→ دیوانِ بیدل دهلوی

ننگ / رسوایی

442 بیت · 446 مصراع · 401 غزل

تعریف

nang-rusvayi

ننگ / رسوایی در این مدخل به‌صورت یک خانوادهٔ تصویری و معنایی خوانده می‌شود، نه فقط یک واژهٔ منفرد. محور قوی آن با ننگ شناخته می‌شود و لایهٔ ضعیف یا همسایهٔ آن رسوایی، عار، ملامت است. کارکرد اصلی این میدان در غزلیات، ساختنِ نسبت میان تصویر محسوس و معنای درونی است: وارونگی ارزش و افتخار به بدنامی عاشقانه. از همین رو هر رخداد باید با سیاق بیت سنجیده شود؛ واژهٔ قوی معمولا نشانهٔ مستقیم مفهوم است، اما واژهٔ ضعیف فقط وقتی پذیرفتنی است که با تصویر مرکزی یا چند قرینهٔ هم‌جهت همراه باشد.

بسامد این خانواده در پیکرهٔ غزلیات 446 مصراع، 442 بیت و 401 غزل است. پرتکرارترین نشانه‌های آن چنین‌اند: ننگ (349)، رسوایی (77)، عار (17)، ملامت (8). این اعداد مفهوم را به‌عنوان یک گره قابل ردیابی در شبکهٔ تصویری دیوان نشان می‌دهند، اما تفسیر نهایی همچنان باید شاهد‌محور بماند. مدخل حاضر برای خواندن ماشینی و مرور انسانی ساخته شده است: تعریف آن حداقلی، شواهد آن واقعی و پیوندهای قرآنی آن فقط در صورت اطمینان روشن ثبت می‌شود.

