→ دیوانِ بیدل دهلوی

قیامت / هجوم

556 بیت · 559 مصراع · 510 غزل

تعریف

qiyamat-hojum

قیامت / هجوم در این مدخل به‌صورت یک خانوادهٔ تصویری و معنایی خوانده می‌شود، نه فقط یک واژهٔ منفرد. محور قوی آن با قیامت، هجوم شناخته می‌شود و لایهٔ ضعیف یا همسایهٔ آن آشوب، محشر، غوغا است. کارکرد اصلی این میدان در غزلیات، ساختنِ نسبت میان تصویر محسوس و معنای درونی است: آشوب عظیم، برهم‌خوردن نظم و شدت ظهور. از همین رو هر رخداد باید با سیاق بیت سنجیده شود؛ واژهٔ قوی معمولا نشانهٔ مستقیم مفهوم است، اما واژهٔ ضعیف فقط وقتی پذیرفتنی است که با تصویر مرکزی یا چند قرینهٔ هم‌جهت همراه باشد.

بسامد این خانواده در پیکرهٔ غزلیات 559 مصراع، 556 بیت و 510 غزل است. پرتکرارترین نشانه‌های آن چنین‌اند: قیامت (304)، هجوم (163)، محشر (53)، آشوب (38)، غوغا (8). این اعداد مفهوم را به‌عنوان یک گره قابل ردیابی در شبکهٔ تصویری دیوان نشان می‌دهند، اما تفسیر نهایی همچنان باید شاهد‌محور بماند. مدخل حاضر برای خواندن ماشینی و مرور انسانی ساخته شده است: تعریف آن حداقلی، شواهد آن واقعی و پیوندهای قرآنی آن فقط در صورت اطمینان روشن ثبت می‌شود.

