→ دیوانِ بیدل دهلوی

هرزه

236 بیت · 236 مصراع · 225 غزل

تعریف

harzeh

هرزه در این مدخل به‌صورت یک خانوادهٔ تصویری و معنایی خوانده می‌شود، نه فقط یک واژهٔ منفرد. محور قوی آن با هرزه شناخته می‌شود و برای آن لایهٔ ضعیف مستقلی ثبت نشده است. کارکرد اصلی این میدان در غزلیات، ساختنِ نسبت میان تصویر محسوس و معنای درونی است: بیهوده و یاوه؛ سخن و کوششِ بی‌حاصلِ تهی. از همین رو هر رخداد باید با سیاق بیت سنجیده شود؛ واژهٔ قوی معمولا نشانهٔ مستقیم مفهوم است، اما واژهٔ ضعیف فقط وقتی پذیرفتنی است که با تصویر مرکزی یا چند قرینهٔ هم‌جهت همراه باشد.

بسامد این خانواده در پیکرهٔ غزلیات 236 مصراع، 236 بیت و 225 غزل است. پرتکرارترین نشانه‌های آن چنین‌اند: هرزه (236). این اعداد مفهوم را به‌عنوان یک گره قابل ردیابی در شبکهٔ تصویری دیوان نشان می‌دهند، اما تفسیر نهایی همچنان باید شاهد‌محور بماند. مدخل حاضر برای خواندن ماشینی و مرور انسانی ساخته شده است: تعریف آن حداقلی، شواهد آن واقعی و پیوندهای قرآنی آن فقط در صورت اطمینان روشن ثبت می‌شود.

