→ دیوانِ بیدل دهلوی

جمع

176 بیت · 177 مصراع · 160 غزل

تعریف

jam

جمع در این مدخل به‌صورت یک خانوادهٔ تصویری و معنایی خوانده می‌شود، نه فقط یک واژهٔ منفرد. محور قوی آن با جمع شناخته می‌شود و برای آن لایهٔ ضعیف مستقلی ثبت نشده است. کارکرد اصلی این میدان در غزلیات، ساختنِ نسبت میان تصویر محسوس و معنای درونی است: گردآمده و فراهم؛ یکجاییِ خاطر و وحدت در برابرِ تفرقه. از همین رو هر رخداد باید با سیاق بیت سنجیده شود؛ واژهٔ قوی معمولا نشانهٔ مستقیم مفهوم است، اما واژهٔ ضعیف فقط وقتی پذیرفتنی است که با تصویر مرکزی یا چند قرینهٔ هم‌جهت همراه باشد.

بسامد این خانواده در پیکرهٔ غزلیات 177 مصراع، 176 بیت و 160 غزل است. پرتکرارترین نشانه‌های آن چنین‌اند: جمع (177). این اعداد مفهوم را به‌عنوان یک گره قابل ردیابی در شبکهٔ تصویری دیوان نشان می‌دهند، اما تفسیر نهایی همچنان باید شاهد‌محور بماند. مدخل حاضر برای خواندن ماشینی و مرور انسانی ساخته شده است: تعریف آن حداقلی، شواهد آن واقعی و پیوندهای قرآنی آن فقط در صورت اطمینان روشن ثبت می‌شود.

