→ دیوانِ بیدل دهلوی

چینی

170 بیت · 170 مصراع · 162 غزل

تعریف

chini

چینی در این مدخل به‌صورت یک خانوادهٔ تصویری و معنایی خوانده می‌شود، نه فقط یک واژهٔ منفرد. محور قوی آن با چینی شناخته می‌شود و برای آن لایهٔ ضعیف مستقلی ثبت نشده است. کارکرد اصلی این میدان در غزلیات، ساختنِ نسبت میان تصویر محسوس و معنای درونی است: ظرفِ ظریفِ چینی؛ نمادِ شکنندگیِ تنِ خاکی. از همین رو هر رخداد باید با سیاق بیت سنجیده شود؛ واژهٔ قوی معمولا نشانهٔ مستقیم مفهوم است، اما واژهٔ ضعیف فقط وقتی پذیرفتنی است که با تصویر مرکزی یا چند قرینهٔ هم‌جهت همراه باشد.

بسامد این خانواده در پیکرهٔ غزلیات 170 مصراع، 170 بیت و 162 غزل است. پرتکرارترین نشانه‌های آن چنین‌اند: چینی (170). این اعداد مفهوم را به‌عنوان یک گره قابل ردیابی در شبکهٔ تصویری دیوان نشان می‌دهند، اما تفسیر نهایی همچنان باید شاهد‌محور بماند. مدخل حاضر برای خواندن ماشینی و مرور انسانی ساخته شده است: تعریف آن حداقلی، شواهد آن واقعی و پیوندهای قرآنی آن فقط در صورت اطمینان روشن ثبت می‌شود.

