→ دیوانِ بیدل دهلوی

عرصه

165 بیت · 165 مصراع · 157 غزل

تعریف

arseh

عرصه در این مدخل به‌صورت یک خانوادهٔ تصویری و معنایی خوانده می‌شود، نه فقط یک واژهٔ منفرد. محور قوی آن با عرصه شناخته می‌شود و برای آن لایهٔ ضعیف مستقلی ثبت نشده است. کارکرد اصلی این میدان در غزلیات، ساختنِ نسبت میان تصویر محسوس و معنای درونی است: میدان و پهنه؛ صحنهٔ تنگِ هستی و امکانِ ظهور. از همین رو هر رخداد باید با سیاق بیت سنجیده شود؛ واژهٔ قوی معمولا نشانهٔ مستقیم مفهوم است، اما واژهٔ ضعیف فقط وقتی پذیرفتنی است که با تصویر مرکزی یا چند قرینهٔ هم‌جهت همراه باشد.

بسامد این خانواده در پیکرهٔ غزلیات 165 مصراع، 165 بیت و 157 غزل است. پرتکرارترین نشانه‌های آن چنین‌اند: عرصه (165). این اعداد مفهوم را به‌عنوان یک گره قابل ردیابی در شبکهٔ تصویری دیوان نشان می‌دهند، اما تفسیر نهایی همچنان باید شاهد‌محور بماند. مدخل حاضر برای خواندن ماشینی و مرور انسانی ساخته شده است: تعریف آن حداقلی، شواهد آن واقعی و پیوندهای قرآنی آن فقط در صورت اطمینان روشن ثبت می‌شود.

