→ دیوانِ بیدل دهلوی

جولان

158 بیت · 158 مصراع · 150 غزل

تعریف

jowlan

جولان در این مدخل به‌صورت یک خانوادهٔ تصویری و معنایی خوانده می‌شود، نه فقط یک واژهٔ منفرد. محور قوی آن با جولان شناخته می‌شود و برای آن لایهٔ ضعیف مستقلی ثبت نشده است. کارکرد اصلی این میدان در غزلیات، ساختنِ نسبت میان تصویر محسوس و معنای درونی است: تاخت‌وتاز و جنبش؛ نمادِ بی‌قراریِ پرشورِ دل. از همین رو هر رخداد باید با سیاق بیت سنجیده شود؛ واژهٔ قوی معمولا نشانهٔ مستقیم مفهوم است، اما واژهٔ ضعیف فقط وقتی پذیرفتنی است که با تصویر مرکزی یا چند قرینهٔ هم‌جهت همراه باشد.

بسامد این خانواده در پیکرهٔ غزلیات 158 مصراع، 158 بیت و 150 غزل است. پرتکرارترین نشانه‌های آن چنین‌اند: جولان (158). این اعداد مفهوم را به‌عنوان یک گره قابل ردیابی در شبکهٔ تصویری دیوان نشان می‌دهند، اما تفسیر نهایی همچنان باید شاهد‌محور بماند. مدخل حاضر برای خواندن ماشینی و مرور انسانی ساخته شده است: تعریف آن حداقلی، شواهد آن واقعی و پیوندهای قرآنی آن فقط در صورت اطمینان روشن ثبت می‌شود.

