→ دیوانِ بیدل دهلوی

وفا

250 بیت · 251 مصراع · 240 غزل

تعریف

vafa

وفا در این مدخل به‌صورت یک خانوادهٔ تصویری و معنایی خوانده می‌شود، نه فقط یک واژهٔ منفرد. محور قوی آن با وفا شناخته می‌شود و برای آن لایهٔ ضعیف مستقلی ثبت نشده است. کارکرد اصلی این میدان در غزلیات، ساختنِ نسبت میان تصویر محسوس و معنای درونی است: پایداری در پیمان؛ نمادِ ثباتِ عشق و صدقِ یار. از همین رو هر رخداد باید با سیاق بیت سنجیده شود؛ واژهٔ قوی معمولا نشانهٔ مستقیم مفهوم است، اما واژهٔ ضعیف فقط وقتی پذیرفتنی است که با تصویر مرکزی یا چند قرینهٔ هم‌جهت همراه باشد.

بسامد این خانواده در پیکرهٔ غزلیات 251 مصراع، 250 بیت و 240 غزل است. پرتکرارترین نشانه‌های آن چنین‌اند: وفا (251). این اعداد مفهوم را به‌عنوان یک گره قابل ردیابی در شبکهٔ تصویری دیوان نشان می‌دهند، اما تفسیر نهایی همچنان باید شاهد‌محور بماند. مدخل حاضر برای خواندن ماشینی و مرور انسانی ساخته شده است: تعریف آن حداقلی، شواهد آن واقعی و پیوندهای قرآنی آن فقط در صورت اطمینان روشن ثبت می‌شود.

