→ دیوانِ بیدل دهلوی

رشته

344 بیت · 344 مصراع · 307 غزل

تعریف

reshteh

رشته در این مدخل به‌صورت یک خانوادهٔ تصویری و معنایی خوانده می‌شود، نه فقط یک واژهٔ منفرد. محور قوی آن با رشته شناخته می‌شود و برای آن لایهٔ ضعیف مستقلی ثبت نشده است. کارکرد اصلی این میدان در غزلیات، ساختنِ نسبت میان تصویر محسوس و معنای درونی است: نخ و بند؛ نمادِ پیوند، تعلق و سلسله جان. از همین رو هر رخداد باید با سیاق بیت سنجیده شود؛ واژهٔ قوی معمولا نشانهٔ مستقیم مفهوم است، اما واژهٔ ضعیف فقط وقتی پذیرفتنی است که با تصویر مرکزی یا چند قرینهٔ هم‌جهت همراه باشد.

بسامد این خانواده در پیکرهٔ غزلیات 344 مصراع، 344 بیت و 307 غزل است. پرتکرارترین نشانه‌های آن چنین‌اند: رشته (344). این اعداد مفهوم را به‌عنوان یک گره قابل ردیابی در شبکهٔ تصویری دیوان نشان می‌دهند، اما تفسیر نهایی همچنان باید شاهد‌محور بماند. مدخل حاضر برای خواندن ماشینی و مرور انسانی ساخته شده است: تعریف آن حداقلی، شواهد آن واقعی و پیوندهای قرآنی آن فقط در صورت اطمینان روشن ثبت می‌شود.

