→ دیوانِ بیدل دهلوی

حلقه

281 بیت · 282 مصراع · 271 غزل

تعریف

halgheh

حلقه در این مدخل به‌صورت یک خانوادهٔ تصویری و معنایی خوانده می‌شود، نه فقط یک واژهٔ منفرد. محور قوی آن با حلقه شناخته می‌شود و برای آن لایهٔ ضعیف مستقلی ثبت نشده است. کارکرد اصلی این میدان در غزلیات، ساختنِ نسبت میان تصویر محسوس و معنای درونی است: دایرهٔ بسته؛ نمادِ بندگی، اسارتِ زلف و جمعِ یاران. از همین رو هر رخداد باید با سیاق بیت سنجیده شود؛ واژهٔ قوی معمولا نشانهٔ مستقیم مفهوم است، اما واژهٔ ضعیف فقط وقتی پذیرفتنی است که با تصویر مرکزی یا چند قرینهٔ هم‌جهت همراه باشد.

بسامد این خانواده در پیکرهٔ غزلیات 282 مصراع، 281 بیت و 271 غزل است. پرتکرارترین نشانه‌های آن چنین‌اند: حلقه (282). این اعداد مفهوم را به‌عنوان یک گره قابل ردیابی در شبکهٔ تصویری دیوان نشان می‌دهند، اما تفسیر نهایی همچنان باید شاهد‌محور بماند. مدخل حاضر برای خواندن ماشینی و مرور انسانی ساخته شده است: تعریف آن حداقلی، شواهد آن واقعی و پیوندهای قرآنی آن فقط در صورت اطمینان روشن ثبت می‌شود.