شواهد

30 بیت
  1. 1
    محبت‌پیشه‌ای بیدل مترس از وضع رسوایی / که عاشق تشنهٔ خون دو عالم ننگ می‌گردد
    وزن
    مفاعیلن مفاعیلن مفاعیلن مفاعیلن (هزج مثمن سالم)
    قافیه
    نگمیگردد
    شناسه
    bayt 10,929 · ganjoor 42,045
  2. 2
    روا دارد چرا بر دختر رز ننگ رسوایی / گر از انصاف پرسی محتسب هم دختری دارد
    وزن
    مفاعیلن مفاعیلن مفاعیلن مفاعیلن (هزج مثمن سالم)
    قافیه
    ریدارد
    شناسه
    bayt 11,938 · ganjoor 42,137
  3. 3
    ننگ رسوایی ندارد ساز تا خامش نواست / رمز صد عیب و هنر تقریر روشن می‌کند
    وزن
    فاعلاتن فاعلاتن فاعلاتن فاعلن (رمل مثمن محذوف)
    قافیه
    یرروشنمیکند
    شناسه
    bayt 16,495 · ganjoor 43,509
  4. 4
    گر در مزاج جوش غنا کسب پختگی‌ست / دیگ شعور را نسزد ننگ و عار بار
    وزن
    مفعول فاعلات مفاعیل فاعلن (مضارع مثمن اخرب مکفوف محذوف)
    قافیه
    اربار
    شناسه
    bayt 19,122 · ganjoor 43,737
  5. 5
    به روی پردهٔ هستی‌که ننگ رسوایی‌ست / چو بیدل از عرق شرم بخیه‌ها انداز
    وزن
    مفاعلن فعلاتن مفاعلن فعلن (مجتث مثمن مخبون محذوف)
    قافیه
    اانداز
    شناسه
    bayt 19,641 · ganjoor 43,783
  6. 6
    از شوخی فضولی ما داشت عار وصل / آخرکنارکرد ز ننگ کنار وصل
    وزن
    مفعول فاعلات مفاعیل فاعلن (مضارع مثمن اخرب مکفوف محذوف)
    قافیه
    اروصل
    شناسه
    bayt 22,056 · ganjoor 43,995
  7. 7
    ز عریانی درین میدان ندارم ننگ رسوایی / شکوه جوهر تیغم خط پیشانی مردم
    وزن
    مفاعیلن مفاعیلن مفاعیلن مفاعیلن (هزج مثمن سالم)
    قافیه
    ردم
    شناسه
    bayt 23,519 · ganjoor 44,121
  8. 8
    مجازی بر تراشی تا حقیقت ننگ او گردد / دویی افشا نمایی تا کنی تحقیق عار او
    وزن
    مفاعیلن مفاعیلن مفاعیلن مفاعیلن (هزج مثمن سالم)
    قافیه
    اراو
    شناسه
    bayt 29,454 · ganjoor 44,640
  9. 9
    ز بی‌مغزی شکوه سلطنت شد ننگ‌کناسی / به‌جای استخوان‌گه خورده می‌ گردد هما اینجا
    وزن
    مفاعیلن مفاعیلن مفاعیلن مفاعیلن (هزج مثمن سالم)
    قافیه
    ااینجا
    شناسه
    bayt 121 · ganjoor 40,643
  10. 10
    دماغ بی‌نیازان ننگ خواهش برنمی‌دارد / بلندی زیر پا می‌آید از دست دعا اینجا
    وزن
    مفاعیلن مفاعیلن مفاعیلن مفاعیلن (هزج مثمن سالم)
    قافیه
    ااینجا
    شناسه
    bayt 128 · ganjoor 40,644
  11. 11
    به عالمی‌ که حلاوت نشانهٔ ننگ است / دونیم چون نشود دل ز غصه خرما را
    وزن
    مفاعلن فعلاتن مفاعلن فعلن (مجتث مثمن مخبون محذوف)
    قافیه
    ارا
    شناسه
    bayt 428 · ganjoor 40,669
  12. 12
    به قدر وسعت است آماده استعداد ننگی هم / بلندی ننگ چین بر دامن افزون‌ کرد صحرا را
    وزن
    مفاعیلن مفاعیلن مفاعیلن مفاعیلن (هزج مثمن سالم)
    قافیه
    ونکردصحرارا
    شناسه
    bayt 483 · ganjoor 40,674
  13. 13
    فنا از لوح امکان نقش هستی حک کند ورنه / عبارت هرچه باشد ننگ‌ مضمون می‌کند مارا
    وزن
    مفاعیلن مفاعیلن مفاعیلن مفاعیلن (هزج مثمن سالم)
    قافیه
    ونمیکندمارا
    شناسه
    bayt 528 · ganjoor 40,678
  14. 14
    ادبگاه وفا آنگه پرافشانی چه ننگ است این / تپیدن خاک بر سر کرد آخر بسمل ما را
    وزن
    مفاعیلن مفاعیلن مفاعیلن مفاعیلن (هزج مثمن سالم)
    قافیه
    لمارا
    شناسه
    bayt 542 · ganjoor 40,680
  15. 15
    چو صحرا مشرب ما ننگ وحشت برنمی‌تابد / نگه دارد خدا از تنگی چین دامن ما را
    وزن
    مفاعیلن مفاعیلن مفاعیلن مفاعیلن (هزج مثمن سالم)
    قافیه
    نمارا
    شناسه
    bayt 560 · ganjoor 40,682
  16. 16
