از پا نشیند ای کاش محملکش هوسها
از پا نشیند ای کاش محملکش هوسها
زین کاروان شنیدیم نالیدن جرسها
аз по нашинд эй кош маҳамал-каш ҳус-ҳо
зин коравон шанидим нолидан ҷарс-ҳо
بازار ظلم گرم است از پهلوی ضعیفان
آتش به عزم اقبال دارد شگون ز خسها
бозор залм гарм аст аз паҳалавай заъифон
оташ ба ъазм ақабол дорад шагун з хас-ҳо
در طبع خودسر جاه سعی گزند خلق است
دیوانهاند سگها از کندن مرسها
дар табаъ ходасар ҷо саъи газнад халқ аст
дивона-анд саг-ҳо аз кандан марс-ҳо
ای مزرعی است کآنجا دهقان صنع پوشید
خونهای زخم گندم در پرده عدسها
эй мазараъи аст конҷо даҳақон санаъ пушид
хон-ҳой захам гандам дар парда ъадас-ҳо
از حرص منفعل شد خوانگستر قناعت
برد از شکر حلاوت جوشیدن مگسها
аз ҳарс манафаъал шуд хон-гастар қаноъат
бард аз шакар ҳаловат ҷушидан магас-ҳо
در عرصه گاه تسلیم از یکدگر گذشتهست
مانند موج گوهر جولان پیش و پسها
дар ъарса го тасалим аз йакадагар газашта-ст
монанд мавҷ гуҳар ҷавлон пиш ва пас-ҳо
افغان به سرمه خوابید کس مدعا نفهمید
آخر به خاک بردیم ابرام ملتمسها
афағон ба сарма хобид кас мадаъо нафаҳамид
охар ба хок бардим абаром малатамас-ҳо
چون ناله زین نیستان رستن چه احتمال است
خط میکشیم عمریست بر مسطر قفسها
чун нола зин нистон растан ча аҳатамол аст
хт мӣ-кашим ъамари-ст бар мастар қафас-ҳо
مجنون شدیم اما داد جنون ندادیم
تا دامن و گریبان کم بود دسترسها
маҷанун шадим амо дод ҷанун ндодим
то доман ва гарибон кам буд дастарс-ҳо
بیدل به مشق اوهام دل را سیاه کردیم
تا کی طرف برآید آیینه با نفسها
бидел ба машақ авҳом дил ро сио кардим
то ки тарф баройд оина бо нафас-ҳо
واژهنامهٔ این غزل · 18 واژه
- دل
- جان و درونِ آدمی؛ جایگاهِ عشق، درد و آگاهی.
- بیدل
- تخلصِ شاعر؛ بهمعنیِ بیدل، عاشقِ از خود رفته.
- نفس
- دم و لحظه کوتاه زندگی؛ گاه خواهش و خودی انسان.
- آیینه
- شیشهٔ بازتابدهنده؛ نمادِ صفای دل و تجلّیِ حق.
- خاک
- زمین و گرد؛ نماد فروتنی، فنا، خاستگاه جسم و نهایت آدمی.
- پا
- عضوِ راهرفتن؛ نمادِ گام در راهِ طلب و سلوک.
- موج
- برآمدگی آب؛ در شعر نشانه جنبش، اضطراب و ناپایداری.
- ناله
- فریادِ دردمندانه؛ آوای سوز و شکوهٔ عاشق.
- خون
- مایعِ سرخِ تن؛ نمادِ درد، شور و جگرسوزیِ عشق.
- هوس
- آرزوی زودگذر؛ میلِ نفسانی در برابرِ عشقِ راستین.
- دامن
- کنارهٔ جامه؛ نمادِ پاکی، پناه و دستآویز.
- جنون
- دیوانگی؛ شیداییِ عاشقانه و رهاییِ از عقل.
- آتش
- شعله و سوز؛ کنایه از عشق، درد، شور یا نابودی.
- سعی
- کوشش و تلاش؛ جهدِ سالک در راهِ مقصود.
- خط
- موی نورُستهٔ گونه؛ نمادِ زیباییِ نوخیزِ معشوق.
- پرده
- حجاب و پوشش؛ مانع آشکارشدن یا نشانه پنهانی راز.
- خلق
- مردمان یا خوی و سرشت؛ جهانِ کثرت در برابرِ تنهایی.
- طبع
- سرشت و خوی؛ مزاجِ درون و قریحهٔ شاعرانهٔ جان.