شواهد

30 بیت
  1. 1
    به بویِ ریحانِ مُشک‌بارت به خویش پیچیده‌ام چو سنبل / ز هر رگِ برگِ گل ندارم چو طایرِ رنگ، رشته بر پا
    وزن
    مفاعلن فع مفاعلن فع مفاعلن فع مفاعلن فع
    قافیه
    ا
    شناسه
    bayt 24 · ganjoor 40,634
  2. 2
    به رنگ غنچه سودای خطت پیچیده دلها را / رگ گل رشتهٔ شیرازه شد جمعیت ما را
    وزن
    مفاعیلن مفاعیلن مفاعیلن مفاعیلن (هزج مثمن سالم)
    قافیه
    ارا
    شناسه
    bayt 367 · ganjoor 40,664
  3. 3
    هوس چون نارسا شد نسیه نقدِ حال می‌گردد / امل را رشته کوته ساز و عقبا گیر دنیا را
    وزن
    مفاعیلن مفاعیلن مفاعیلن مفاعیلن (هزج مثمن سالم)
    قافیه
    ارا
    شناسه
    bayt 456 · ganjoor 40,671
  4. 4
    گسستن نیست آسان، ربطِ الفت‌های این محفل / چو شمع، آتش‌عنانی رشته‌برپا می‌برد ما را
    وزن
    مفاعیلن مفاعیلن مفاعیلن مفاعیلن (هزج مثمن سالم)
    قافیه
    امیبردمارا
    شناسه
    bayt 507 · ganjoor 40,676
  5. 5
    فراهم آمدن رنگ و بو ثبات ندارد / به رشتهٔ رگ‌ گل بسته‌اند دستهٔ ما را
    وزن
    مفاعلن فعلاتن مفاعلن فعلاتن (مجتث مثمن مخبون)
    قافیه
    ستهٔمارا
    شناسه
    bayt 573 · ganjoor 40,685
  6. 6
    تا چند رشتهٔ نفس از وهم تافتن / دیگر به پای خویش مپیچ این طناب را
    وزن
    مفعول فاعلات مفاعیل فاعلن (مضارع مثمن اخرب مکفوف محذوف)
    قافیه
    ابرا
    شناسه
    bayt 652 · ganjoor 40,692
  7. 7
    تاب و تب سُبحه بهل‌، رشتهٔ زنّار گسل / قطرهٔ می! جوش زن و برخط پیمانه‌ برآ
    وزن
    مفتعلن مفتعلن مفتعلن مفتعلن (رجز مثمن مطوی)
    قافیه
    انهبرا
    شناسه
    bayt 716 · ganjoor 40,698
  8. 8
    از اشک مجوبید نشان بر مژة من / کاین رشته ز سستی نکشیده‌ست‌گهر را
    وزن
    مفعول مفاعیل مفاعیل فعولن (هزج مثمن اخرب مکفوف محذوف)
    قافیه
    ررا
    شناسه
    bayt 864 · ganjoor 40,711
  9. 9
    یاد رخسارت جبین فکر را آیینه ساخت / حرف زلفت کرد سنبل رشتهٔ تقریر را
    وزن
    فاعلاتن فاعلاتن فاعلاتن فاعلن (رمل مثمن محذوف)
    قافیه
    یررا
    شناسه
    bayt 946 · ganjoor 40,718
  10. 10
    از هنر آیینهٔ مقدار هرکس روشن‌است / رشتهٔ شمع‌است بیدل موج جوهر تیغ را
    وزن
    فاعلاتن فاعلاتن فاعلاتن فاعلن (رمل مثمن محذوف)
    قافیه
    رتیغرا
    شناسه
    bayt 1,056 · ganjoor 40,728
  11. 11
    ساقیا امشب چو موج می پریشان دفتریم / رشتهٔ شیرازة ما ساز خط جام را
    وزن
    فاعلاتن فاعلاتن فاعلاتن فاعلن (رمل مثمن محذوف)
    قافیه
    امرا
    شناسه
    bayt 1,212 · ganjoor 40,742
  12. 12
    تپیدن نفسم‌، تارکسوت شوقم / که در هوای تو بیتاب رشته‌اند مرا
    وزن
    مفاعلن فعلاتن مفاعلن فعلن (مجتث مثمن مخبون محذوف)
    قافیه
    شتهاندمرا
    شناسه
    bayt 1,302 · ganjoor 40,750
  13. 13
    رشتهٔ سازم چه امکانست‌گیردکوتهی / سایهٔ آن زلف پرورده‌ست آمال مرا
    وزن
    فاعلاتن فاعلاتن فاعلاتن فاعلن (رمل مثمن محذوف)
    قافیه
    المرا
    شناسه
    bayt 1,344 · ganjoor 40,754
  14. 14
    تارگیسو نیست بیدل رشتهٔ تسخیر من / از زبان‌ مار باید جست فسون مرا
    وزن
    فاعلاتن فاعلاتن فاعلاتن فاعلن (رمل مثمن محذوف)
    قافیه
    ونمرا
    شناسه
    bayt 1,434 · ganjoor 40,761
  15. 15
    درشتی‌ها گوارا می‌شود در عالم الفت / رگ سنگ ملامت رشتهٔ جان بود مجنون را
    وزن
    مفاعیلن مفاعیلن مفاعیلن مفاعیلن (هزج مثمن سالم)
    قافیه
    ونرا
    شناسه
    bayt 1,559 · ganjoor 40,772
