→ دیوانِ بیدل دهلوی

نسخه

173 بیت · 173 مصراع · 155 غزل

تعریف

noskheh

نسخه در این مدخل به‌صورت یک خانوادهٔ تصویری و معنایی خوانده می‌شود، نه فقط یک واژهٔ منفرد. محور قوی آن با نسخه شناخته می‌شود و برای آن لایهٔ ضعیف مستقلی ثبت نشده است. کارکرد اصلی این میدان در غزلیات، ساختنِ نسبت میان تصویر محسوس و معنای درونی است: نوشته و دست‌نوشت؛ نیز دستورِ درمان و الگو. از همین رو هر رخداد باید با سیاق بیت سنجیده شود؛ واژهٔ قوی معمولا نشانهٔ مستقیم مفهوم است، اما واژهٔ ضعیف فقط وقتی پذیرفتنی است که با تصویر مرکزی یا چند قرینهٔ هم‌جهت همراه باشد.

بسامد این خانواده در پیکرهٔ غزلیات 173 مصراع، 173 بیت و 155 غزل است. پرتکرارترین نشانه‌های آن چنین‌اند: نسخه (173). این اعداد مفهوم را به‌عنوان یک گره قابل ردیابی در شبکهٔ تصویری دیوان نشان می‌دهند، اما تفسیر نهایی همچنان باید شاهد‌محور بماند. مدخل حاضر برای خواندن ماشینی و مرور انسانی ساخته شده است: تعریف آن حداقلی، شواهد آن واقعی و پیوندهای قرآنی آن فقط در صورت اطمینان روشن ثبت می‌شود.

