حریفیهای عشق از هر کس و ناکس نمیآید
حریفیهای عشق از هر کس و ناکس نمیآید
شنای قلزم آتش ز خار و خس نمیآید
ҳарифи-ҳой ишқ аз ҳар кас ва нокас нами-ойд
шаной қалазм оташ з хор ва хас нами-ойд
تلاش حرص دونطینت ندارد چاره از دنیا
به غیر از رغبت مردار ازین کرکس نمیآید
талош ҳарс дун-тинат надорад чора аз данио
ба ғир аз рағабат мардор азин каракас нами-ойд
ز بس سعی تقدم برده است از خود طبایع را
جهانی رفته است از پیش و کس از پس نمیآید
з бас саъи тақадам барда аст аз худ табойаъ ро
ҷаҳони рафта аст аз пиш ва кас аз пас нами-ойд
به بویی قانعم از سیر رنگآمیزی امکان
عبارتهای به کار طبع معنیرس نمیآید
ба бавайай қонаъам аз сир ранг-омизи амакон
ъаборатаҳой ба кор табаъ маъани-рс нами-ойд
سلیمانی رها کن مور هم کر و فری دارد
همه گر کوه باشد با صدایی بس نمیآید
салимони раҳо кан мур ҳам кар ва фари дорад
ҳама гар куа бошад бо садойай бас нами-ойд
غرور سرکشی افکنده است این خودپرستان را
به آن پستی که پیش یا به چشم کس نمیآید
ғарур саракаши афаканда аст ин ходапарастон ро
ба он пасти ки пиш йо ба чашм кас нами-ойд
عروج نشئهٔ همت درین خمخانهها بیدل
برون جوشیست اما از می نارس نمیآید
ъаруҷ нашиа ҳамат дарин хамахона-ҳо бидел
барун ҷуши-ст амо аз мӣ норс нами-ойд
واژهنامهٔ این غزل · 18 واژه
- بیدل
- تخلصِ شاعر؛ بهمعنیِ بیدل، عاشقِ از خود رفته.
- رنگ
- نمود و جلوه ظاهری؛ گاه کنایه از دگرگونی و ناپایداری.
- چشم
- اندامِ بینایی؛ سرچشمهٔ نگاه، اشک و انتظارِ عاشقانه.
- آتش
- شعله و سوز؛ کنایه از عشق، درد، شور یا نابودی.
- عشق
- مهرِ سوزان؛ نیرویِ بنیادینِ هستی و راهِ فنا.
- سعی
- کوشش و تلاش؛ جهدِ سالک در راهِ مقصود.
- سیر
- گشت و سفر؛ سلوک و سیرِ معنویِ جان در راهِ حق.
- معنی
- مقصود درونی یا حقیقت پنهان پشت لفظ و صورت.
- امکان
- جهان ممکنات؛ هرچه وجودش وابسته و نه ضروری است.
- طبع
- سرشت و خوی؛ مزاجِ درون و قریحهٔ شاعرانهٔ جان.
- همت
- اراده و بلندیِ نیّت؛ نیرویِ معنوی که خواست را برمیآورد.
- نشئه
- سرخوشی و حال برآمده از باده، عشق یا ادراک معنوی.
- غرور
- خودبینی و نخوت؛ نزدِ بیدل پردهٔ پندارِ خودی و حجابِ راه.
- حرص
- آز و طمعِ بیپایان؛ نمادِ بندگیِ دنیا و آفتِ جان.
- دنیا
- جهانِ مادی؛ نمادِ ناپایداری و فریبِ گذرا نزدِ بیدل.
- خار
- تیغِ گیاه؛ نمادِ رنج، حقارت و همراهِ ناگزیرِ گل.
- چاره
- درمان و تدبیر؛ نمادِ راهِ رهایی از درد یا بیچارگی.
- قلزم
- دریای بزرگ؛ نماد هستیِ بیکران و ژرفای فراگیرِ وجود.