دیوانِ غزلیات · بیدل دهلوی · غزل 51

مکن سراغ غبارِ ز پا نشستهٔ ما را

وزن مفاعلن فعلاتن مفاعلن فعلاتن (مجتث مثمن مخبون)قافیه ستهٔماراردیف ما رادشواری دشوارتر

رسیده گیر به عنقا پرِ شکستهٔ ما را

گذشته‌ایم به پیری ز صیدگاه فضولی

بس است ناوک عبرت زه‌ِ گسستهٔ ما را

فراهم آمدن رنگ و بو ثبات ندارد

به رشتهٔ رگ گل بسته‌اند دستهٔ ما را

هوای گلشن فردوس در قفس بنشاند

خیالِ در پس زانوی دل نشستهٔ ما را

ز دام چرخ پس از مرگ هم کجاست رهایی

حساب کیست به مجمر سپندِ جستهٔ ما را

بهانه‌جوی خیالیم واعظ این چه جنون است

به حرف و صوت مسوزان دماغ خستهٔ ما را

مگیر خرده به مضمون خون‌چکیدهٔ بیدل

ستم‌فشار مکن زخمِ تازه‌بستهٔ ما را

مفاهیمِ این غزل

پر / بال / پرواز قفس / بند گل / بهار رنگ / بی‌رنگی عنقا / نایابی دام / صید

تلمیحاتِ این غزل

عنقا

واژه‌نامهٔ این غزل · 18 واژه

دل: جان و درونِ آدمی؛ جایگاهِ عشق، درد و آگاهی.
بیدل: تخلصِ شاعر؛ به‌معنیِ بی‌دل، عاشقِ از خود رفته.
رنگ: نمود و جلوه ظاهری؛ گاه کنایه از دگرگونی و ناپایداری.
گل: شکوفهٔ خوش‌بو؛ نشانهٔ زیبایی، بهار و معشوق.
پر: شهپرِ پرنده؛ نمادِ پرواز، آرزو و سبک‌باریِ روح.
پا: عضوِ راه‌رفتن؛ نمادِ گام در راهِ طلب و سلوک.
غبار: گرد و خاک؛ نشانه محوی، فروتنی، ناپایداری یا حجاب دیدن.
خون: مایعِ سرخِ تن؛ نمادِ درد، شور و جگرسوزیِ عشق.
خیال: صورت ذهنی و وهم؛ جهان تصور در برابر حضور عینی.
جنون: دیوانگی؛ شیداییِ عاشقانه و رهاییِ از عقل.
دماغ: بینی یا سَر؛ جایگاهِ پندار، سرمستی و سودای خیال.
عبرت: پندگرفتن؛ درسِ بیداری از گذرِ روزگار و فنای جهان.
دام: تله شکار؛ نمادِ تعلق و گرفتاریِ جان در جهان.
رشته: نخ و بند؛ نمادِ پیوند، تعلق و سلسله جان.
حرف: سخن و کلمه؛ نمادِ گفتار در برابرِ خاموشیِ معنا.
سراغ: جست‌وجو و نشانِ کسی؛ پی‌جوییِ گمشده.
قفس: زندانِ پرنده؛ کنایه از بندِ تن و گرفتاریِ جان.
زخم: جراحت تن؛ نمادِ دردِ عشق و داغِ دلِ عاشق.

غزل‌های مرتبط

غزل 52
نشاند بر مژه اشک ز ه غزل 25
درین نه آشیان غیر از غزل 53
خدا چو شمع دهد جرأت غزل 50
محبت بس که پر کرد از غزل 2722
که دم زند ز من و ماد غزل 1967
شمعی از وحشت نگاهی ا

خوانش و منبع در گنجور ↗