شواهد

30 بیت
  1. 1
    جولان ما فسرد به زنجیر خواب پا / واماندگی‌ست حاصل تعبیر خواب پا
    وزن
    مفعول فاعلات مفاعیل فاعلن (مضارع مثمن اخرب مکفوف محذوف)
    قافیه
    یرخوابپا
    شناسه
    bayt 63 · ganjoor 40,638
  2. 2
    نگردد مانع جولان اشکم پنجهٔ مژگان / پر ماهی نگیرد دامن امواج دریا را
    وزن
    مفاعیلن مفاعیلن مفاعیلن مفاعیلن (هزج مثمن سالم)
    قافیه
    ارا
    شناسه
    bayt 380 · ganjoor 40,665
  3. 3
    چو فریاد جرس ماییم جولان پریشانی / به‌هر راهی‌ که‌ خواهد بی‌خودی‌ها می‌برد ما را
    وزن
    مفاعیلن مفاعیلن مفاعیلن مفاعیلن (هزج مثمن سالم)
    قافیه
    امیبردمارا
    شناسه
    bayt 512 · ganjoor 40,677
  4. 4
    افسردگی‌ تلافی جولان چه همت است / ای قطره از محیط گذشتی گهر برآ
    وزن
    مفعول فاعلات مفاعیل فاعلن (مضارع مثمن اخرب مکفوف محذوف)
    قافیه
    ربرا
    شناسه
    bayt 670 · ganjoor 40,694
  5. 5
    نیست خرابات‌جنون عرصهٔ جولان فنون / لغزش مستانه خوش است آبله پیمانه برآ
    وزن
    مفتعلن مفتعلن مفتعلن مفتعلن (رجز مثمن مطوی)
    قافیه
    انهبرا
    شناسه
    bayt 720 · ganjoor 40,698
  6. 6
    خاک صد صحرا زدی آب از عرقهای تلاش / راه جولان هوس‌کامی نکردی‌گل چرا
    وزن
    فاعلاتن فاعلاتن فاعلاتن فاعلن (رمل مثمن محذوف)
    قافیه
    لچرا
    شناسه
    bayt 760 · ganjoor 40,702
  7. 7
    دام ماگرم‌روان نیست تعلق بیدل / خارپا مانع جولان نشود آتش را
    وزن
    فعلاتن فعلاتن فعلاتن فعلن (رمل مثمن مخبون محذوف)
    قافیه
    شرا
    شناسه
    bayt 992 · ganjoor 40,722
  8. 8
    مانع جولان شوقم پای خواب‌آلود نیست / تار نتواند دهد افسردگی آهنگ را
    وزن
    فاعلاتن فاعلاتن فاعلاتن فاعلن (رمل مثمن محذوف)
    قافیه
    نگرا
    شناسه
    bayt 1,071 · ganjoor 40,730
  9. 9
    رموز خاکساران محبت کیست دریابد / مگر جولان لیلی ناله سازد گرد مجنون را
    وزن
    مفاعیلن مفاعیلن مفاعیلن مفاعیلن (هزج مثمن سالم)
    قافیه
    ونرا
    شناسه
    bayt 1,584 · ganjoor 40,774
  10. 10
    بی‌تکلف شعله جولان تمنای توایم / نقش پای ما به رنگ شمع سوزد جاده را
    وزن
    فاعلاتن فاعلاتن فاعلاتن فاعلن (رمل مثمن محذوف)
    قافیه
    ادهرا
    شناسه
    bayt 1,742 · ganjoor 40,789
  11. 11
    هر سری را کز رعونت‌ گردن افرازد به چرخ / مو‌کشان آرد قضا در راه جولان شما
    وزن
    فاعلاتن فاعلاتن فاعلاتن فاعلن (رمل مثمن محذوف)
    قافیه
    انشما
    شناسه
    bayt 2,327 · ganjoor 40,841
  12. 12
    در تپیدن‌گاه امکان شوخی نظاره‌ایم / از غباری می‌توان ره بست بر جولان ما
    وزن
    فاعلاتن فاعلاتن فاعلاتن فاعلن (رمل مثمن محذوف)
    قافیه
    انما
    شناسه
    bayt 2,683 · ganjoor 40,872
  13. 13
    منزل مقصود گام اول افتادگی‌ست / همچواشک ای‌کاش لغزیدن‌شود جولان ما
    وزن
    فاعلاتن فاعلاتن فاعلاتن فاعلن (رمل مثمن محذوف)
    قافیه
    انما
    شناسه
    bayt 2,693 · ganjoor 40,873
  14. 14
    کوشش اشکیم بر ما تهمت جولان مبند / تا به خاک از لغزش پا کاش باشد راه ما
    وزن
    فاعلاتن فاعلاتن فاعلاتن فاعلن (رمل مثمن محذوف)
    قافیه
    اهما
    شناسه
    bayt 2,739 · ganjoor 40,878
  15. 15
    موج‌گهر خجالت جولان‌کجا برد / از سعی نارسا به سر افتاد پای ما
    وزن
    مفعول فاعلات مفاعیل فاعلن (مضارع مثمن اخرب مکفوف محذوف)
    قافیه
    ایما
    شناسه
    bayt 2,822 · ganjoor 40,886
  16. 16
