→ دیوانِ بیدل دهلوی

تپش

141 بیت · 141 مصراع · 131 غزل

تعریف

tapesh

تپش در این مدخل به‌صورت یک خانوادهٔ تصویری و معنایی خوانده می‌شود، نه فقط یک واژهٔ منفرد. محور قوی آن با تپش شناخته می‌شود و برای آن لایهٔ ضعیف مستقلی ثبت نشده است. کارکرد اصلی این میدان در غزلیات، ساختنِ نسبت میان تصویر محسوس و معنای درونی است: طپیدنِ دل از بی‌قراری؛ نمادِ شورِ عشق و اضطرابِ جان. از همین رو هر رخداد باید با سیاق بیت سنجیده شود؛ واژهٔ قوی معمولا نشانهٔ مستقیم مفهوم است، اما واژهٔ ضعیف فقط وقتی پذیرفتنی است که با تصویر مرکزی یا چند قرینهٔ هم‌جهت همراه باشد.

بسامد این خانواده در پیکرهٔ غزلیات 141 مصراع، 141 بیت و 131 غزل است. پرتکرارترین نشانه‌های آن چنین‌اند: تپش (141). این اعداد مفهوم را به‌عنوان یک گره قابل ردیابی در شبکهٔ تصویری دیوان نشان می‌دهند، اما تفسیر نهایی همچنان باید شاهد‌محور بماند. مدخل حاضر برای خواندن ماشینی و مرور انسانی ساخته شده است: تعریف آن حداقلی، شواهد آن واقعی و پیوندهای قرآنی آن فقط در صورت اطمینان روشن ثبت می‌شود.

