گشاد چشمی نشد نصیبم به سیر نیرنگ این دبستان
گشاد چشمی نشد نصیبم به سیر نیرنگ این دبستان
نگه به حیرت گداخت اما نکرد روشن سواد مژگان
гашод чашми нашад насибам ба сир ниранг ин дабастон
нга ба ҳайрат гадохт амо накард рушан савод мажагон
نمیتوان گشت شمع بزمت مگر به هستی زنیم آتش
چه طاقت آیینهٔ تو بودن ازین که داریم چشم حیران
нами-тавон гашт шамъ базмат магар ба ҳастӣ зним оташ
ча тоқат оина ту будан азин ки дорим чашм ҳирон
خرد کمند هوس شکار است، ورنه در چشم شوق مجنون
بجز غبار خیال لیلی کجاست آهو درین بیابان
хард каманд ҳус шакор аст, варна дар чашм шуқ маҷанун
баҷаз ғубор хаёл лили каҷост оҳу дарин биобон
عدم به این بینشانی رنگ گلشنی داشت کز هوایش
چو بال طاووس هر چه دیدم ز بیضهاش داشت گل به دامان
ъадам ба ин бе-нашони ранг галашани дошт-каз ҳавойаш
чу бол товавас ҳар ча дидам з биза-аш дошт гул ба домон
خیال آشفتگی تحمل اگر شود صرف یک تأمل
دل غباری و صد چمن گل، نگاه موری و صد چراغان
хаёл ошафтаги таҳамал агар шуд сарф як томал
дил ғабори ва сад чаман гул, нго мури ва сад чароғон
به کشت بیحاصلی که خاکش نمیتوان جز به باد دادن
هوس چه مقدار کرد خرمن تبسم گندم از لب نان
ба-кашт биҳосали-ки хокаш нами-тавон ҷуз ба бод додан
ҳус ча мақадор кард харман табасам-гандам аз лаб нон
حصول ظرفت نه اوج عزت نه لاف فضل و نه عرض شوکت
گرفتم ای مور پر بر آری کجاست کیف کف سلیمان
ҳасул зарфат на аваҷ ъазат на лоф фазал ва на ъарз шукт
гарфатам эй мур пур бар ори каҷост киф каф салимон
رگ تخیل سوار گردن نم فشردن متاع دامن
چو ابر تا کی بلند رفتن عرق کن و این غبار بنشان
раг тахил савор гардан нам фашардан матоъ доман
чу абар то ки баланд рафтан ъарақ-кан ва ин ғубор банашон
هوای لعلش کراست بیدل که با چنان قرب و همکناری
به بوسهگاه بیاض گردن زدور لب میگزد گریبان
ҳавой лаъалаш-карост бидел-ки бо чанон қараб ва ҳамаканори
ба буса-го биоз гардан здур лаб мӣ-газд гарибон
واژهنامهٔ این غزل · 18 واژه
- دل
- جان و درونِ آدمی؛ جایگاهِ عشق، درد و آگاهی.
- بیدل
- تخلصِ شاعر؛ بهمعنیِ بیدل، عاشقِ از خود رفته.
- رنگ
- نمود و جلوه ظاهری؛ گاه کنایه از دگرگونی و ناپایداری.
- چشم
- اندامِ بینایی؛ سرچشمهٔ نگاه، اشک و انتظارِ عاشقانه.
- آیینه
- شیشهٔ بازتابدهنده؛ نمادِ صفای دل و تجلّیِ حق.
- گل
- شکوفهٔ خوشبو؛ نشانهٔ زیبایی، بهار و معشوق.
- شمع
- چراغ مومی؛ نماد سوختن، روشنی دادن و عاشقی بیقرار.
- پر
- شهپرِ پرنده؛ نمادِ پرواز، آرزو و سبکباریِ روح.
- هستی
- وجود و بودن؛ در برابر عدم و نیستی.
- غبار
- گرد و خاک؛ نشانه محوی، فروتنی، ناپایداری یا حجاب دیدن.
- خیال
- صورت ذهنی و وهم؛ جهان تصور در برابر حضور عینی.
- هوس
- آرزوی زودگذر؛ میلِ نفسانی در برابرِ عشقِ راستین.
- دامن
- کنارهٔ جامه؛ نمادِ پاکی، پناه و دستآویز.
- آتش
- شعله و سوز؛ کنایه از عشق، درد، شور یا نابودی.
- بال
- پرِ پرواز؛ نمادِ اوجگرفتن و رهاییِ روح.
- مژگان
- موهای پلک؛ نمادِ تیرِ نگاه و گریهٔ عاشق.
- حیرت
- سرگشتگی آگاهانه در برابر حقیقتی که فهم عادی از آن بازمیماند.
- لب
- کنارهٔ دهان؛ نمادِ سخن، بوسه و حیاتِ معشوق.