شواهد

30 بیت
  1. 1
    غبار تفرقه هر جا بود مقابل جمع / به هم رسیدن لب‌هاست قاصد دل جمع
    وزن
    مفاعلن فعلاتن مفاعلن فعلن (مجتث مثمن مخبون محذوف)
    قافیه
    لجمع
    شناسه
    bayt 21,262 · ganjoor 43,923
  2. 2
    همچو آیینه هزارت چشمِ حیران روبه‌رو / همچو کاکل یک‌جهان جمع‌ِ پریشان در قفا
    وزن
    فاعلاتن فاعلاتن فاعلاتن فاعلن (رمل مثمن محذوف)
    قافیه
    ا
    شناسه
    bayt 29 · ganjoor 40,635
  3. 3
    به آگاهی چه امکانست گردد جمع خوددا‌ری / که با هر موج می‌باید گذشت از خویش دریا را
    وزن
    مفاعیلن مفاعیلن مفاعیلن مفاعیلن (هزج مثمن سالم)
    قافیه
    ارا
    شناسه
    bayt 470 · ganjoor 40,673
  4. 4
    خاطرت گر جمع شد از هر دو عالم فارغی / قطره‌واری چون گهر زین بحرِ بی‌پایان برآ
    وزن
    فاعلاتن فاعلاتن فاعلاتن فاعلن (رمل مثمن محذوف)
    قافیه
    انبرا
    شناسه
    bayt 705 · ganjoor 40,697
  5. 5
    به ترک ظلم‌، ظالم برنگردد از مزاج خود / همان اخگر بودگر جمع‌گردد مشت آتش را
    وزن
    مفاعیلن مفاعیلن مفاعیلن مفاعیلن (هزج مثمن سالم)
    قافیه
    شتاتشرا
    شناسه
    bayt 1,017 · ganjoor 40,725
  6. 6
    جمع با زینت نگردد جوهر مردانگی / از برش عاری بود گر سازی از زر تیغ را
    وزن
    فاعلاتن فاعلاتن فاعلاتن فاعلن (رمل مثمن محذوف)
    قافیه
    رتیغرا
    شناسه
    bayt 1,050 · ganjoor 40,728
  7. 7
    محرم آن شعله خویم جانب دیرم مخوان / عالمی را جمع سازم هرکه بدوزد مرا
    وزن
    فاعلاتن فاعلاتن فاعلاتن فاعلن (رمل مثمن محذوف)
    قافیه
    وزدمرا
    شناسه
    bayt 1,294 · ganjoor 40,749
  8. 8
    نگردد جمع نوراگهی با ظلمت غفلت / صفای دل نمک در دیدهٔ خواب است شبنم را
    وزن
    مفاعیلن مفاعیلن مفاعیلن مفاعیلن (هزج مثمن سالم)
    قافیه
    اباستشبنمرا
    شناسه
    bayt 1,413 · ganjoor 40,760
  9. 9
    دل جمع‌کن ازکشمکش دهر برون آ / کاین بحر در آغوش گهر ریخت کران را
    وزن
    مفعول مفاعیل مفاعیل فعولن (هزج مثمن اخرب مکفوف محذوف)
    قافیه
    انرا
    شناسه
    bayt 1,492 · ganjoor 40,766
  10. 10
    حوادث‌ مژدهٔ‌ امن‌ است اگر دل‌ جمع‌ شد بیدل / گهر افسانه‌ داند شورشِ امواج‌ جیحون را
    وزن
    مفاعیلن مفاعیلن مفاعیلن مفاعیلن (هزج مثمن سالم)
    قافیه
    ونرا
    شناسه
    bayt 1,574 · ganjoor 40,773
  11. 11
    غبار آینه‌ گشتی‌، غبار دل مپسند / مکن به زشتیِ رو جمع  زشتیِ خو را
    وزن
    مفاعلن فعلاتن مفاعلن فعلن (مجتث مثمن مخبون محذوف)
    قافیه
    ورا
    شناسه
    bayt 1,603 · ganjoor 40,776
  12. 12
    مرگ هم زحمتکش هستی‌ست تاروز حساب / منزل ما جمع دارد پیچ وتاب راه را
    وزن
    فاعلاتن فاعلاتن فاعلاتن فاعلن (رمل مثمن محذوف)
    قافیه
    اهرا
    شناسه
    bayt 1,692 · ganjoor 40,784
  13. 13
    همچو گوهر سبحهٔ یکدانهٔ دل جمع‌ کن / چند چون‌ کف بر سرِ آب افکنی سجاده را
    وزن
    فاعلاتن فاعلاتن فاعلاتن فاعلن (رمل مثمن محذوف)
    قافیه
    ادهرا
    شناسه
    bayt 1,731 · ganjoor 40,788
  14. 14
    جاهل از جمعِ ‌کتبْ صاحبِ معنی نشود / نسبتی نیست به شیرازه سخندانی را
    وزن
    فعلاتن فعلاتن فعلاتن فعلن (رمل مثمن مخبون محذوف)
    قافیه
    انیرا
    شناسه
    bayt 1,907 · ganjoor 40,803
  15. 15
    جمع‌گشتن دل ما را به تسلی نرساند / از گهر کیست برد شیوهٔ غلتانی را
    وزن
    فعلاتن فعلاتن فعلاتن فعلن (رمل مثمن مخبون محذوف)
    قافیه
    انیرا
    شناسه
    bayt 1,928 · ganjoor 40,805