شواهد

30 بیت
  1. 1
    هرچه‌می‌بینم تپش‌آمادهٔ صد جستجوست / زین بیابان نقش پا هم نیست بی‌آوازپا
    وزن
    فاعلاتن فاعلاتن فاعلاتن فاعلن (رمل مثمن محذوف)
    قافیه
    ا
    شناسه
    bayt 49 · ganjoor 40,636
  2. 2
    طی شد به وهم عمر، چه دنیا چه آخرت / زین یک نفس تپش به کجاها زدیم پا
    وزن
    مفعول فاعلات مفاعیل فاعلن (مضارع مثمن اخرب مکفوف محذوف)
    قافیه
    ازدیمپا
    شناسه
    bayt 98 · ganjoor 40,641
  3. 3
    چند از تپش پرداختن‌، تیغ تظلم آختن / بیرون نخواهد تاختن زین گنبد بی‌در صدا
    وزن
    مستفعلن مستفعلن مستفعلن مستفعلن (رجز مثمن سالم)
    قافیه
    رصدا
    شناسه
    bayt 275 · ganjoor 40,656
  4. 4
    به سعی دیدهٔ حیران، دل از تپش ننشست / گهر کند چه‌قدر خشک، آب دریا را
    وزن
    مفاعلن فعلاتن مفاعلن فعلن (مجتث مثمن مخبون محذوف)
    قافیه
    ارا
    شناسه
    bayt 356 · ganjoor 40,663
  5. 5
    ساز بیتابی دل‌گرنه عروج آهنگ است / نفس از نیم تپش می‌شود آواز چرا
    وزن
    فعلاتن فعلاتن فعلاتن فعلن (رمل مثمن مخبون محذوف)
    قافیه
    ازچرا
    شناسه
    bayt 752 · ganjoor 40,701
  6. 6
    هستی به‌تپش رفت واثرنیست نفس را / فریادکزین قافله بردند جرس را
    وزن
    مفعول مفاعیل مفاعیل فعولن (هزج مثمن اخرب مکفوف محذوف)
    قافیه
    سرا
    شناسه
    bayt 977 · ganjoor 40,721
  7. 7
    فنا مشکل‌کند منع تپش از طینت عاشق / به‌ساحل نیز درد موج‌این دریا تسلسل‌را
    وزن
    مفاعیلن مفاعیلن مفاعیلن مفاعیلن (هزج مثمن سالم)
    قافیه
    لرا
    شناسه
    bayt 1,133 · ganjoor 40,735
  8. 8
    ضبط آداب وفاگریک تپش رخصت دهد / چون پر طاووس در پروازگیرم دام را
    وزن
    فاعلاتن فاعلاتن فاعلاتن فاعلن (رمل مثمن محذوف)
    قافیه
    امرا
    شناسه
    bayt 1,235 · ganjoor 40,744
  9. 9
    نبض دل هم به تپش ناله‌طراز نفس است / چنگ اگر شانه به مضراب زند گیسو را
    وزن
    فعلاتن فعلاتن فعلاتن فعلن (رمل مثمن مخبون محذوف)
    قافیه
    ورا
    شناسه
    bayt 1,592 · ganjoor 40,775
  10. 10
    نفسِ سوخته باید به تپش روشن‌کرد / نیست شمعِ دگر این انجمنِ فانی را
    وزن
    فعلاتن فعلاتن فعلاتن فعلن (رمل مثمن مخبون محذوف)
    قافیه
    انیرا
    شناسه
    bayt 1,908 · ganjoor 40,803
  11. 11
    تپش خلق پیش و پس، نه ز عشق است نی هوس / شرر کاغذ است و بس، تو هم اندک نظر گشا
    وزن
    فعلاتن مفاعلن فعلاتن مفاعلن
    قافیه
    رگشا
    شناسه
    bayt 1,989 · ganjoor 40,811
  12. 12
    بحریم ونیست قسمت ما آرمیدنی / چون موج خفته است‌تپش موبه موی ما
    وزن
    مفعول فاعلات مفاعیل فاعلن (مضارع مثمن اخرب مکفوف محذوف)
    قافیه
    ویما
    شناسه
    bayt 2,893 · ganjoor 40,893
  13. 13
    سپند مجمر هستی.ندارد آن همه طاقت / نیاز حوصله کن یک تپش درنگ برو‌ن آ
    وزن
    مفاعلن فعلاتن مفاعلن فعلاتن (مجتث مثمن مخبون)
    قافیه
    نگبرونا
    شناسه
    bayt 2,960 · ganjoor 40,899
  14. 14
    حیرت دل گر نپردازد به ضبط‌کارها / ناله می‌بندد به فتراک تپش‌کهسارها
    وزن
    فاعلاتن فاعلاتن فاعلاتن فاعلن (رمل مثمن محذوف)
    قافیه
    ارها
    شناسه
    bayt 3,223 · ganjoor 40,922
  15. 15
    از تپش آواره‌ها بی‌ریشهٔ جرأت مباش / در زمین ناتوانی گشته‌اند آرام‌ها
    وزن
    فاعلاتن فاعلاتن فاعلاتن فاعلن (رمل مثمن محذوف)
    قافیه
    امها
    شناسه
    bayt 3,336 · ganjoor 40,932
  16. 16