  16. 16
    شور استغنابرون از پرده‌های عجز نیست / رشتهٔ ماسخت پیچیده‌ست قانون تو را
    وزن
    فاعلاتن فاعلاتن فاعلاتن فاعلن (رمل مثمن محذوف)
    قافیه
    ونتورا
    شناسه
    bayt 1,657 · ganjoor 40,781
  17. 17
    چون شرارم امتحان مدّ فرصت داغ‌کرد / یک‌گره میدان نبود این رشتهٔ کوتاه را
    وزن
    فاعلاتن فاعلاتن فاعلاتن فاعلن (رمل مثمن محذوف)
    قافیه
    اهرا
    شناسه
    bayt 1,694 · ganjoor 40,784
  18. 18
    دام راه دل نشد، بیدل، خم و پیچ نَفَس / پاس گوهر نیست ممکن رشتهٔ بگسسته را
    وزن
    فاعلاتن فاعلاتن فاعلاتن فاعلن (رمل مثمن محذوف)
    قافیه
    ستهرا
    شناسه
    bayt 1,727 · ganjoor 40,787
  19. 19
    کشاکشها نفس را ازتعلق برنمی‌آرد / ز هستی بگسلم‌کاین رشته دریابد رسایی را
    وزن
    مفاعیلن مفاعیلن مفاعیلن مفاعیلن (هزج مثمن سالم)
    قافیه
    اییرا
    شناسه
    bayt 1,953 · ganjoor 40,808
  20. 20
    ای نفست صبح ازل، تا ابدت چیست جدل؟ / یک سرت از رشته بس است، آن سر دیگر مگشا
    وزن
    مفتعلن مفتعلن مفتعلن مفتعلن (رجز مثمن مطوی)
    قافیه
    رمگشا
    شناسه
    bayt 2,016 · ganjoor 40,813
  21. 21
    ما رشتهٔ سازیم، مپرس از ادب ما / صد نغمه سرودیم و نشد باز لب ما
    وزن
    مفعول مفاعیل مفاعیل فعولن (هزج مثمن اخرب مکفوف محذوف)
    قافیه
    بما
    شناسه
    bayt 2,041 · ganjoor 40,816
  22. 22
    شرم هستی عالمی را در عرق خوابانده است / یک‌گره دارد چو شبنم رشتهٔ تسخیر ما
    وزن
    فاعلاتن فاعلاتن فاعلاتن فاعلن (رمل مثمن محذوف)
    قافیه
    یرما
    شناسه
    bayt 2,233 · ganjoor 40,832
  23. 23
    سلسلهٔ شوق‌کیست سر خط آهنگ ما / رشته به پا می‌پرد از رگ گل رنگ ما
    وزن
    مفتعلن فاعلن مفتعلن فاعلن (منسرح مطوی مکشوف)
    قافیه
    نگما
    شناسه
    bayt 2,366 · ganjoor 40,845
  24. 24
    پردهٔ سازنفس سخت‌خموشی نواست / رشته مگر بگسلد تا دهد آهنگ ما
    وزن
    مفتعلن فاعلن مفتعلن فاعلن (منسرح مطوی مکشوف)
    قافیه
    نگما
    شناسه
    bayt 2,370 · ganjoor 40,845
  25. 25
    رشتهٔ چندین امل یک‌گره آمد به‌عرض / بر دو جهان مهر زد یأس دل تنگ ما
    وزن
    مفتعلن فاعلن مفتعلن فاعلن (منسرح مطوی مکشوف)
    قافیه
    نگما
    شناسه
    bayt 2,374 · ganjoor 40,845
  26. 26
    ناله‌را ای دل به‌بادغم مده‌این رشته‌ای‌ست / کزپی شیرازهٔ لخت جگر داریم ما
    وزن
    فاعلاتن فاعلاتن فاعلاتن فاعلن (رمل مثمن محذوف)
    قافیه
    رداریمما
    شناسه
    bayt 2,504 · ganjoor 40,856
  27. 27
    ای چرخ پاس آه دل خسته لازم است / این رشته را ز پای‌گوهر می‌کشیم ما
    وزن
    مفعول فاعلات مفاعیل فاعلن (مضارع مثمن اخرب مکفوف محذوف)
    قافیه
    رمیکشیمما
    شناسه
    bayt 2,561 · ganjoor 40,862
  28. 28
    زندگی طعمهٔ کلفت‌ گردید / رشته‌ها خورده‌گره خوردن ما
    وزن
    فعلاتن فعلاتن فعلن (رمل مسدس مخبون محذوف)
    قافیه
    نما
    شناسه
    bayt 2,631 · ganjoor 40,868
  29. 29
    این رشته تا به حشر مبینادکوتهی / شمعی‌ست درگرفتهٔ نامت زبان ما
    وزن
    مفعول فاعلات مفاعیل فاعلن (مضارع مثمن اخرب مکفوف محذوف)
    قافیه
    انما
    شناسه
    bayt 2,644 · ganjoor 40,869
  30. 30
    وارستهٔ تعلق زنار و سبحه‌ایم / نیرنگ این دو رشته ندوزد قبای ما
    وزن
    مفعول فاعلات مفاعیل فاعلن (مضارع مثمن اخرب مکفوف محذوف)
    قافیه
    ایما
    شناسه
    bayt 2,827 · ganjoor 40,886

مفاهیمِ هم‌نشین

هم‌خانوادهٔ این واژه