شواهد

30 بیت
  1. 1
    اشارهٔ دستگاه خاقان‌، عیان ز مژگان موی چینی / گشاد و بست در سلیمان ز پردهٔ چشم مور پیدا
    وزن
    مفاعلن فع مفاعلن فع مفاعلن فع مفاعلن فع
    قافیه
    ورپیدا
    شناسه
    bayt 340 · ganjoor 40,661
  2. 2
    صبا ز گیسوی مشکبارت اگر رساند پیام چینی / چو شبنم از داغ لاله گردد عرق ز ناف غزاله پیدا
    وزن
    مفاعلن فع مفاعلن فع مفاعلن فع مفاعلن فع
    قافیه
    الهپیدا
    شناسه
    bayt 349 · ganjoor 40,662
  3. 3
    در تنعم ذکر احسان‌ها بلند‌آوازه نیست / چینی خالی مگر یادی‌ کند فغفور را
    وزن
    فاعلاتن فاعلاتن فاعلاتن فاعلن (رمل مثمن محذوف)
    قافیه
    وررا
    شناسه
    bayt 892 · ganjoor 40,713
  4. 4
    از شکست‌ دل چه‌ عشرت‌ها که برهم خورد و رفت / موی چینی شام جوشاند از سحر فغفور را
    وزن
    فاعلاتن فاعلاتن فاعلاتن فاعلن (رمل مثمن محذوف)
    قافیه
    وررا
    شناسه
    bayt 898 · ganjoor 40,714
  5. 5
    به یاد آرد دل بیتاب اگر نقش میانش را / به رنگِ مویِ چینی سرمه‌می‌گیرد فغانش را
    وزن
    مفاعیلن مفاعیلن مفاعیلن مفاعیلن (هزج مثمن سالم)
    قافیه
    انشرا
    شناسه
    bayt 1,025 · ganjoor 40,726
  6. 6
    بر طاق نه تبخیر جاه و جلال را / چینی سلام‌کرد به یک مو سفال را
    وزن
    مفعول فاعلات مفاعیل فاعلن (مضارع مثمن اخرب مکفوف محذوف)
    قافیه
    الرا
    شناسه
    bayt 1,150 · ganjoor 40,737
  7. 7
    نغمهٔ محفل عشاق شکست سازاست / چینی بزم جنون باش و صداکن مو را
    وزن
    فعلاتن فعلاتن فعلاتن فعلن (رمل مثمن مخبون محذوف)
    قافیه
    ورا
    شناسه
    bayt 1,613 · ganjoor 40,777
  8. 8
    به چنگ اغنیا دامان فقر آسان نمی‌افتد / که چینی خاک‌گردد تا شود قابل سفالی را
    وزن
    مفاعیلن مفاعیلن مفاعیلن مفاعیلن (هزج مثمن سالم)
    قافیه
    الیرا
    شناسه
    bayt 1,874 · ganjoor 40,800
  9. 9
    نباشد یاد اسباب طرف وحشت‌گزینی را / شکست دامنم بر طاق نسیان ماند چینی را
    وزن
    مفاعیلن مفاعیلن مفاعیلن مفاعیلن (هزج مثمن سالم)
    قافیه
    ینیرا
    شناسه
    bayt 1,932 · ganjoor 40,806
  10. 10
    می‌نهد بر خط زنهار انگشت / موی چینی ز تن لاغر ما
    وزن
    فعلاتن فعلاتن فعلن (رمل مسدس مخبون محذوف)
    قافیه
    رما
    شناسه
    bayt 2,130 · ganjoor 40,824
  11. 11
    از ادب‌پروردگان یاد تمکین توایم / موی چینی می‌فروشد ناله درکهسار ما
    وزن
    فاعلاتن فاعلاتن فاعلاتن فاعلن (رمل مثمن محذوف)
    قافیه
    ارما
    شناسه
    bayt 2,171 · ganjoor 40,827
  12. 12
    جاه از شکست چینی بر فقر غالب افتاد / یاران ز سایهٔ مو چربیده‌اند بر ما
    وزن
    مفعول فاعلاتن مفعول فاعلاتن (مضارع مثمن اخرب)
    قافیه
    یدهاندبرما
    شناسه
    bayt 2,208 · ganjoor 40,830
  13. 13
    در بنای رنگ‌ماگردشکست‌امروز نیست / ابروی معمار چینی داشت در تعمیر ما
    وزن
    فاعلاتن فاعلاتن فاعلاتن فاعلن (رمل مثمن محذوف)
    قافیه
    یرما
    شناسه
    bayt 2,225 · ganjoor 40,831
  14. 14
    درتن ستمکده دل شکوه‌ای نکرد بلند / شکست‌ چینی ومویی نخاست ازتن ما
    وزن
    مفاعلن فعلاتن مفاعلن فعلن (مجتث مثمن مخبون محذوف)
    قافیه
    نما
    شناسه
    bayt 2,621 · ganjoor 40,867
  15. 15
    غیراز شکست چینی دل‌کاین زمان دمید / مویی نداشت خامهٔ نقاش چین ما
    وزن
    مفعول فاعلات مفاعیل فاعلن (مضارع مثمن اخرب مکفوف محذوف)
    قافیه
    ینما
    شناسه
    bayt 2,717 · ganjoor 40,876
  16. 16