    از فسردن ننگ دارد جوهرِ تمکینِ مرد / چون کمان در خانه باش و بر سرِ میدان برآ
    وزن
    فاعلاتن فاعلاتن فاعلاتن فاعلن (رمل مثمن محذوف)
    قافیه
    انبرا
    شناسه
    bayt 712 · ganjoor 40,697
  17. 17
    به عالم دگر افتاد گرد وحشت بیدل / نساخت مشرب مجنون ما ز ننگ به صحرا
    وزن
    مفاعلن فعلاتن مفاعلن فعلاتن (مجتث مثمن مخبون)
    قافیه
    نگبهصحرا
    شناسه
    bayt 814 · ganjoor 40,706
  18. 18
    چون طبیعتهای زن‌گل‌کرده‌گیر آثار ننگ / در فسوس مال و زر، گر دست ساید مرد را
    وزن
    فاعلاتن فاعلاتن فاعلاتن فاعلن (رمل مثمن محذوف)
    قافیه
    ایدمردرا
    شناسه
    bayt 817 · ganjoor 40,707
  19. 19
    به افسون دنائت غافلی از ننگ پامالی / به پستی متهم هرگز نمی‌داند زمین خود را
    وزن
    مفاعیلن مفاعیلن مفاعیلن مفاعیلن (هزج مثمن سالم)
    قافیه
    ینخودرا
    شناسه
    bayt 853 · ganjoor 40,710
  20. 20
    بر شجاعت پیشه ننگ است از تهور دم مزن / حرف جوهر برنیاید از زبان شمشیر را
    وزن
    فاعلاتن فاعلاتن فاعلاتن فاعلن (رمل مثمن محذوف)
    قافیه
    انشمشیررا
    شناسه
    bayt 974 · ganjoor 40,720
  21. 21
    زندگی در بند و قید رسم عادت مردن است / دست‌، دست توست‌، بشکن این طلسم ننگ را
    وزن
    فاعلاتن فاعلاتن فاعلاتن فاعلن (رمل مثمن محذوف)
    قافیه
    نگرا
    شناسه
    bayt 1,076 · ganjoor 40,730
  22. 22
    ننگ دارد خاک هم از طینت بیحاصلم / خون نخجیرم‌، چسان فتراک بردارد مرا
    وزن
    فاعلاتن فاعلاتن فاعلاتن فاعلن (رمل مثمن محذوف)
    قافیه
    اکبرداردمرا
    شناسه
    bayt 1,273 · ganjoor 40,747
  23. 23
    کفی افشانده‌ام چون صبح لیک از ننگ بیکاری / به‌وحشت دسته می‌بندم شکست رنگ امکان‌را
    وزن
    مفاعیلن مفاعیلن مفاعیلن مفاعیلن (هزج مثمن سالم)
    قافیه
    انرا
    شناسه
    bayt 1,534 · ganjoor 40,770
  24. 24
    به ننگ انفعالت، رغبت دنیا نمی‌ارزد / زه بند قبایت بر فسون این جلب مگشا
    وزن
    مفاعیلن مفاعیلن مفاعیلن مفاعیلن (هزج مثمن سالم)
    قافیه
    بمگشا
    شناسه
    bayt 2,002 · ganjoor 40,812
  25. 25
    حضور نورت از دقت نگاهی ننگ می‌دارد / به رنگ چشم خفاش این گره جز پیش شب مگشا
    وزن
    مفاعیلن مفاعیلن مفاعیلن مفاعیلن (هزج مثمن سالم)
    قافیه
    بمگشا
    شناسه
    bayt 2,006 · ganjoor 40,812
  26. 26
    گر به خود افتد نگهت‌، پشم ندارد کلهت / ننگ کلی تا نکشی، در همه‌جا سر مگشا
    وزن
    مفتعلن مفتعلن مفتعلن مفتعلن (رجز مثمن مطوی)
    قافیه
    رمگشا
    شناسه
    bayt 2,013 · ganjoor 40,813
  27. 27
    نی قابل عجزیم، نه مقبول تعین / از ننگ به آدم که رسانَد نسب ما؟
    وزن
    مفعول مفاعیل مفاعیل فعولن (هزج مثمن اخرب مکفوف محذوف)
    قافیه
    بما
    شناسه
    bayt 2,049 · ganjoor 40,816
  28. 28
    ایجاد ظرف‌کم چقدر ننگ فطرت است / تر شد جبین بحر ز وضع حباب ما
    وزن
    مفعول فاعلات مفاعیل فاعلن (مضارع مثمن اخرب مکفوف محذوف)
    قافیه
    ابما
    شناسه
    bayt 2,055 · ganjoor 40,817
  29. 29
    کس محرم ادبگه ناموس دل مباد / جایی رسیده‌ایم‌که ننگ خودیم ما
    وزن
    مفعول فاعلات مفاعیل فاعلن (مضارع مثمن اخرب مکفوف محذوف)
    قافیه
    نگخودیمما
    شناسه
    bayt 2,482 · ganjoor 40,854
  30. 30
    سینه چاک غیرتیم از ننگ همچشمی مپرس / هرکه بر رویت‌گشاید چشم‌، مژگانیم ما
    وزن
    فاعلاتن فاعلاتن فاعلاتن فاعلن (رمل مثمن محذوف)
    قافیه
    انیمما
    شناسه
    bayt 2,593 · ganjoor 40,865

مفاهیمِ هم‌نشین

هم‌خانوادهٔ این واژه