شواهد

30 بیت
  1. 1
    عرصهٔ شوخی ما گوشهٔ ناپیدایی‌ست / هرکه روتافت به آیینه دچار است اینجا
    وزن
    فعلاتن فعلاتن فعلاتن فعلن (رمل مثمن مخبون محذوف)
    قافیه
    اراستاینجا
    شناسه
    bayt 177 · ganjoor 40,648
  2. 2
    جنون مکن‌ که دلیران عرصهٔ تحقیق / سپر ز خجلت جوشن فکنده‌اند اینجا
    وزن
    مفاعلن فعلاتن مفاعلن فعلن (مجتث مثمن مخبون محذوف)
    قافیه
    نفکندهانداینجا
    شناسه
    bayt 204 · ganjoor 40,650
  3. 3
    نیست خرابات‌جنون عرصهٔ جولان فنون / لغزش مستانه خوش است آبله پیمانه برآ
    وزن
    مفتعلن مفتعلن مفتعلن مفتعلن (رجز مثمن مطوی)
    قافیه
    انهبرا
    شناسه
    bayt 720 · ganjoor 40,698
  4. 4
    ز جرأت نفسم برق ناز عرصهٔ امکان / رسانده‌ام تک آهو ز پای لنگ به صحرا
    وزن
    مفاعلن فعلاتن مفاعلن فعلاتن (مجتث مثمن مخبون)
    قافیه
    نگبهصحرا
    شناسه
    bayt 806 · ganjoor 40,706
  5. 5
    گرد من بیدل هوای عرصه‌گاه نیستی‌ست / از تپیدن هرکه‌گردد خاک بردارد مرا
    وزن
    فاعلاتن فاعلاتن فاعلاتن فاعلن (رمل مثمن محذوف)
    قافیه
    اکبرداردمرا
    شناسه
    bayt 1,280 · ganjoor 40,747
  6. 6
    بیدل این‌ عرصه تماشاکدهٔ الفت نیست / سبز کرده‌ است در و دشت رمِ آهو را
    وزن
    فعلاتن فعلاتن فعلاتن فعلن (رمل مثمن مخبون محذوف)
    قافیه
    ورا
    شناسه
    bayt 1,596 · ganjoor 40,775
  7. 7
    دم تیغ تو و خورشید به یک چشم‌زدن / عرصهٔ صبح‌ کند دیدهٔ قربانی را
    وزن
    فعلاتن فعلاتن فعلاتن فعلن (رمل مثمن مخبون محذوف)
    قافیه
    انیرا
    شناسه
    bayt 1,927 · ganjoor 40,805
  8. 8
    در عرصه‌گاه عبرت چون رنگ امتحانیم / هرجاست دست و تیغی یازیده‌اند بر ما
    وزن
    مفعول فاعلاتن مفعول فاعلاتن (مضارع مثمن اخرب)
    قافیه
    یدهاندبرما
    شناسه
    bayt 2,205 · ganjoor 40,830
  9. 9
    به عرصهٔ دو نفس انقلاب فرصت هستی / گمان نبود که دل لشکری برآورد از ما
    وزن
    مفاعلن فعلاتن مفاعلن فعلاتن (مجتث مثمن مخبون)
    قافیه
    ریبراوردازما
    شناسه
    bayt 2,240 · ganjoor 40,833
  10. 10
    عالم بی‌مطلبی عرصهٔ پرخاش کیست / نیست روان خون زخم جزعرق ازجنگ ما
    وزن
    مفتعلن فاعلن مفتعلن فاعلن (منسرح مطوی مکشوف)
    قافیه
    نگما
    شناسه
    bayt 2,373 · ganjoor 40,845
  11. 11
    کسی درین دشت برنیامد حریف یک لحظه استقامت / توتا نچینی غبار خفت ز عرصهٔ بی‌جگر برون آ
    وزن
    مفاعلن فع مفاعلن فع مفاعلن فع مفاعلن فع
    قافیه
    ربرونا
    شناسه
    bayt 2,940 · ganjoor 40,897
  12. 12
    زین عرصهٔ اضداد مکش ننگ فسردن / گیرم همه تن صلح شوی جنگ برون‌آ
    وزن
    مفعول مفاعیل مفاعیل فعولن (هزج مثمن اخرب مکفوف محذوف)
    قافیه
    نگبرونا
    شناسه
    bayt 2,948 · ganjoor 40,898
  13. 13
    در عرصهٔ تعین بی‌راستی ظفر نیست / هرجا به جلوه آیی با این علم برون آ
    وزن
    مفعول فاعلاتن مفعول فاعلاتن (مضارع مثمن اخرب)
    قافیه
    مبرونا
    شناسه
    bayt 2,970 · ganjoor 40,900
  14. 14
    در عرصه گاه تسلیم از یکدگر گذشته‌ست / مانند موج گوهر جولان پیش و پس‌ها
    وزن
    مفعول فاعلاتن مفعول فاعلاتن (مضارع مثمن اخرب)
    قافیه
    سها
    شناسه
    bayt 3,239 · ganjoor 40,923
  15. 15
    تنگی ز بس فشرده‌ست این عرصهٔ جدل را / میدان خزیده یکسر در خانهٔ کمان‌ها
    وزن
    مفعول فاعلاتن مفعول فاعلاتن (مضارع مثمن اخرب)
    قافیه
    انها
    شناسه
    bayt 3,351 · ganjoor 40,934
  16. 16