شواهد

30 بیت
  1. 1
    عشاق دیگر از که وفا آرزو کنند / دل نیز رفته رفته به آن بی‌وفا رسید
    وزن
    مفعول فاعلات مفاعیل فاعلن (مضارع مثمن اخرب مکفوف محذوف)
    قافیه
    ارسید
    شناسه
    bayt 18,461 · ganjoor 43,680
  2. 2
    با طبع سرکش اینهمه رنج وفا مبر / روز سوار، شب کند اسب چراغ پا
    وزن
    مفعول فاعلات مفاعیل فاعلن (مضارع مثمن اخرب مکفوف محذوف)
    قافیه
    اغپا
    شناسه
    bayt 90 · ganjoor 40,640
  3. 3
    خوشا بزم وفا کز خجلت اظهار نومیدی / شرر در سنگ دارد پرفشانی‌های آه آنجا
    وزن
    مفاعیلن مفاعیلن مفاعیلن مفاعیلن (هزج مثمن سالم)
    قافیه
    اهانجا
    شناسه
    bayt 109 · ganjoor 40,642
  4. 4
    به دل نقشی نمی‌بندد که با وحشت نپیوندد / نمی‌دانم‌ کدامین بی‌وفا آیینه چید اینجا
    وزن
    مفاعیلن مفاعیلن مفاعیلن مفاعیلن (هزج مثمن سالم)
    قافیه
    یداینجا
    شناسه
    bayt 218 · ganjoor 40,651
  5. 5
    شهیدان ادبگاه وفا را خون نمی‌باشد / مگر رنگِ حنایی از کف قاتل شود پیدا
    وزن
    مفاعیلن مفاعیلن مفاعیلن مفاعیلن (هزج مثمن سالم)
    قافیه
    لشودپیدا
    شناسه
    bayt 299 · ganjoor 40,658
  6. 6
    ادبگاه وفا آنگه پرافشانی چه ننگ است این / تپیدن خاک بر سر کرد آخر بسمل ما را
    وزن
    مفاعیلن مفاعیلن مفاعیلن مفاعیلن (هزج مثمن سالم)
    قافیه
    لمارا
    شناسه
    bayt 542 · ganjoor 40,680
  7. 7
    محبت بس که پر کرد از وفا جان و تن ما را / کند یوسف صدا گر بو کنی پیراهن ما را
    وزن
    مفاعیلن مفاعیلن مفاعیلن مفاعیلن (هزج مثمن سالم)
    قافیه
    نمارا
    شناسه
    bayt 559 · ganjoor 40,682
  8. 8
    ز سروش محفل‌ کبریا همه وقت می‌رسد این‌ ندا / که به خلوت ادب و وفا ز در برون نشدن درآ
    وزن
    متفاعلن متفاعلن متفاعلن متفاعلن
    قافیه
    ندرا
    شناسه
    bayt 835 · ganjoor 40,708
  9. 9
    یک شرر رنگ وفا از هیچ دل روشن نشد / شمع خاموشی‌ست این غمخانه‌های تنگ را
    وزن
    فاعلاتن فاعلاتن فاعلاتن فاعلن (رمل مثمن محذوف)
    قافیه
    نگرا
    شناسه
    bayt 1,083 · ganjoor 40,731
  10. 10
    مشرب داغ وفا منت‌کش تسکین مباد / آب می‌گردم اگر مهتاب می‌باید مرا
    وزن
    فاعلاتن فاعلاتن فاعلاتن فاعلن (رمل مثمن محذوف)
    قافیه
    ابمیبایدمرا
    شناسه
    bayt 1,313 · ganjoor 40,751
  11. 11
    قاصد حسرت نصیبان وفا پیداست‌کیست / بخت برگرددکه خواند بر تو پیغام مرا
    وزن
    فاعلاتن فاعلاتن فاعلاتن فاعلن (رمل مثمن محذوف)
    قافیه
    اممرا
    شناسه
    bayt 1,360 · ganjoor 40,755
  12. 12
    حقِ زنار وفا بیدل نمی‌گردد ادا / تا سلیمانی نسازی سنگ این بتخانه را
    وزن
    فاعلاتن فاعلاتن فاعلاتن فاعلن (رمل مثمن محذوف)
    قافیه
    انهرا
    شناسه
    bayt 1,818 · ganjoor 40,795
  13. 13
    بیدل به‌گشاد مژه زحمت نپسندی / منظور وفا نیست‌گل‌اندام تماشا
    وزن
    مفعول مفاعیل مفاعیل فعولن (هزج مثمن اخرب مکفوف محذوف)
    قافیه
    امتماشا
    شناسه
    bayt 1,974 · ganjoor 40,809
  14. 14
    به چه فرصت وفا کند گل تمکین‌فروشی‌ات؟ / به تماشای چشمکی، زه سنگ وشرر گشا
    وزن
    فعلاتن مفاعلن فعلاتن مفاعلن
    قافیه
    رگشا
    شناسه
    bayt 1,991 · ganjoor 40,811
  15. 15
    شرار کاغذ اگر در خیال بال گشاید / جنون به حکم وفا مجمری برآورد از ما
    وزن
    مفاعلن فعلاتن مفاعلن فعلاتن (مجتث مثمن مخبون)
    قافیه
    ریبراوردازما
    شناسه
    bayt 2,242 · ganjoor 40,833
  16. 16