شواهد

30 بیت
  1. 1
    ز صفحهٔ رازِ این دبستان، ز نسخهٔ رنگِ این گلستان / نگشت نقشِ دگر نمایان مگر غباری به بالِ عَنقا
    وزن
    مفاعلن فع مفاعلن فع مفاعلن فع مفاعلن فع
    قافیه
    ا
    شناسه
    bayt 21 · ganjoor 40,634
  2. 2
    پریشان نسخه کرد اجزای مژگان تر ما را / چه مضمون است در خاطر، نگاه حیرت انشا را
    وزن
    مفاعیلن مفاعیلن مفاعیلن مفاعیلن (هزج مثمن سالم)
    قافیه
    ارا
    شناسه
    bayt 379 · ganjoor 40,665
  3. 3
    به این فرصت مشو شیرازه‌بند نسخهٔ هستی / سحر هم در عدم خواهد فراهم کرد اجزا را
    وزن
    مفاعیلن مفاعیلن مفاعیلن مفاعیلن (هزج مثمن سالم)
    قافیه
    ارا
    شناسه
    bayt 467 · ganjoor 40,673
  4. 4
    به تسلیم از کمال نسخهٔ هستی مشو غافل / سر افتاده شاید نقطه باشد انتخابش را
    وزن
    مفاعیلن مفاعیلن مفاعیلن مفاعیلن (هزج مثمن سالم)
    قافیه
    ابشرا
    شناسه
    bayt 1,001 · ganjoor 40,723
  5. 5
    تپیدن دل عشاق نسخه‌پرداز است / دقایق  طلب  و بحث جستجوی تو را
    وزن
    مفاعلن فعلاتن مفاعلن فعلن (مجتث مثمن مخبون محذوف)
    قافیه
    ویتورا
    شناسه
    bayt 1,670 · ganjoor 40,782
  6. 6
    نسخهٔ حسن آنقدر روشن‌سواد افتاده است / کز تغافل می‌توان خواندن خطِ نارسته را
    وزن
    فاعلاتن فاعلاتن فاعلاتن فاعلن (رمل مثمن محذوف)
    قافیه
    ستهرا
    شناسه
    bayt 1,724 · ganjoor 40,787
  7. 7
    هر کجا نسخه‌ ‌کنند آن خط ریحانی را / نیست جز ناله‌کشیدن قلم مانی را
    وزن
    فعلاتن فعلاتن فعلاتن فعلن (رمل مثمن مخبون محذوف)
    قافیه
    انیرا
    شناسه
    bayt 1,921 · ganjoor 40,805
  8. 8
    نسخهٔ وحشت سواد چشم آهو خواندهایم / گر سیه‌گردد سراپا نیست باطل فرد ما
    وزن
    فاعلاتن فاعلاتن فاعلاتن فاعلن (رمل مثمن محذوف)
    قافیه
    ردما
    شناسه
    bayt 2,102 · ganjoor 40,821
  9. 9
    یک‌قلم نسخهٔ وارستگیِ آینه‌ایم / هیچ نقشی نبَرد سادگی از دفتر ما
    وزن
    فعلاتن فعلاتن فعلاتن فعلن (رمل مثمن مخبون محذوف)
    قافیه
    رما
    شناسه
    bayt 2,151 · ganjoor 40,825
  10. 10
    به سواد نسخهٔ نیستی نرسید مشق تأملت / قلمی به خاک سیاه زن بنویس خط غبار ما
    وزن
    متفاعلن متفاعلن متفاعلن متفاعلن
    قافیه
    ارما
    شناسه
    bayt 2,196 · ganjoor 40,829
  11. 11
    نسخهٔ جمعیت‌دل‌گر به‌این آشفتگی‌ست / نیست ممکن لب به هم آوردن ازتقریر ما
    وزن
    فاعلاتن فاعلاتن فاعلاتن فاعلن (رمل مثمن محذوف)
    قافیه
    یرما
    شناسه
    bayt 2,218 · ganjoor 40,831
  12. 12
    از شکست‌ِ کارها آشفته‌حالان نسخه‌ای‌ست / دفتر آشوب یعنی سنبلستان شما
    وزن
    فاعلاتن فاعلاتن فاعلاتن فاعلن (رمل مثمن محذوف)
    قافیه
    انشما
    شناسه
    bayt 2,304 · ganjoor 40,839
  13. 13
    خندهٔ ماچون گل از چاک‌گریبان‌است‌و بس / نسخه‌ای از دفتر صنع سحر داریم ما
    وزن
    فاعلاتن فاعلاتن فاعلاتن فاعلن (رمل مثمن محذوف)
    قافیه
    رداریمما
    شناسه
    bayt 2,510 · ganjoor 40,857
  14. 14
    سواد نسخهٔ دیدار اگر روشن توان کردن / به آب حیرت آیینه باشد شست دفترها
    وزن
    مفاعیلن مفاعیلن مفاعیلن مفاعیلن (هزج مثمن سالم)
    قافیه
    رها
    شناسه
    bayt 3,168 · ganjoor 40,917
  15. 15
    نسخهٔ نیرنگ هستی بِه‌ که‌ گرداند ورق / کهنه شد از آمد و رفت نفس‌ تکرارها
    وزن
    فاعلاتن فاعلاتن فاعلاتن فاعلن (رمل مثمن محذوف)
    قافیه
    ارها
    شناسه
    bayt 3,220 · ganjoor 40,921