    خلق‌گرمی داشت‌شرم چشم‌پرخاشی نبود / عرصهٔ شطرنج شداز بی‌دری‌این خانه‌ها
    وزن
    فاعلاتن فاعلاتن فاعلاتن فاعلن (رمل مثمن محذوف)
    قافیه
    انهها
    شناسه
    bayt 3,507 · ganjoor 40,947
  17. 17
    هرسوهجوم روی تنگ‌گرد می‌کند / این عرصه راکه‌کرد پر از لشکر حباب
    وزن
    مفعول فاعلات مفاعیل فاعلن (مضارع مثمن اخرب مکفوف محذوف)
    قافیه
    رحباب
    شناسه
    bayt 3,895 · ganjoor 40,982
  18. 18
    کراست ضبط عنان‌، عرصهٔ گروتازی‌ست / برآمده‌ست سوار نفس به زین حباب
    وزن
    مفاعلن فعلاتن مفاعلن فعلن (مجتث مثمن مخبون محذوف)
    قافیه
    ینحباب
    شناسه
    bayt 3,922 · ganjoor 40,984
  19. 19
    رساند خلقی ز هرزه رایی به عرصهٔ قدرت‌آزمایی / هجوم اشغال ژاژخایی چو توسن بی‌لجام بر لب
    وزن
    مفاعلن فع مفاعلن فع مفاعلن فع مفاعلن فع
    قافیه
    امبرلب
    شناسه
    bayt 4,275 · ganjoor 41,016
  20. 20
    یک قلم عرصهٔ تسلیم فناییم چو صبح / بیدل از ما به نفس نیز توان ‌گرد انگیخت
    وزن
    فعلاتن فعلاتن فعلاتن فعلن (رمل مثمن مخبون محذوف)
    قافیه
    یخت
    شناسه
    bayt 4,443 · ganjoor 41,030
  21. 21
    به هر دشت و در، از خود می‌روی و باز می‌آیی / تو قاصد نیستی تا عرصه‌ها هرسو دوانندت
    وزن
    فاعلاتن فاعلاتن فاعلاتن فاعلن (رمل مثمن محذوف)
    قافیه
    ندت
    شناسه
    bayt 4,651 · ganjoor 41,049
  22. 22
    بیخودان اول قدم زین عرصه بیرون تاختند / ای‌جنون رحمی‌که ما را هوش ما زنجیرپاست
    وزن
    فاعلاتن فاعلاتن فاعلاتن فاعلن (رمل مثمن محذوف)
    قافیه
    ازنجیرپاست
    شناسه
    bayt 5,115 · ganjoor 41,085
  23. 23
    چون‌ گرد در این عرصه عبث دست نیازی / تیغ ظفرت در خم ابروی شکست است
    وزن
    مفعول مفاعیل مفاعیل فعولن (هزج مثمن اخرب مکفوف محذوف)
    قافیه
    ستاست
    شناسه
    bayt 5,138 · ganjoor 41,088
  24. 24
    در چنین عرصه‌که عام است پرافشانی شوق / مشت خاک تواگرخشک فروماند تر است
    وزن
    فعلاتن فعلاتن فعلاتن فعلن (رمل مثمن مخبون محذوف)
    قافیه
    راست
    شناسه
    bayt 5,352 · ganjoor 41,106
  25. 25
    تاکی‌اندوه‌کج و راست ز دنیا بردن / مهرهٔ عرصهٔ شطرنج به صد رفتار است
    وزن
    فاعلاتن فاعلاتن فاعلاتن فاعلن (رمل مثمن محذوف)
    قافیه
    اراست
    شناسه
    bayt 5,421 · ganjoor 41,111
  26. 26
    دو اسبه می‌برد از عرصه‌گاهِ امّیدم / اگر غلط نکنم بختِ تیره شبدیز است
    وزن
    فاعلاتن فاعلاتن فاعلاتن فاعلن (رمل مثمن محذوف)
    قافیه
    یزاست
    شناسه
    bayt 5,500 · ganjoor 41,118
  27. 27
    آنقدر نیست درین عرصه نمایان‌گشتن / سر مویی اگر از خویش برآیی علم است
    وزن
    فعلاتن فعلاتن فعلاتن فعلن (رمل مثمن مخبون محذوف)
    قافیه
    ماست
    شناسه
    bayt 5,972 · ganjoor 41,162
  28. 28
    چرخ اگر داد غبارم به هوا خرسندم / که جهان عرصهٔ بالیدن اجزای من است
    وزن
    فعلاتن فعلاتن فعلاتن فعلن (رمل مثمن مخبون محذوف)
    قافیه
    ایمناست
    شناسه
    bayt 6,287 · ganjoor 41,190
  29. 29
    در عرصه‌ای که رخش خرامت جنون کند / گل‌ گر سوار رنگ برآید پیاده است
    وزن
    مفعول فاعلات مفاعیل فاعلن (مضارع مثمن اخرب مکفوف محذوف)
    قافیه
    ادهاست
    شناسه
    bayt 6,539 · ganjoor 41,212
  30. 30
    خواه نگشت شهادت‌گیر و خواهی زینهار / از غبار عرصهٔ ما یک علم بی‌پرده است
    وزن
    فاعلاتن فاعلاتن فاعلاتن فاعلن (رمل مثمن محذوف)
    قافیه
    مبیپردهاست
    شناسه
    bayt 6,653 · ganjoor 41,221

مفاهیمِ هم‌نشین

هم‌خانوادهٔ این واژه