در فکر حق و باطل خوردیم عبث خونها
در فکر حق و باطل خوردیم عبث خونها
این صنعت الفاظ است یا شوخی مضمونها
дар факар ҳақ ва ботал хурдим ъабас хон-ҳо
ин санаъат алафоз аст йо шухи мазмун-ҳо
بر هرچه نظر کردیم کیفیت عبرت داشت
گردون ز کجا واکرد دکانچهٔ معجونها
бар ҳарача назар кардим кифит ъабарт дошт
гардун з каҷо вокард даконача маъаҷун-ҳо
نظم گهر معنی چون نثر فراهم نیست
از بس که جنون انگیخت بیربطی موزونها
назм гаҳар маъани чун насар фароҳам нест
аз бас ки ҷанун ангихт бе-рабати музун-ҳо
در خلق ادبورزی خاصیت افلاس است
فقر این همه سامان کرد موسایی و قارونها
дар халқ адаб-варзи хосит афалос аст
фақар ин ҳама сомон кард мусойай ва қорун-ҳо
بر نیم درم حاجت صد فاتحه باید خواند
هرجا در جودی بود شد مرقد مدفونها
бар ним дарм ҳоҷат сад фотаҳа бойд хонд
ҳараҷо дар ҷуди буд шуд марақад мадафун-ҳо
جز کنج مزار امروز کس دادرس کس نیست
انسان چه کند با این خرس و سگ و میمونها
ҷуз канҷ мазор амаруз кас додарс кас нест
анасон ча канд бо ин харс ва саг ва мимун-ҳо
تدبیر تکلف چند بر عالم آزادی
معموره قیامت کرد در دامن هامونها
тадабир такалаф чанд бар олам озоди
маъамура қиёмат кард дар доман ҳомун-ҳо
تا بینفسی شوید آلودگی هستی
چون صبح به گردون رفت جوش کف صابونها
то бе-нафаси шавайд олудаги ҳастӣ
чун субҳ ба гардун рафт ҷуш каф собун-ҳо
غواصی این دریا بر ضبط نفس ختم است
در شکل حباب اینجاست خمها و فلاطونها
ғавоси ин дарё бар забат нафас хатам аст
дар шакал ҳабоб айанҷост хам-ҳо ва фалотун-ҳо
از عشق چه میگویی، از حسن چه میپرسی
مجنون همه لیلی گیر، لیلی همه مجنونها
аз ишқ ча мӣ-гавайай, аз ҳасан ча мӣ-парси
маҷанун ҳама лили гир, лили ҳама маҷанун-ҳо
بیدل خبر خلوت از حلقهٔ در جستم
گفت آنچه درون دارد پیداست ز بیرونها
бидел хабар халут аз ҳалқа дар ҷастам
гафт онача дарун дорад пидост з бирун-ҳо
واژهنامهٔ این غزل · 18 واژه
- نیست
- نبودن؛ در شعر یادکرد عدم و فنا در برابر هستی موهوم.
- بیدل
- تخلصِ شاعر؛ بهمعنیِ بیدل، عاشقِ از خود رفته.
- نفس
- دم و لحظه کوتاه زندگی؛ گاه خواهش و خودی انسان.
- عالم
- جهانِ هستی؛ پهنهٔ آفرینش و جلوهگاهِ حق.
- هستی
- وجود و بودن؛ در برابر عدم و نیستی.
- خون
- مایعِ سرخِ تن؛ نمادِ درد، شور و جگرسوزیِ عشق.
- دامن
- کنارهٔ جامه؛ نمادِ پاکی، پناه و دستآویز.
- صبح
- آغاز روشنایی پس از شب؛ نشانه امید، گشودگی یا بیداری.
- جنون
- دیوانگی؛ شیداییِ عاشقانه و رهاییِ از عقل.
- عشق
- مهرِ سوزان؛ نیرویِ بنیادینِ هستی و راهِ فنا.
- نظر
- نگاه و دیدن؛ توجهِ معشوق یا بصیرتِ باطن.
- خم
- خمیدگی یا خمِ شراب؛ منبعِ مستی و فیضِ معنوی.
- حسن
- زیبایی؛ جلوهٔ جمالِ معشوق و تجلیِ حُسنِ ازلی.
- حباب
- پوسته نازک روی آب؛ نماد ناپایداری و تهیبودن.
- معنی
- مقصود درونی یا حقیقت پنهان پشت لفظ و صورت.
- خلق
- مردمان یا خوی و سرشت؛ جهانِ کثرت در برابرِ تنهایی.
- شوخی
- چالاکی و دلربایی؛ طنّازی و جلوهگریِ پرشورِ معشوق.
- فکر
- اندیشه؛ تأمل و سیرِ ذهن، گاه دامِ راهِ دل.