  16. 16
    خیال نازکی داری دل خود جمع کن بیدل / به جز هیچ از میان چیزی نمی‌یابی کمر بگشا
    وزن
    مفاعیلن مفاعیلن مفاعیلن مفاعیلن (هزج مثمن سالم)
    قافیه
    ربگشا
    شناسه
    bayt 1,986 · ganjoor 40,810
  17. 17
    جمع دار از امتحان جیب عریانی دلت / دست‌ما خالی‌ترست از کیسهٔ قلا‌ش ما
    وزن
    فاعلاتن فاعلاتن فاعلاتن فاعلن (رمل مثمن محذوف)
    قافیه
    اشما
    شناسه
    bayt 2,296 · ganjoor 40,838
  18. 18
    خاطر از هرگونه مطلب جمع باید داشتن / نیست‌ غافل فضل حق از شغل سامان‌ شما
    وزن
    فاعلاتن فاعلاتن فاعلاتن فاعلن (رمل مثمن محذوف)
    قافیه
    انشما
    شناسه
    bayt 2,334 · ganjoor 40,841
  19. 19
    دل جمع‌این زمان چه‌امکان است / ریشه‌گل‌کرد و رفت دانهٔ ما
    وزن
    فعلاتن مفاعلن فعلن (خفیف مسدس مخبون)
    قافیه
    انهٔما
    شناسه
    bayt 2,800 · ganjoor 40,883
  20. 20
    آب رخ گلزار وفا وقف گدازی‌ست / خونی به جگر جمع‌کن و رنگ برون‌آ
    وزن
    مفعول مفاعیل مفاعیل فعولن (هزج مثمن اخرب مکفوف محذوف)
    قافیه
    نگبرونا
    شناسه
    bayt 2,950 · ganjoor 40,898
  21. 21
    ز ساز قافلهٔ عمر جمع‌دار دلت / که محمل نفسی دارد این سفر به هوا
    وزن
    مفاعلن فعلاتن مفاعلن فعلن (مجتث مثمن مخبون محذوف)
    قافیه
    ربههوا
    شناسه
    bayt 3,060 · ganjoor 40,908
  22. 22
    این شبستان جز غبار دیدهٔ بیدار نیست / جمع شد دود چراغ و ریخت رنگ شام‌ها
    وزن
    فاعلاتن فاعلاتن فاعلاتن فاعلن (رمل مثمن محذوف)
    قافیه
    امها
    شناسه
    bayt 3,315 · ganjoor 40,930
  23. 23
    غبار غفلت و روشندلی نگردد جمع / کجاست دیدهٔ آیینه را غنودن‌ها
    وزن
    مفاعلن فعلاتن مفاعلن فعلن (مجتث مثمن مخبون محذوف)
    قافیه
    ودنها
    شناسه
    bayt 3,418 · ganjoor 40,940
  24. 24
    رنگ‌ و بو جمع است در هر جا چمن دارد بهار / ما همه پیشِ توایم ای جمله ما با ما بیا
    وزن
    فاعلاتن فاعلاتن فاعلاتن فاعلن (رمل مثمن محذوف)
    قافیه
    ابیا
    شناسه
    bayt 3,619 · ganjoor 40,958
  25. 25
    حرص فرصت انتظار و دوررنگ است آسیا / دل ز نوبت جمع‌کن پر بی‌درنگ است آسیا
    وزن
    فاعلاتن فاعلاتن فاعلاتن فاعلن (رمل مثمن محذوف)
    قافیه
    نگاستاسیا
    شناسه
    bayt 3,694 · ganjoor 40,966
  26. 26
    جمع علم افلاس می‌آرد نه جاه / بیشترها پوست می‌پوشدکتاب
    وزن
    فاعلاتن فاعلاتن فاعلن (رمل مسدس محذوف یا وزن مثنوی)
    قافیه
    اب
    شناسه
    bayt 3,855 · ganjoor 40,979
  27. 27
    اگرت ز تردد ننگ طلب دل جمع شود سر و برگ غنا / ز غبار کساد متاع هوس نرسی به زیان دکان ادب
    وزن
    متفاعلتن متفاعلتن متفاعلتن متفاعلتن
    قافیه
    انادب
    شناسه
    bayt 4,217 · ganjoor 41,010
  28. 28
    دل جمع کن ز بام و در عافیت فسون / آسودگی ز خانه به دوشان زین طلب
    وزن
    مفعول فاعلات مفاعیل فاعلن (مضارع مثمن اخرب مکفوف محذوف)
    قافیه
    ینطلب
    شناسه
    bayt 4,321 · ganjoor 41,020
  29. 29
    تا کی به سعی اشک توان جمع ساختن / گرد مراکه‌سخت پریشان‌شکست‌و ریخت
    وزن
    مفعول فاعلات مفاعیل فاعلن (مضارع مثمن اخرب مکفوف محذوف)
    قافیه
    انشکستوریخت
    شناسه
    bayt 4,594 · ganjoor 41,044
  30. 30
    معنی آشفتگی بیدل ز زلف یارپرس / نسخهٔ فکر پریشان جمع در طبع رساست
    وزن
    مفاعلن فعلاتن مفاعلن فعلن (مجتث مثمن مخبون محذوف)
    قافیه
    است
    شناسه
    bayt 4,726 · ganjoor 41,055

مفاهیمِ هم‌نشین

هم‌خانوادهٔ این واژه