شواهد

30 بیت
  1. 1
    به‌ گلزاری‌ که شبنم هم امید رنگ و بو دارد / نگاه هرزه‌جولان، بی‌تمنا می‌برد ما را
    وزن
    مفاعیلن مفاعیلن مفاعیلن مفاعیلن (هزج مثمن سالم)
    قافیه
    امیبردمارا
    شناسه
    bayt 503 · ganjoor 40,676
  2. 2
    هرزه برگردون رساندی وهم بود و هست را / پشت پایی بود معراج این بنای پست را
    وزن
    فاعلاتن فاعلاتن فاعلاتن فاعلن (رمل مثمن محذوف)
    قافیه
    سترا
    شناسه
    bayt 740 · ganjoor 40,700
  3. 3
    به عروج وسوسه تاختی‌، نفست به هرزه‌ گداختی / ته پای خود نشناختی، مژه‌ای به خم نزدی چرا
    وزن
    متفاعلن متفاعلن متفاعلن متفاعلن
    قافیه
    منزدیچرا
    شناسه
    bayt 784 · ganjoor 40,704
  4. 4
    دل آسوده از جوش هوسها ناله‌فرسا شد / خیال هرزه تازی جاده گردانید منزل را
    وزن
    مفاعیلن مفاعیلن مفاعیلن مفاعیلن (هزج مثمن سالم)
    قافیه
    لرا
    شناسه
    bayt 1,148 · ganjoor 40,736
  5. 5
    بیدل نفَس‌ات خون مکن از هرزه‌درایی / چون جاده درین دشت فکندیم عنان را
    وزن
    مفعول مفاعیل مفاعیل فعولن (هزج مثمن اخرب مکفوف محذوف)
    قافیه
    انرا
    شناسه
    bayt 1,530 · ganjoor 40,769
  6. 6
    مجو از هرزه ‌طبعان جوهر پاس نفس بیدل / که حفظ بوی خود مشکل بودگلهای خندان را
    وزن
    مفاعیلن مفاعیلن مفاعیلن مفاعیلن (هزج مثمن سالم)
    قافیه
    انرا
    شناسه
    bayt 1,542 · ganjoor 40,770
  7. 7
    ای دل‌گم‌کرده مطلب هرزه نالی تا به‌کی / جوش ابرامت اثرگم کرد افغان تو را
    وزن
    فاعلاتن فاعلاتن فاعلاتن فاعلن (رمل مثمن محذوف)
    قافیه
    انتورا
    شناسه
    bayt 1,650 · ganjoor 40,780
  8. 8
    جز به جیب دل سراغ امن نتوان یافتن / چون نفس از هرزه‌گردی‌کن پناه آیینه را
    وزن
    فاعلاتن فاعلاتن فاعلاتن فاعلن (رمل مثمن محذوف)
    قافیه
    اهایینهرا
    شناسه
    bayt 1,853 · ganjoor 40,798
  9. 9
    دل از خود می‌رود بگذارتا مست فغان باشد / جرس آخر به منزل می‌کندکم هرزه نالی را
    وزن
    مفاعیلن مفاعیلن مفاعیلن مفاعیلن (هزج مثمن سالم)
    قافیه
    الیرا
    شناسه
    bayt 1,861 · ganjoor 40,799
  10. 10
    عدم گفتن کفایت می‌کند تا آدم و حوا / دگر این هرزه درس وهم طو‌مار نسب مگشا
    وزن
    مفاعیلن مفاعیلن مفاعیلن مفاعیلن (هزج مثمن سالم)
    قافیه
    بمگشا
    شناسه
    bayt 2,003 · ganjoor 40,812
  11. 11
    دفتر ما هرزه‌تازان سخت بی‌شیرازه است / کو حیا تا نم‌ کشد خاک بیابانگرد ما
    وزن
    فاعلاتن فاعلاتن فاعلاتن فاعلن (رمل مثمن محذوف)
    قافیه
    ردما
    شناسه
    bayt 2,100 · ganjoor 40,821
  12. 12
    در قفس عافیت هرزه فسردیم حیف / شور شکستی نزدگل به سر رنگ ما
    وزن
    مفتعلن فاعلن مفتعلن فاعلن (منسرح مطوی مکشوف)
    قافیه
    نگما
    شناسه
    bayt 2,371 · ganjoor 40,845
  13. 13
    بی‌طواف نازش از خود رفتن ما هرزه است / رنگ می‌باید به‌گرد او بگردانیم ما
    وزن
    فاعلاتن فاعلاتن فاعلاتن فاعلن (رمل مثمن محذوف)
    قافیه
    انیمما
    شناسه
    bayt 2,598 · ganjoor 40,865
  14. 14
    عمری‌ست هرزه تازی اشک روان ما / کوگرد حیرتی‌که بگیرد عنان ما
    وزن
    مفعول فاعلات مفاعیل فاعلن (مضارع مثمن اخرب مکفوف محذوف)
    قافیه
    انما
    شناسه
    bayt 2,641 · ganjoor 40,869
  15. 15
    نتوان کشید هرزه‌تریهای عاریت / بیدل زبحرنظم بس است آب جوی ما
    وزن
    مفعول فاعلات مفاعیل فاعلن (مضارع مثمن اخرب مکفوف محذوف)
    قافیه
    ویما
    شناسه
    bayt 2,878 · ganjoor 40,891
  16. 16