    کس مانع جولان نیست اما چه توان‌کردن / چون آبله معذورند دامن به ته پاها
    وزن
    مفعول مفاعیلن مفعول مفاعیلن (هزج مثمن اخرب)
    قافیه
    اها
    شناسه
    bayt 3,072 · ganjoor 40,909
  17. 17
    ما زمینگیران ز جولان هوسها فارغیم / نقش پا و یک وداع آغوشی رفتارها
    وزن
    فاعلاتن فاعلاتن فاعلاتن فاعلن (رمل مثمن محذوف)
    قافیه
    ارها
    شناسه
    bayt 3,208 · ganjoor 40,920
  18. 18
    در عرصه گاه تسلیم از یکدگر گذشته‌ست / مانند موج گوهر جولان پیش و پس‌ها
    وزن
    مفعول فاعلاتن مفعول فاعلاتن (مضارع مثمن اخرب)
    قافیه
    سها
    شناسه
    bayt 3,239 · ganjoor 40,923
  19. 19
    حیاکنید ز جولان تردماغی وهم / به دوش چندکشد نعش خود خرام حباب
    وزن
    مفاعلن فعلاتن مفاعلن فعلن (مجتث مثمن مخبون محذوف)
    قافیه
    امحباب
    شناسه
    bayt 3,905 · ganjoor 40,983
  20. 20
    گر بوی‌گل ز برگ‌گل افسردگی‌کشد / جولان شوق می‌کشد از خواب پا نقاب
    وزن
    مفعول فاعلات مفاعیل فاعلن (مضارع مثمن اخرب مکفوف محذوف)
    قافیه
    انقاب
    شناسه
    bayt 4,169 · ganjoor 41,005
  21. 21
    تاکی ای پای طلب زحمت جولان دادن / طوف آسودگی آبله‌گاهی دریاب
    وزن
    فعلاتن فعلاتن فعلاتن فعلن (رمل مثمن مخبون محذوف)
    قافیه
    اهیدریاب
    شناسه
    bayt 4,208 · ganjoor 41,009
  22. 22
    خواهی نفس فروکش و خواهی به ناله‌کوش / جولان عمررا نکشدکس عنان به لب
    وزن
    مفعول فاعلات مفاعیل فاعلن (مضارع مثمن اخرب مکفوف محذوف)
    قافیه
    انبهلب
    شناسه
    bayt 4,339 · ganjoor 41,021
  23. 23
    هرزه‌تازیهای جولان هوس از حدگذشت / بعد ازین همچون‌نفس می‌بایدم‌ناکام سوخت
    وزن
    فاعلاتن فاعلاتن فاعلاتن فاعلن (رمل مثمن محذوف)
    قافیه
    امسوخت
    شناسه
    bayt 4,457 · ganjoor 41,032
  24. 24
    بر دیده سپهر نشاند ابروی هلال / نعل‌سمند او که‌ به‌جولان شکست و ریخت
    وزن
    مفعول فاعلات مفاعیل فاعلن (مضارع مثمن اخرب مکفوف محذوف)
    قافیه
    انشکستوریخت
    شناسه
    bayt 4,590 · ganjoor 41,044
  25. 25
    ای تمنا مکن از خجلت جولان آبم / عمرها شد چوگهر قطرهٔ من آبله‌پاست
    وزن
    فعلاتن فعلاتن فعلاتن فعلن (رمل مثمن مخبون محذوف)
    قافیه
    است
    شناسه
    bayt 4,798 · ganjoor 41,061
  26. 26
    زندگی سد ره جولان ماست / خاک ما گل‌ کردهٔ آب بقاست
    وزن
    فاعلاتن فاعلاتن فاعلن (رمل مسدس محذوف یا وزن مثنوی)
    قافیه
    است
    شناسه
    bayt 4,812 · ganjoor 41,063
  27. 27
    هرکجا سرو تو جولان می‌کند / چشم ما چون طوق قمری نقش پاست
    وزن
    فاعلاتن فاعلاتن فاعلن (رمل مسدس محذوف یا وزن مثنوی)
    قافیه
    است
    شناسه
    bayt 4,814 · ganjoor 41,063
  28. 28
    چون‌کنم جولان به‌کام دل‌که با چندین طلب / از ضعیفیها چواشکم نقش پا زنجیرپاست
    وزن
    فاعلاتن فاعلاتن فاعلاتن فاعلن (رمل مثمن محذوف)
    قافیه
    ازنجیرپاست
    شناسه
    bayt 5,105 · ganjoor 41,085
  29. 29
    گرد جولان توام لیک ندرد طاقت / آنقدر باش که من نیز توانم برخاست
    وزن
    فعلاتن فعلاتن فعلاتن فعلن (رمل مثمن مخبون محذوف)
    قافیه
    مبرخاست
    شناسه
    bayt 5,203 · ganjoor 41,093
  30. 30
    دل به خون می‌تپد از شوخی جولان نفس / موج بیتابی این بحر ز خاشاک خود است
    وزن
    فعلاتن فعلاتن فعلاتن فعلن (رمل مثمن مخبون محذوف)
    قافیه
    اکخوداست
    شناسه
    bayt 5,281 · ganjoor 41,100

مفاهیمِ هم‌نشین

هم‌خانوادهٔ این واژه