شواهد

30 بیت
  1. 1
    ای که بر نقش قدش دل بسته‌ای هشیار باش / سایهٔ این سرو آشوب قیامت‌پرورست
    وزن
    فاعلاتن فاعلاتن فاعلاتن فاعلن (رمل مثمن محذوف)
    قافیه
    رست
    شناسه
    bayt 7,309 · ganjoor 41,721
  2. 2
    آشوب غفلت ما ظلم است بر قیامت / یارب شبی ‌که داریم ننگ سحر نگردد
    وزن
    مفعول فاعلاتن مفعول فاعلاتن (مضارع مثمن اخرب)
    قافیه
    رنگردد
    شناسه
    bayt 10,813 · ganjoor 42,035
  3. 3
    به صحرای قیامت قامتش‌ گر فتنه انگیزد / به رنگ‌گردباد آه از دل محشر برون آرد
    وزن
    مفاعیلن مفاعیلن مفاعیلن مفاعیلن (هزج مثمن سالم)
    قافیه
    ربرونارد
    شناسه
    bayt 12,092 · ganjoor 42,151
  4. 4
    به استقبالم از یاد نگاه کافرآیینش / قیامت آمد، آشوب پری‌، آمد فرنگ آمد
    وزن
    مفاعیلن مفاعیلن مفاعیلن مفاعیلن (هزج مثمن سالم)
    قافیه
    نگامد
    شناسه
    bayt 14,680 · ganjoor 42,379
  5. 5
    بر سر فرهاد تا محشر قیامت می‌کند / تیشه‌ای ‌کز بی‌تمیزی روی شیرین‌ کنده بود
    وزن
    فاعلاتن فاعلاتن فاعلاتن فاعلن (رمل مثمن محذوف)
    قافیه
    ندهبود
    شناسه
    bayt 17,266 · ganjoor 43,576
  6. 6
    ترک من می‌تازد آشوب قیامت در رکاب / نیست باک از خاک ره در چشم مردم‌ کردنش
    وزن
    فاعلاتن فاعلاتن فاعلاتن فاعلن (رمل مثمن محذوف)
    قافیه
    مکردنش
    شناسه
    bayt 20,811 · ganjoor 43,885
  7. 7
    در آن معرض‌ که جوشد شور محشر / قیامت هم تو خواهی بود با دل
    وزن
    مفاعیلن مفاعیلن فعولن (هزج مسدس محذوف یا وزن دوبیتی)
    قافیه
    ادل
    شناسه
    bayt 22,015 · ganjoor 43,990
  8. 8
    خلقست زین گرد هوس یعنی ز افسون نفس / شور قیامت در قفس‌ آشوب توفان در بغل
    وزن
    مستفعلن مستفعلن مستفعلن مستفعلن (رجز مثمن سالم)
    قافیه
    اندربغل
    شناسه
    bayt 22,105 · ganjoor 43,999
  9. 9
    قیامت‌ کرد گل در پیرهن بالیدنت نازم / جهان شد صبح‌ محشر زیر لب خندیدنت نازم
    وزن
    مفاعیلن مفاعیلن مفاعیلن مفاعیلن (هزج مثمن سالم)
    قافیه
    یدنتنازم
    شناسه
    bayt 25,066 · ganjoor 44,262
  10. 10
    کو قیامت چه محشر ای غافل / فرصت اندیش ماه و سال خودیم
    وزن
    فعلاتن مفاعلن فعلن (خفیف مسدس مخبون)
    قافیه
    الخودیم
    شناسه
    bayt 26,953 · ganjoor 44,426
  11. 11
    خط جبین ماست هم آغوش نقش پا / دارد هجوم سجدهٔ ما جوش نقش پا
    وزن
    مفعول فاعلات مفاعیل فاعلن (مضارع مثمن اخرب مکفوف محذوف)
    قافیه
    وشنقشپا
    شناسه
    bayt 72 · ganjoor 40,639
  12. 12
    عمری‌ست‌ طعمه‌خوار هجوم ندامتیم / یارب چرا چو موج به دریا زدیم پا
    وزن
    مفعول فاعلات مفاعیل فاعلن (مضارع مثمن اخرب مکفوف محذوف)
    قافیه
    ازدیمپا
    شناسه
    bayt 95 · ganjoor 40,641
  13. 13
    بیدل آن فتنه‌ که توفان قیامت دارد / غیر دل نیست همین خانه‌خراب است اینجا
    وزن
    فعلاتن فعلاتن فعلاتن فعلن (رمل مثمن مخبون محذوف)
    قافیه
    اباستاینجا
    شناسه
    bayt 153 · ganjoor 40,645
  14. 14
    هجوم درد پیچیده‌ست هستی تا عدم بیدل / تو هم‌ گر گوش داری ناله‌ای خواهی‌ شنید اینجا
    وزن
    مفاعیلن مفاعیلن مفاعیلن مفاعیلن (هزج مثمن سالم)
    قافیه
    یداینجا
    شناسه
    bayt 222 · ganjoor 40,651
  15. 15
    بیدل به خود تا زنده‌ام صبح قیامت خنده‌ام / کز شور نظم افکنده‌ام درگوش‌های کر صدا
    وزن
    مستفعلن مستفعلن مستفعلن مستفعلن (رجز مثمن سالم)
    قافیه
    رصدا
    شناسه
    bayt 278 · ganjoor 40,656
  16. 16