    شهرت نوایی هوس نام‌، سرمه خوست / چینی به مورسید زنقش نگین ما
    وزن
    مفعول فاعلات مفاعیل فاعلن (مضارع مثمن اخرب مکفوف محذوف)
    قافیه
    ینما
    شناسه
    bayt 2,727 · ganjoor 40,877
  17. 17
    دل به‌شکست عهد بست‌، تا نفس از فغان نشست / معنی ناک آفرید چینی آرزوی ما
    وزن
    مفتعلن مفاعلن مفتعلن مفاعلن (رجز مثمن مطوی مخبون)
    قافیه
    ویما
    شناسه
    bayt 2,884 · ganjoor 40,892
  18. 18
    بود سرمشق درس خامشی باریک‌بینی‌ها / ز مو انگشت حیرانی به لب دارند چینی‌ها
    وزن
    مفاعیلن مفاعیلن مفاعیلن مفاعیلن (هزج مثمن سالم)
    قافیه
    ینیها
    شناسه
    bayt 3,588 · ganjoor 40,956
  19. 19
    دل درخور شکست به اقلیم انس تاخت / چینی همان به جادهٔ مو رفت چین طلب
    وزن
    مفعول فاعلات مفاعیل فاعلن (مضارع مثمن اخرب مکفوف محذوف)
    قافیه
    ینطلب
    شناسه
    bayt 4,327 · ganjoor 41,020
  20. 20
    ای خم مژگان شکوه نرگس مستانه‌ات / چین ابر چینی طاق تغافلخانه‌ات
    وزن
    فاعلاتن فاعلاتن فاعلاتن فاعلن (رمل مثمن محذوف)
    قافیه
    انهات
    شناسه
    bayt 4,391 · ganjoor 41,026
  21. 21
    ای هستی از قصر غنا افکنده در ویرانه‌ات / گل‌کرده از هر موی تو ادبار چینی خانه‌ات
    وزن
    مستفعلن مستفعلن مستفعلن مستفعلن (رجز مثمن سالم)
    قافیه
    انهات
    شناسه
    bayt 4,402 · ganjoor 41,027
  22. 22
    ز جهات عالم خشک و تر به غنا نچیده ای آنقدر / که‌کسی به غیر تنزه تو رسد به دامن چینی‌ات
    وزن
    متفاعلن متفاعلن متفاعلن متفاعلن
    قافیه
    ینیات
    شناسه
    bayt 4,416 · ganjoor 41,028
  23. 23
    ز غرور ناز فعیتی‌ که به ما رسانده پیام تو / چقدر شکسته‌کلاه دل خم طاق نسبت چینی‌ات
    وزن
    متفاعلن متفاعلن متفاعلن متفاعلن
    قافیه
    ینیات
    شناسه
    bayt 4,420 · ganjoor 41,028
  24. 24
    چینی‌شود خموش بهٔک مو‌ی‌سرمه رنگ / با صدهزار موی خروش سرت چراست
    وزن
    مفعول فاعلات مفاعیل فاعلن (مضارع مثمن اخرب مکفوف محذوف)
    قافیه
    است
    شناسه
    bayt 4,887 · ganjoor 41,068
  25. 25
    های و هوی محفل فغفور چند / موی چینی طاق نسیان صداست
    وزن
    فاعلاتن فاعلاتن فاعلن (رمل مسدس محذوف یا وزن مثنوی)
    قافیه
    است
    شناسه
    bayt 4,986 · ganjoor 41,075
  26. 26
    حاجت سنگ حوادث نیست درآزار ما / موی‌سرچون‌کاسهٔ چینی‌شکست‌مابس است
    وزن
    مفاعلن فعلاتن مفاعلن فعلن (مجتث مثمن مخبون محذوف)
    قافیه
    ابساست
    شناسه
    bayt 5,541 · ganjoor 41,122
  27. 27
    چون سحر قطع تعلق زجهان آنهمه نیست / رنگ چینی‌که شکستیم به دامن تیغ است
    وزن
    فعلاتن فعلاتن فعلاتن فعلن (رمل مثمن مخبون محذوف)
    قافیه
    نتیغاست
    شناسه
    bayt 5,669 · ganjoor 41,136
  28. 28
    بیدل من و آن دولت بی‌دردسر فقر / کز نسبت او چینی خاموش سفال است
    وزن
    فعلاتن فعلاتن فعلاتن فعلن (رمل مثمن مخبون محذوف)
    قافیه
    الاست
    شناسه
    bayt 5,870 · ganjoor 41,153
  29. 29
    بیقدری دل نیست جزآهنگ غرورش / تا چینی ما خاک نگشته‌ست سفال است
    وزن
    مفاعلن فعلاتن مفاعلن فعلن (مجتث مثمن مخبون محذوف)
    قافیه
    الاست
    شناسه
    bayt 5,872 · ganjoor 41,154
  30. 30
    نعمت فقروغنا هم‌آرزویی بیش نیست / گر ز چینی تا سفالش دیده‌ای خمیازه است
    وزن
    فعلاتن فعلاتن فعلاتن فعلن (رمل مثمن مخبون محذوف)
    قافیه
    الشدیدهایخمیازهاست
    شناسه
    bayt 6,916 · ganjoor 41,244

مفاهیمِ هم‌نشین

هم‌خانوادهٔ این واژه