    طفل تجاهل هوس فاخته داشت در قفس / گشت زعشق منفعل‌کوکوی هرزه‌گوی ما
    وزن
    مفتعلن مفاعلن مفتعلن مفاعلن (رجز مثمن مطوی مخبون)
    قافیه
    ویما
    شناسه
    bayt 2,889 · ganjoor 40,892
  17. 17
    تاکی هوس‌ نوردی تا چند هرزه‌گردی / یارب‌که سنگ‌گردد خاک هوایی ما
    وزن
    مفعول فاعلاتن مفعول فاعلاتن (مضارع مثمن اخرب)
    قافیه
    اییما
    شناسه
    bayt 2,910 · ganjoor 40,894
  18. 18
    تا شهرت واماندگی‌ات هرزه نباشد / یک آبله‌وار از قدم لنگ برون‌آ
    وزن
    مفعول مفاعیل مفاعیل فعولن (هزج مثمن اخرب مکفوف محذوف)
    قافیه
    نگبرونا
    شناسه
    bayt 2,949 · ganjoor 40,898
  19. 19
    مباش هرزه‌نوای بساط کج‌فهمان / که ترسم آفت نفرین کشد ستودن‌ها
    وزن
    مفاعلن فعلاتن مفاعلن فعلن (مجتث مثمن مخبون محذوف)
    قافیه
    ودنها
    شناسه
    bayt 3,424 · ganjoor 40,940
  20. 20
    در این دشت هوس یارب چه گوهر در گره بستم / عرق شد مهرهٔ گل از غبار هرزه‌تازی‌ها
    وزن
    مفاعیلن مفاعیلن مفاعیلن مفاعیلن (هزج مثمن سالم)
    قافیه
    ازیها
    شناسه
    bayt 3,540 · ganjoor 40,951
  21. 21
    طبیعت هم‌عنان هرزه‌گویان تا کجا تازد / خیالم محو شد از کثرت مصرع‌رسانی‌ها
    وزن
    مفاعیلن مفاعیلن مفاعیلن مفاعیلن (هزج مثمن سالم)
    قافیه
    انیها
    شناسه
    bayt 3,575 · ganjoor 40,955
  22. 22
    به‌ فسون حاجت هرزه‌دو، در جرأتی نگشوده‌ام / ز حیا رسیده به‌ گوش من‌ که عرق‌ کن آبله‌پا بیا
    وزن
    متفاعلن متفاعلن متفاعلن متفاعلن
    قافیه
    ابیا
    شناسه
    bayt 3,630 · ganjoor 40,959
  23. 23
    دگر مخواه ز من ثاب هرزه‌جولانی / دویده‌ام عرقی چند در رکاب حیا
    وزن
    مفاعلن فعلاتن مفاعلن فعلن (مجتث مثمن مخبون محذوف)
    قافیه
    ابحیا
    شناسه
    bayt 3,652 · ganjoor 40,961
  24. 24
    گر چنین جوشد عرق از هرزه‌تازیهای فکر / نسخهٔ ما را خجالت خواهد افکندن درآب
    وزن
    فاعلاتن فاعلاتن فاعلاتن فاعلن (رمل مثمن محذوف)
    قافیه
    ندراب
    شناسه
    bayt 4,111 · ganjoor 41,000
  25. 25
    رساند خلقی ز هرزه رایی به عرصهٔ قدرت‌آزمایی / هجوم اشغال ژاژخایی چو توسن بی‌لجام بر لب
    وزن
    مفاعلن فع مفاعلن فع مفاعلن فع مفاعلن فع
    قافیه
    امبرلب
    شناسه
    bayt 4,275 · ganjoor 41,016
  26. 26
    ز جنبش مژه درس اشارتت این است / که هرزه است نگاه اندکی حجاب طلب
    وزن
    مفاعلن فعلاتن مفاعلن فعلن (مجتث مثمن مخبون محذوف)
    قافیه
    ابطلب
    شناسه
    bayt 4,317 · ganjoor 41,019
  27. 27
    نه به فهم تاب رسیدنی نه به دیده طاقت دیدنی / دل خلق و هرزه تپیدنی به خیال جلوه‌ کمینی‌ات
    وزن
    متفاعلن متفاعلن متفاعلن متفاعلن
    قافیه
    ینیات
    شناسه
    bayt 4,417 · ganjoor 41,028
  28. 28
    هرزه‌تازیهای جولان هوس از حدگذشت / بعد ازین همچون‌نفس می‌بایدم‌ناکام سوخت
    وزن
    فاعلاتن فاعلاتن فاعلاتن فاعلن (رمل مثمن محذوف)
    قافیه
    امسوخت
    شناسه
    bayt 4,457 · ganjoor 41,032
  29. 29
    زندگی نیست متاعی که به تمکین ارزد / کاروان نفس ما همه جا هرزه‌دراست
    وزن
    فعلاتن فعلاتن فعلاتن فعلن (رمل مثمن مخبون محذوف)
    قافیه
    است
    شناسه
    bayt 4,855 · ganjoor 41,066
  30. 30
    پس از مطالعهٔ نقش پا یقینم شد / که هرزه‌تازم و جام جهان‌نما اینجاست
    وزن
    مفاعلن فعلاتن مفاعلن فعلن (مجتث مثمن مخبون محذوف)
    قافیه
    ااینجاست
    شناسه
    bayt 5,185 · ganjoor 41,092

مفاهیمِ هم‌نشین

هم‌خانوادهٔ این واژه