شواهد

30 بیت
  1. 1
    خط جام همت میکشان زده حلقه بر در مشربی / که چو حلقه‌گر همه خون شود به در دگر نکشد قدح
    وزن
    متفاعلن متفاعلن متفاعلن متفاعلن
    قافیه
    رنکشدقدح
    شناسه
    bayt 10,335 · ganjoor 41,994
  2. 2
    قدِ خم‌گشته‌ نشان می‌دهد از وحشت عمر / بر درِ خانه از آن حلقه رکاب است اینجا
    وزن
    فعلاتن فعلاتن فعلاتن فعلن (رمل مثمن مخبون محذوف)
    قافیه
    اباستاینجا
    شناسه
    bayt 146 · ganjoor 40,645
  3. 3
    جام امید نظرگاه خمار است اینجا / حلقهٔ دام تو خمیازه شکار است اینجا
    وزن
    فعلاتن فعلاتن فعلاتن فعلن (رمل مثمن مخبون محذوف)
    قافیه
    راستاینجا
    شناسه
    bayt 166 · ganjoor 40,647
  4. 4
    صفر اشکال فلک دوری مقصد افزود / وهم تازید که شد حلقهٔ آن در پیدا
    وزن
    فعلاتن فعلاتن فعلاتن فعلن (رمل مثمن مخبون محذوف)
    قافیه
    رپیدا
    شناسه
    bayt 323 · ganjoor 40,660
  5. 5
    لبش به حلقهٔ آغوشِ خط بدان مانَد / که خضر تنگ به بر می‌کشد مسیحا را
    وزن
    مفاعلن فعلاتن مفاعلن فعلن (مجتث مثمن مخبون محذوف)
    قافیه
    ارا
    شناسه
    bayt 460 · ganjoor 40,672
  6. 6
    مقیم‌گوشهٔ نقش قدم شویم وگرنه / درکه حلقه‌کند پیکر خمیدهٔ ما را
    وزن
    مفاعلن فعلاتن مفاعلن فعلاتن (مجتث مثمن مخبون)
    قافیه
    یدهٔمارا
    شناسه
    bayt 595 · ganjoor 40,687
  7. 7
    پی نافه‌های رمیده‌بو، مپسند زحمت جستجو / به خیال حلقهٔ زلف او گرهی خور و به ختن درآ
    وزن
    متفاعلن متفاعلن متفاعلن متفاعلن
    قافیه
    ندرا
    شناسه
    bayt 827 · ganjoor 40,708
  8. 8
    بینوایی بین‌که در همرازی درس جنون / سرمه شد بخت سیاهم حلقهٔ زنجیررا
    وزن
    فاعلاتن فاعلاتن فاعلاتن فاعلن (رمل مثمن محذوف)
    قافیه
    یررا
    شناسه
    bayt 911 · ganjoor 40,715
  9. 9
    آسمان باآن‌کجی شمع‌بساطش راستی است / حلقهٔ چشم کمان نظاره داند تیر را
    وزن
    فاعلاتن فاعلاتن فاعلاتن فاعلن (رمل مثمن محذوف)
    قافیه
    یررا
    شناسه
    bayt 923 · ganjoor 40,716
  10. 10
    چراغ پیری‌ام آخربه‌اشک یأس شد روشن / زگردسیل دادم سرمه‌چشم حلقهٔ پل را
    وزن
    مفاعیلن مفاعیلن مفاعیلن مفاعیلن (هزج مثمن سالم)
    قافیه
    لرا
    شناسه
    bayt 1,131 · ganjoor 40,735
  11. 11
    طایر آزاد ماگر بال وحشت واکند / گردباد آیینه سازد حلقه‌های دام را
    وزن
    فاعلاتن فاعلاتن فاعلاتن فاعلن (رمل مثمن محذوف)
    قافیه
    امرا
    شناسه
    bayt 1,209 · ganjoor 40,742
  12. 12
    حلقهٔ آن زلف رونق از غبار دل‌گرفت / دود آه صید باشد سرمه چشم دام را
    وزن
    فاعلاتن فاعلاتن فاعلاتن فاعلن (رمل مثمن محذوف)
    قافیه
    امرا
    شناسه
    bayt 1,230 · ganjoor 40,743
  13. 13
    بسکه مخمورگرفتاری‌ست بیدل صید من / جوش ساغر می‌شمارد حلقه‌های دام را
    وزن
    فاعلاتن فاعلاتن فاعلاتن فاعلن (رمل مثمن محذوف)
    قافیه
    امرا
    شناسه
    bayt 1,246 · ganjoor 40,744
  14. 14
    ناتوانم چنانکه پیکر خم / حلقه درگوش‌کرده است مرا
    وزن
    فعلاتن مفاعلن فعلن (خفیف مسدس مخبون)
    قافیه
    وشکردهاستمرا
    شناسه
    bayt 1,252 · ganjoor 40,745
  15. 15
    حلقهٔ چشمی به راه انتظار افکنده‌ام / پر میفشان ای مژه تا نگسلی دام مرا
    وزن
    فاعلاتن فاعلاتن فاعلاتن فاعلن (رمل مثمن محذوف)
    قافیه
    اممرا
    شناسه
    bayt 1,359 · ganjoor 40,755
  16. 16
