مفاعیلن مفاعیلن (هزج مثمن سالم)قافیه یدنتنازمردیف نازمدشواری دشوارتر

چو شمع از شوخی برق نگه بالیدنت نازم

ز خاموشی به هم پیچیده‌ای شور قیامت را

به جیب غنچه توفانهای گل دزدیدنت نازم

نبود این دشت ای پای تمنا قابل جولان

به رنگ اشک در اول قدم لغزیدنت نازم

همه لطفی و از حال من بیدل نه‌ای غافل

نظر پوشیده سوی خاکساران دیدنت نازم

مفاهیمِ این غزل

گل / بهار چشم / نگاه پا / قدم / راه آتش / شمع اشک / گریه بزم / محفل

واژه‌نامهٔ این غزل · 18 واژه

بیدل: تخلصِ شاعر؛ به‌معنیِ بی‌دل، عاشقِ از خود رفته.
رنگ: نمود و جلوه ظاهری؛ گاه کنایه از دگرگونی و ناپایداری.
گل: شکوفهٔ خوش‌بو؛ نشانهٔ زیبایی، بهار و معشوق.
شمع: چراغ مومی؛ نماد سوختن، روشنی دادن و عاشقی بی‌قرار.
ناز: کرشمه و دلربایی؛ جلوه‌گریِ معشوق در برابرِ نیاز.
اشک: قطرهٔ چشم؛ نشانهٔ گریه، شوق یا اندوهِ عاشقانه.
پای: عضوِ ایستادن و رفتن؛ نمادِ ثبات و گام در راه.
غافل: بی‌خبر و ناآگاه؛ خفته از یادِ حق و حقیقت.
نظر: نگاه و دیدن؛ توجهِ معشوق یا بصیرتِ باطن.
قدم: پا یا گام؛ نشانهٔ آمدن، حضور و سلوکِ راهِ معنا.
غنچه: گُلِ نشکفته؛ نمادِ دلِ بسته، رازِ نهفته و دهانِ خاموش.
شوخی: چالاکی و دلربایی؛ طنّازی و جلوه‌گریِ پرشورِ معشوق.
نگه: نگاه و نظر؛ تجلیِ معشوق و سرچشمهٔ شور و گرفتاری.
شور: هیجان و جوش؛ نمادِ بی‌قراریِ عاشقانه و وجد.
دشت: بیابانِ پهناور؛ نمادِ گستره تنهایی و سرگردانیِ عاشق.
بزم: مجلسِ شادی و باده؛ نمادِ محفلِ انس و حضور.
قیامت: رستاخیز؛ نمادِ آشوبِ بزرگ و شورِ بی‌اندازه.
برق: آذرخش؛ نماد جلوه آنی، سوختن ناگهانی و ناپایداری.

غزل‌های مرتبط

غزل 2194
قیامت کرد گل در پیره غزل 2192
چو سرو از ناز بر جوی غزل 866
به حیرتم چه فسون داش غزل 2074
تو می‌رفتی و من شور غزل 961
قضا تا نقش بنیاد من غزل 2617
ندیدم در غبار و دود

خوانش و منبع در گنجور ↗