دیوانِ غزلیات · بیدل دهلوی · غزل 269

بیا خورشید معنی را ببین ازروزن مینا

وزن مفاعیلن مفاعیلن مفاعیلن مفاعیلن (هزج مثمن سالم)قافیه نمیناردیف مینادشواری میانه

که یاد صبح صادق می‌دهد خندیدن مینا

ز زهد خشک زاهد نیست باکی سیر مستان را

که ایمن از خزان باشد بهار گلشن مینا

زنام می، زبانم مست و بیخود در دهان افتد

نگاهم رنگ می پیدا کند از دیدن مینا

مسیح وقت اگرکس باده را خواند عجب نبود

که هردم باده جان تازه بخشد در تن مینا

سلامت یک قلم در مرکزسنگ‌ست اگر دانی

شکست یأس می‌پیچد به خود بالیدن مینا

وداع معنی‌ات از لب‌گشودنهاست ای غافل

پری‌گردد پریشان آخر از خندیدن مینا

سرشت‌ما و میناگویی ازیک خاک شد بیدل

که ما را دل به تن می‌خندد از خندیدن مینا

مفاهیمِ این غزل

جام / ساغر / مینا فکر / معنی دل / قلب غفلت / خواب لب / تبسم افسون / پری

تلمیحاتِ این غزل

عیسی

واژه‌نامهٔ این غزل · 18 واژه

دل: جان و درونِ آدمی؛ جایگاهِ عشق، درد و آگاهی.
نیست: نبودن؛ در شعر یادکرد عدم و فنا در برابر هستی موهوم.
بیدل: تخلصِ شاعر؛ به‌معنیِ بی‌دل، عاشقِ از خود رفته.
رنگ: نمود و جلوه ظاهری؛ گاه کنایه از دگرگونی و ناپایداری.
خاک: زمین و گرد؛ نماد فروتنی، فنا، خاستگاه جسم و نهایت آدمی.
شکست: درهم‌شکستگی؛ نمادِ نیستی و فروریختنِ خودیِ عاشق.
صبح: آغاز روشنایی پس از شب؛ نشانه امید، گشودگی یا بیداری.
بهار: فصلِ شکوفایی؛ نمادِ جوانی، تازگی و جلوهٔ حسن.
لب: کنارهٔ دهان؛ نمادِ سخن، بوسه و حیاتِ معشوق.
غافل: بی‌خبر و ناآگاه؛ خفته از یادِ حق و حقیقت.
یاد: به‌خاطرآوردن؛ حضورِ معشوق در دل و ذکرِ پیوسته.
سیر: گشت و سفر؛ سلوک و سیرِ معنویِ جان در راهِ حق.
معنی: مقصود درونی یا حقیقت پنهان پشت لفظ و صورت.
پیدا: آشکار و نمایان؛ ظهورِ حق در برابرِ نهان و پنهان.
مینا: شیشه و صراحیِ باده؛ نمادِ دلِ شفاف و ظرفِ معنا.
خورشید: آفتاب؛ نماد جلوه حقیقت که گرد و ذره در پرتو آن محو است.
یأس: ناامیدی؛ گاه نزدِ بیدل آرامشِ رهایی از آرزو و طمع.
پری: موجودِ نهانیِ زیبا؛ نمادِ معشوقِ پنهان و حُسنِ نادیدنی.

غزل‌های مرتبط

غزل 270
ز بخت نارسا نگرفت دس غزل 268
ازین محفل چه امکان ا غزل 271
شفق در خون حسرت می‌ت غزل 2442
روانی نیست محو جلوه غزل 2036
تحیر مطلعی سرزد چو ص غزل 1876
نیست پروانهٔ من قابل

خوانش و منبع در گنجور ↗