  16. 16
    از هزار آیینه یک نوریقینش منعکس / از دو عالم نسخه‌اش یک نقطهٔ دل منتخب
    وزن
    فاعلاتن فاعلاتن فاعلاتن فاعلن (رمل مثمن محذوف)
    قافیه
    ب
    شناسه
    bayt 3,714 · ganjoor 40,967
  17. 17
    به‌روی‌نسخهٔ‌هستی‌که نیست جز تب وتاب / نوشته‌اند خط عافیت به موج سراب
    وزن
    مفاعلن فعلاتن مفاعلن فعلن (مجتث مثمن مخبون محذوف)
    قافیه
    اب
    شناسه
    bayt 3,741 · ganjoor 40,970
  18. 18
    زین چمن‌یک برگ بی‌بال و پر پرواز نیست / بیخبر شیرازه‌بند نسخهٔ زنگ است آب
    وزن
    فاعلاتن فاعلاتن فاعلاتن فاعلن (رمل مثمن محذوف)
    قافیه
    نگاستاب
    شناسه
    bayt 3,946 · ganjoor 40,986
  19. 19
    گر چنین جوشد عرق از هرزه‌تازیهای فکر / نسخهٔ ما را خجالت خواهد افکندن درآب
    وزن
    فاعلاتن فاعلاتن فاعلاتن فاعلن (رمل مثمن محذوف)
    قافیه
    ندراب
    شناسه
    bayt 4,111 · ganjoor 41,000
  20. 20
    شد عرق شبنم طرازگلستان شرم یار / این‌گهر بود انتخاب نسخهٔ موزون آب
    وزن
    فاعلاتن فاعلاتن فاعلاتن فاعلن (رمل مثمن محذوف)
    قافیه
    وناب
    شناسه
    bayt 4,185 · ganjoor 41,007
  21. 21
    خط پیشانی از صبح قیامت نسخه‌ها دارد / بخوانید آنچه نتوان خواند زین لوح مزار امشب
    وزن
    مفاعیلن مفاعیلن مفاعیلن مفاعیلن (هزج مثمن سالم)
    قافیه
    ارامشب
    شناسه
    bayt 4,242 · ganjoor 41,012
  22. 22
    ز سواد نسخهٔ خشک وتربه‌کلام بیدل ما نگر / که به حیرت چمن اثر، شود آب آینه رهبرت
    وزن
    متفاعلن متفاعلن متفاعلن متفاعلن
    قافیه
    رت
    شناسه
    bayt 4,669 · ganjoor 41,050
  23. 23
    معنی آشفتگی بیدل ز زلف یارپرس / نسخهٔ فکر پریشان جمع در طبع رساست
    وزن
    مفاعلن فعلاتن مفاعلن فعلن (مجتث مثمن مخبون محذوف)
    قافیه
    است
    شناسه
    bayt 4,726 · ganjoor 41,055
  24. 24
    کی پریشان می‌کند باد غرور اجزای من / نسخهٔ خاک مراشیرازه نقش بوریاست
    وزن
    فاعلاتن فاعلاتن فاعلاتن فاعلن (رمل مثمن محذوف)
    قافیه
    است
    شناسه
    bayt 4,762 · ganjoor 41,058
  25. 25
    هنرجمعیت ما را برآشفت / ز جوهر نسخهٔ آیینه اجزاست
    وزن
    فاعلاتن فاعلاتن فاعلاتن فاعلن (رمل مثمن محذوف)
    قافیه
    است
    شناسه
    bayt 4,770 · ganjoor 41,059
  26. 26
    روی‌که‌دارد عرق‌، دیده‌سرشک آشناست / زلف‌که در تاب‌رفت نسخهٔ‌دل ابتر است
    وزن
    فاعلاتن فاعلاتن فاعلاتن فاعلن (رمل مثمن محذوف)
    قافیه
    راست
    شناسه
    bayt 5,344 · ganjoor 41,105
  27. 27
    کدام شعله براین صفحه دامن‌افشان رفت / که سینه نسخهٔ پرویزنِ شرربیز است
    وزن
    فاعلاتن فاعلاتن فاعلاتن فاعلن (رمل مثمن محذوف)
    قافیه
    یزاست
    شناسه
    bayt 5,497 · ganjoor 41,118
  28. 28
    چو صبح نسخه ‌فروش ظهور آفاقیم / ز چاک سینهٔ ما راز نُه فلک فاش است
    وزن
    مفاعلن فعلاتن مفاعلن فعلن (مجتث مثمن مخبون محذوف)
    قافیه
    اشاست
    شناسه
    bayt 5,612 · ganjoor 41,131
  29. 29
    ز عرضِ شیشه تهی نیست نسخهٔ تحقیق / تو آنچه کرده‌ای از خویش انتخاب شک است
    وزن
    مفاعلن فعلاتن مفاعلن فعلن (مجتث مثمن مخبون محذوف)
    قافیه
    کاست
    شناسه
    bayt 5,687 · ganjoor 41,138
  30. 30
    درس‌عبرتهای ما را نسخه‌ای درکار نیست / چشم‌آهو را سواد خویش‌سرمشق‌رم است
    وزن
    فاعلاتن فاعلاتن فاعلاتن فاعلن (رمل مثمن محذوف)
    قافیه
    ماست
    شناسه
    bayt 5,947 · ganjoor 41,160

مفاهیمِ هم‌نشین

هم‌خانوادهٔ این واژه