    به طبع قطره تپش آرمید وگوهرشد / چه فیضها که ندارد طریقهٔ آداب
    وزن
    مفاعلن فعلاتن مفاعلن فعلن (مجتث مثمن مخبون محذوف)
    قافیه
    اب
    شناسه
    bayt 3,738 · ganjoor 40,969
  17. 17
    صد تپش دربار دارد خجلت وضع غرور / موج نبض بیقرار است از رگ گردن در آب
    وزن
    فاعلاتن فاعلاتن فاعلاتن فاعلن (رمل مثمن محذوف)
    قافیه
    ندراب
    شناسه
    bayt 4,097 · ganjoor 40,999
  18. 18
    هجوم حیرت آن جلوه چون پرطاووس / هزار رنگ تپش در دل غبارم سوخت
    وزن
    فاعلاتن فاعلاتن فاعلاتن فاعلن (رمل مثمن محذوف)
    قافیه
    ارمسوخت
    شناسه
    bayt 4,465 · ganjoor 41,033
  19. 19
    شرمندهٔ صیاد خودم چون نفس صبح / کزنیم تپش‌گرد من ازچاک قفس ریخت
    وزن
    مفاعلن فعلاتن مفاعلن فعلن (مجتث مثمن مخبون محذوف)
    قافیه
    سریخت
    شناسه
    bayt 4,541 · ganjoor 41,039
  20. 20
    به دو روزه مهلت این قفس دلت آشیانهٔ صد هوس / نه‌ای آگه از تپش نفس‌که چه بیضه می‌شکند پرت
    وزن
    متفاعلن متفاعلن متفاعلن متفاعلن
    قافیه
    رت
    شناسه
    bayt 4,660 · ganjoor 41,050
  21. 21
    تا توان آزاد بودن دامن عزلت مگیر / موج را در هر تپش بر وضع‌گوهر خنده‌هاست
    وزن
    فاعلاتن فاعلاتن فاعلاتن فاعلن (رمل مثمن محذوف)
    قافیه
    است
    شناسه
    bayt 4,755 · ganjoor 41,058
  22. 22
    یاد زلفت گر نباشد دل تپش آواره نیست / طایر ما را پریشانی ز پرواز شب است
    وزن
    فاعلاتن فاعلاتن فاعلاتن فاعلن (رمل مثمن محذوف)
    قافیه
    باست
    شناسه
    bayt 5,051 · ganjoor 41,081
  23. 23
    در تپش‌آباد دهر حیرت دل لنگر است / مرکز دور محیط آب رخ‌گوهر است
    وزن
    فاعلاتن فاعلاتن فاعلاتن فاعلن (رمل مثمن محذوف)
    قافیه
    راست
    شناسه
    bayt 5,335 · ganjoor 41,105
  24. 24
    از تپش‌های پر پروانه می‌آید به‌گوش / کاشنای شمع را بیرون محفل آتش است
    وزن
    مفاعلن فعلاتن مفاعلن فعلن (مجتث مثمن مخبون محذوف)
    قافیه
    لاتشاست
    شناسه
    bayt 5,638 · ganjoor 41,133
  25. 25
    دیده تنها کاسهٔ دریوزهٔ دیدار نیست / از تپش در هر بن مویم هجوم سایل است
    وزن
    فاعلاتن فاعلاتن فاعلاتن فاعلن (رمل مثمن محذوف)
    قافیه
    لاست
    شناسه
    bayt 5,807 · ganjoor 41,148
  26. 26
    عرض نیرنگ تپش‌های مرا تکرار نیست / اشک هر مژگان زدن‌ها رنگ دیگر بسمل است
    وزن
    فاعلاتن فاعلاتن فاعلاتن فاعلن (رمل مثمن محذوف)
    قافیه
    لاست
    شناسه
    bayt 5,813 · ganjoor 41,148
  27. 27
    نه همین اشک به توفان تپش می‌غلتد / داغ هم زورق توفانی دریای دل است
    وزن
    فعلاتن فعلاتن فعلاتن فعلن (رمل مثمن مخبون محذوف)
    قافیه
    ایدلاست
    شناسه
    bayt 5,898 · ganjoor 41,156
  28. 28
    بسمل شوقم و از شرم نگاه قاتل / همچو خون در جگر رنگ تپش‌های من است
    وزن
    فعلاتن فعلاتن فعلاتن فعلن (رمل مثمن مخبون محذوف)
    قافیه
    ایمناست
    شناسه
    bayt 6,285 · ganjoor 41,190
  29. 29
    شور تپش از ما به فنا هم نتوان برد / خاکستر منصور مزاجان نمکین است
    وزن
    مفعول مفاعیل مفاعیل فعولن (هزج مثمن اخرب مکفوف محذوف)
    قافیه
    یناست
    شناسه
    bayt 6,306 · ganjoor 41,191
  30. 30
    برروی ما چوصبح نه‌رنگی شکسته است / گردی ز دامن تپش دل نشسته است
    وزن
    فاعلاتن فاعلاتن فاعلاتن فاعلن (رمل مثمن محذوف)
    قافیه
    ستهاست
    شناسه
    bayt 6,468 · ganjoor 41,206

مفاهیمِ هم‌نشین

هم‌خانوادهٔ این واژه