    سواد کُنج معدومی قیامت‌عالمی دارد / که هر کس هر کجا گم‌ شد ازین منزل شود پیدا
    وزن
    مفاعیلن مفاعیلن مفاعیلن مفاعیلن (هزج مثمن سالم)
    قافیه
    لشودپیدا
    شناسه
    bayt 300 · ganjoor 40,658
  17. 17
    به هم اگر چشم باز گردد قیامت آیینه‌ساز گردد / کز اعتبارات جسم خاکی چو عبرتیم از قبور پیدا
    وزن
    مفاعلن فع مفاعلن فع مفاعلن فع مفاعلن فع
    قافیه
    ورپیدا
    شناسه
    bayt 344 · ganjoor 40,661
  18. 18
    از دستبرد حاجت، نم در جبین نداریم / آخر هجوم مطلب، شست از عرق حیا را
    وزن
    مفعول فاعلاتن مفعول فاعلاتن (مضارع مثمن اخرب)
    قافیه
    ارا
    شناسه
    bayt 395 · ganjoor 40,666
  19. 19
    همین درد است برگ عشرت خونین‌دلان بیدل / هجوم گریه، مست خنده دارد طبع مینا را
    وزن
    مفاعیلن مفاعیلن مفاعیلن مفاعیلن (هزج مثمن سالم)
    قافیه
    ارا
    شناسه
    bayt 425 · ganjoor 40,668
  20. 20
    دماغ اهل مشرب با فضولی برنمی‌آید / هجوم این عمارت‌ها دگرگون‌ کرد صحرا را
    وزن
    مفاعیلن مفاعیلن مفاعیلن مفاعیلن (هزج مثمن سالم)
    قافیه
    ونکردصحرارا
    شناسه
    bayt 480 · ganjoor 40,674
  21. 21
    هجوم ناله نشسته است در غبار ضعیفی / برآورند ز بالین پر شکستهٔ ما را
    وزن
    مفاعلن فعلاتن مفاعلن فعلاتن (مجتث مثمن مخبون)
    قافیه
    ستهٔمارا
    شناسه
    bayt 583 · ganjoor 40,686
  22. 22
    چه‌آگهی وچه‌غفلت چه‌زندگی‌وچه‌مرگ / قیامت همه‌کس دیده‌اند دنیا را
    وزن
    مفاعلن فعلاتن مفاعلن فعلن (مجتث مثمن مخبون محذوف)
    قافیه
    سدیدهانددنیارا
    شناسه
    bayt 639 · ganjoor 40,691
  23. 23
    بیا تا دی‌کنیم امروز فردای قیامت را / که چشم خیره‌بینان تنگ دید آغوش رحمت را
    وزن
    مفاعیلن مفاعیلن مفاعیلن مفاعیلن (هزج مثمن سالم)
    قافیه
    ترا
    شناسه
    bayt 725 · ganjoor 40,699
  24. 24
    تو شخص آزاد پرفشانی قیامت است این‌که غنچه مانی / فسرد خودداریت به‌رنگی‌که سنگ‌ کردی شرار خود را
    وزن
    مفاعلن فع مفاعلن فع مفاعلن فع مفاعلن فع
    قافیه
    ارخودرا
    شناسه
    bayt 843 · ganjoor 40,709
  25. 25
    خیال‌آباد یکتایی قیامت عالمی دارد / که هرجا وارسی باید پرستیدن همین خود را
    وزن
    مفاعیلن مفاعیلن مفاعیلن مفاعیلن (هزج مثمن سالم)
    قافیه
    ینخودرا
    شناسه
    bayt 854 · ganjoor 40,710
  26. 26
    شد جوش خطت پردة اسرار تبسم / پوشید هجوم مگس این تنگ شکر را
    وزن
    مفعول مفاعیل مفاعیل فعولن (هزج مثمن اخرب مکفوف محذوف)
    قافیه
    ررا
    شناسه
    bayt 872 · ganjoor 40,712
  27. 27
    نغمه هم در نشئه‌پیمایی قیامت می‌کند / موج می تار است بیدل‌ کاسهٔ طنبور را
    وزن
    فاعلاتن فاعلاتن فاعلاتن فاعلن (رمل مثمن محذوف)
    قافیه
    وررا
    شناسه
    bayt 906 · ganjoor 40,714
  28. 28
    هجومِ شکوهٔ هرکس ز دردِ مفلسی باشد / نخیزد ناله از نی تا بود مغز استخوانش را
    وزن
    مفاعیلن مفاعیلن مفاعیلن مفاعیلن (هزج مثمن سالم)
    قافیه
    انشرا
    شناسه
    bayt 1,032 · ganjoor 40,726
  29. 29
    در هجوم عاجزی آفت گوارا می‌شود / می‌شمارد مرغ بی‌پرواز شهپر تیغ را
    وزن
    فاعلاتن فاعلاتن فاعلاتن فاعلن (رمل مثمن محذوف)
    قافیه
    رتیغرا
    شناسه
    bayt 1,053 · ganjoor 40,728
  30. 30
    به گلشن گر برافشاند ز روی ناز کاکل را / هجوم ناله‌ام آشفته سازد زلف سنبل را
    وزن
    مفاعیلن مفاعیلن مفاعیلن مفاعیلن (هزج مثمن سالم)
    قافیه
    لرا
    شناسه
    bayt 1,127 · ganjoor 40,735

مفاهیمِ هم‌نشین

هم‌خانوادهٔ این واژه