دیوانِ غزلیات · بیدل دهلوی · غزل 973

تصور جوهر اکاهی قدرت‌کجا دارد

وزن مفاعیلن مفاعیلن مفاعیلن مفاعیلن (هزج مثمن سالم)قافیه اداردردیف دارددشواری درآمدنی

بهار فضل آن سوی تعقل رنگها دارد

نهال آید برون تخمی که افشانند بر خاکش

دربن صحرا ز پا افتادن ایجاد عصا دارد

ندید از آبله ریگ روان منع جنون‌تازی

به نومیدی زپا منشین که هر وامانده پا دارد

به گردون می‌برد نظاره را واماندن مژگان

مشو غافل ز پروازی که بال نارسا دارد

غریق آیی برون تا محرم تحقیق سازندت

که این دپا بقدر موج دستی آشنا دارد

اثرهای دعا روشن نشد بی‌احتیاج اینجا

ز اسرار کرم گر آگهی دارد گدا دارد

سراپا محوشد تا جمله آگاهی شوی بیدل

بقدر گم شدنها هرکه اینجا رهنما دارد

مفاهیمِ این غزل

پا / قدم / راه آبله / رنج راه جنون / مجنون فلک / چرخ غفلت / خواب گل / بهار

واژه‌نامهٔ این غزل · 18 واژه

بیدل: تخلصِ شاعر؛ به‌معنیِ بی‌دل، عاشقِ از خود رفته.
پا: عضوِ راه‌رفتن؛ نمادِ گام در راهِ طلب و سلوک.
موج: برآمدگی آب؛ در شعر نشانه جنبش، اضطراب و ناپایداری.
جنون: دیوانگی؛ شیداییِ عاشقانه و رهاییِ از عقل.
بهار: فصلِ شکوفایی؛ نمادِ جوانی، تازگی و جلوهٔ حسن.
بال: پرِ پرواز؛ نمادِ اوج‌گرفتن و رهاییِ روح.
مژگان: موهای پلک؛ نمادِ تیرِ نگاه و گریهٔ عاشق.
غافل: بی‌خبر و ناآگاه؛ خفته از یادِ حق و حقیقت.
جوهر: ذات و بنیاد شیء؛ چیزی که قائم به خود دانسته می‌شود.
آبله: تاولِ پا یا دانهٔ پوست؛ نشانهٔ رنجِ راه و سلوک.
تحقیق: جست‌وجوی حقیقت؛ شناختِ ژرف و یقینیِ معنا در برابرِ تقلید.
روشن: تابناک و آشکار؛ نمادِ آگاهی و تجلیِ معنا.
صحرا: دشتِ بی‌کران؛ نمادِ آزادی، تجلیِ بی‌حد و جنونِ عشق.
محرم: رازدار و خودی؛ نمادِ آگاهِ سرّ و همرازِ عشق.
گردون: چرخِ فلک؛ نمادِ روزگارِ بیدادگر و سپهرِ گردنده.
ایجاد: آفرینش و پدیدآوری؛ نمادِ خلقتِ هستی از عدم.
اسرار: رازها؛ نمادِ حقایقِ نهانِ هستی و سرّ‌های الٰهی.
نومیدی: ناامیدی؛ گاه نزدِ بیدل آرامشِ رهایی از آرزو.

غزل‌های مرتبط

غزل 975
رگ گل آستین شوخی کمی غزل 972
اگر معشوق بی‌مهر است غزل 977
گهی بر سر، گهی در دل غزل 997
گرفتار رسوم اندیشهٔ غزل 980
بت هندی کی از دردسر غزل 1038
بهار عیش امکان رنگ و

خوانش و منبع در گنجور ↗