    ز لفظ آشنا شو به مضمون نازک / کمر حلقه‌کرده‌ست موی میان را
    وزن
    فعولن فعولن فعولن فعل (متقارب مثمن محذوف یا وزن شاهنامه)
    قافیه
    انرا
    شناسه
    bayt 1,479 · ganjoor 40,765
  17. 17
    درگرفتاری بود آسایش عشاق و بس / آشیان از حلقهٔ دام است مرغان تو را
    وزن
    فاعلاتن فاعلاتن فاعلاتن فاعلن (رمل مثمن محذوف)
    قافیه
    انتورا
    شناسه
    bayt 1,643 · ganjoor 40,780
  18. 18
    زان حلقهٔ عبرت‌که خم‌قامت پیری‌ست / داردکف خاک تو نهان دام تماشا
    وزن
    مفعول مفاعیل مفاعیل فعولن (هزج مثمن اخرب مکفوف محذوف)
    قافیه
    امتماشا
    شناسه
    bayt 1,969 · ganjoor 40,809
  19. 19
    رنگ شوخی نیست درطبع ادب تخمیر ما / حلقه می‌سازد صدا را نسبت زنجیر ما
    وزن
    فاعلاتن فاعلاتن فاعلاتن فاعلن (رمل مثمن محذوف)
    قافیه
    یرما
    شناسه
    bayt 2,215 · ganjoor 40,831
  20. 20
    بیدلِ آشفتهٔ ما بوی جمعیت نبرد / تا به‌ کی در حلقهٔ زلف پریشان شما
    وزن
    فاعلاتن فاعلاتن فاعلاتن فاعلن (رمل مثمن محذوف)
    قافیه
    انشما
    شناسه
    bayt 2,314 · ganjoor 40,839
  21. 21
    چشم آهو حلقهٔ گرداب بحر حیرت است / در تماشای رم وحشی‌غزالان شما
    وزن
    فاعلاتن فاعلاتن فاعلاتن فاعلن (رمل مثمن محذوف)
    قافیه
    انشما
    شناسه
    bayt 2,316 · ganjoor 40,840
  22. 22
    نشئهٔ دورگرفتاریِ ما سخت رساست / حلقهٔ زلف‌ِ که دارد خطِ جام دل ما؟
    وزن
    فعلاتن فعلاتن فعلاتن فعلن (رمل مثمن مخبون محذوف)
    قافیه
    امدلما
    شناسه
    bayt 2,402 · ganjoor 40,848
  23. 23
    حلقهٔ پرگار گردون تا کجا خواهی شمرد؟! / زین‌ کچه بسیار دارد خاک بازیگاه ما
    وزن
    فاعلاتن فاعلاتن فاعلاتن فاعلن (رمل مثمن محذوف)
    قافیه
    اهما
    شناسه
    bayt 2,747 · ganjoor 40,878
  24. 24
    گر مدعای مرغ نفس آرمیدن است / زد حلقه بستگی به در باز آشنا
    وزن
    مفعول فاعلات مفاعیل فاعلن (مضارع مثمن اخرب مکفوف محذوف)
    قافیه
    ازاشنا
    شناسه
    bayt 2,919 · ganjoor 40,895
  25. 25
    چشم و دل زیب‌گرفتاری سودای همند / خط جام است همان حلقهٔ گوش مینا
    وزن
    فعلاتن فعلاتن فعلاتن فعلن (رمل مثمن مخبون محذوف)
    قافیه
    وشمینا
    شناسه
    bayt 2,983 · ganjoor 40,901
  26. 26
    قناعت‌کوکه فرش دل کند آیینه‌کردارم / چو چشم‌حرص تاکی بایدم زد حلقه بر درها
    وزن
    مفاعیلن مفاعیلن مفاعیلن مفاعیلن (هزج مثمن سالم)
    قافیه
    رها
    شناسه
    bayt 3,161 · ganjoor 40,917
  27. 27
    دل ز دام حلقهٔ زلف‌ات چه سان آید برون / مهره را نتوان‌ گرفتن از دهان مارها
    وزن
    فاعلاتن فاعلاتن فاعلاتن فاعلن (رمل مثمن محذوف)
    قافیه
    ارها
    شناسه
    bayt 3,212 · ganjoor 40,921
  28. 28
    ندارد صید حسن از دامگاه عشق‌، آزادی / همان یک حلقهٔ آغوش مجنون است محمل‌ها
    وزن
    مفاعیلن مفاعیلن مفاعیلن مفاعیلن (هزج مثمن سالم)
    قافیه
    لها
    شناسه
    bayt 3,288 · ganjoor 40,928
  29. 29
    ای ز چشم میْ‌پرستت مست حیرت جام‌ها / حلقهٔ زلف گره‌گیرت به گوش دام‌ها
    وزن
    فاعلاتن فاعلاتن فاعلاتن فاعلن (رمل مثمن محذوف)
    قافیه
    امها
    شناسه
    bayt 3,306 · ganjoor 40,930
  30. 30
    بیدل خبر خلوت از حلقهٔ در جستم / گفت آنچه درون دارد پیداست ز بیرون‌ها
    وزن
    مفعول مفاعیلن مفعول مفاعیلن (هزج مثمن اخرب)
    قافیه
    ونها
    شناسه
    bayt 3,477 · ganjoor 40,944

مفاهیمِ هم‌نشین

هم‌خانوادهٔ این واژه