    عمری‌ست وفا ممتحن ناز و نیاز است / نی تیغ ز دست تو جدا شد نه سر از ما
    وزن
    مفعول مفاعیل مفاعیل فعولن (هزج مثمن اخرب مکفوف محذوف)
    قافیه
    رازما
    شناسه
    bayt 2,260 · ganjoor 40,834
  17. 17
    مکتوب وفا مشعر امید نگاهی‌ست / واکن مژه تا خوانده شود ملتمس ما
    وزن
    مفعول مفاعیل مفاعیل فعولن (هزج مثمن اخرب مکفوف محذوف)
    قافیه
    سما
    شناسه
    bayt 2,278 · ganjoor 40,836
  18. 18
    چون شمع زآتشی‌که وفا زد به جان ما / بال هماست بر سر ما استخوان ما
    وزن
    مفعول فاعلات مفاعیل فاعلن (مضارع مثمن اخرب مکفوف محذوف)
    قافیه
    انما
    شناسه
    bayt 2,640 · ganjoor 40,869
  19. 19
    گر به تسلیم وفا پا فشرد طاقت عجز / باده از خون رگ سنگ‌کشد شیشهٔ ما
    وزن
    فعلاتن فعلاتن فعلاتن فعلن (رمل مثمن مخبون محذوف)
    قافیه
    یشهٔما
    شناسه
    bayt 2,764 · ganjoor 40,880
  20. 20
    بیدل ازین بهار رفت برگ طراوت وفا / برکه نماید انفعال رنگ پریده روی ما
    وزن
    مفتعلن مفاعلن مفتعلن مفاعلن (رجز مثمن مطوی مخبون)
    قافیه
    ویما
    شناسه
    bayt 2,890 · ganjoor 40,892
  21. 21
    اگر محیط‌گهر برآیی قبول بزم وفا نشایی / دلی به‌ذوق حضور خونین سرشکی از چشم تر برون آ
    وزن
    مفاعلن فع مفاعلن فع مفاعلن فع مفاعلن فع
    قافیه
    ربرونا
    شناسه
    bayt 2,937 · ganjoor 40,897
  22. 22
    آب رخ گلزار وفا وقف گدازی‌ست / خونی به جگر جمع‌کن و رنگ برون‌آ
    وزن
    مفعول مفاعیل مفاعیل فعولن (هزج مثمن اخرب مکفوف محذوف)
    قافیه
    نگبرونا
    شناسه
    bayt 2,950 · ganjoor 40,898
  23. 23
    زندگی کردن‌، مار به خم عجزکشید / باده‌، زنار وفا بست به دوش مینا
    وزن
    فعلاتن فعلاتن فعلاتن فعلن (رمل مثمن مخبون محذوف)
    قافیه
    وشمینا
    شناسه
    bayt 2,979 · ganjoor 40,901
  24. 24
    ناموس وفا زین بیش برداشتن آسان نیست / بر رنگ من افکندند خوبان گل پیمان‌ها
    وزن
    مفعول مفاعیلن مفعول مفاعیلن (هزج مثمن اخرب)
    قافیه
    انها
    شناسه
    bayt 3,394 · ganjoor 40,938
  25. 25
    شبی از بی‌خودی نظارهٔ آن بی‌وفا کردم / کنون چشمم چو شمع کشته داغ است از ندیدن‌ها
    وزن
    مفاعیلن مفاعیلن مفاعیلن مفاعیلن (هزج مثمن سالم)
    قافیه
    یدنها
    شناسه
    bayt 3,458 · ganjoor 40,943
  26. 26
    عرض‌ تخصیص از فضولی‌های آداب‌ِ وفا ست / چون نگه در دیده یا چون روح در اعضا بیا
    وزن
    فاعلاتن فاعلاتن فاعلاتن فاعلن (رمل مثمن محذوف)
    قافیه
    ابیا
    شناسه
    bayt 3,616 · ganjoor 40,958
  27. 27
    بی‌ادب نبردکسی ره به بارگاه وفا / یا قدم به خاک شکن یا عنان‌کشیده بیا
    وزن
    فاعلات مفتعلن فاعلات مفتعلن
    قافیه
    یدهبیا
    شناسه
    bayt 3,642 · ganjoor 40,960
  28. 28
    ناله را آسوده نتوان دید در کیش وفا / به که کم گردد دعای دردمندان مستجاب
    وزن
    فاعلاتن فاعلاتن فاعلاتن فاعلن (رمل مثمن محذوف)
    قافیه
    اب
    شناسه
    bayt 3,770 · ganjoor 40,972
  29. 29
    دماغ‌کسب وقارم نشدکفیل وفا / جهان به‌کیش‌گهر ساخت من به دین حباب
    وزن
    مفاعلن فعلاتن مفاعلن فعلن (مجتث مثمن مخبون محذوف)
    قافیه
    ینحباب
    شناسه
    bayt 3,921 · ganjoor 40,984
  30. 30
    عشاق تا حدیث وفا را زبان دهند / چون شمع می‌دود همه اجزایشان به لب
    وزن
    مفعول فاعلات مفاعیل فاعلن (مضارع مثمن اخرب مکفوف محذوف)
    قافیه
    انبهلب
    شناسه
    bayt 4,336 · ganjoor 41,021

مفاهیمِ هم‌نشین

هم‌خانوادهٔ این واژه