دیوانِ غزلیات · بیدل دهلوی · غزل 1807

هرگه روم از خویش به سودای وصالش

وزن مفعول مفاعیل مفاعیل فعولن (هزج مثمن اخرب مکفوف محذوف)قافیه الشدشواری دشوارتر

توفان کند از گرد رهم بوی خیالش

خواندند به کوثر ز لب یار حدیثی

از خجلت اظهار عرق کرد زلالش

رنگی که دمید از چمن وحشت امکان

بستند همان نامهٔ پرواز به بالش

از کلفت آیینهٔ عشاق حذر کن

بر جلوه اثر می‌کند افسون ملالش

عمری که ز جیبش شرر خسته نخندد

بگذار که پامال کند گردش مالش

تحریک زبان صرفهٔ بی‌مغز ندارد

سررشتهٔ رسوایی کوس است دوالش

درویش همان قانع آهنگ خموشیست

هم کاسهٔ چینی نتوان یافت سفالش

کلکی که به سر منزل معنی‌ست عصایم

صد شمع توان ریختن از رشتهٔ نالش

از مکر فلک اینهمه غافل نتوان زیست

چین حسدی هست در ابروی هلالش

بیدل به قفس کرده‌ام از گلشن امکان

رنگی که نه پرواز عیانست و نه بالش

مفاهیمِ این غزل

پر / بال / پرواز آیینه امکان آتش / شمع گل / بهار پا / قدم / راه

واژه‌نامهٔ این غزل · 18 واژه

بیدل: تخلصِ شاعر؛ به‌معنیِ بی‌دل، عاشقِ از خود رفته.
سر: بالاترین عضوِ تن؛ نمادِ اندیشه، سودا و فدا شدن در عشق.
آیینه: شیشهٔ بازتاب‌دهنده؛ نمادِ صفای دل و تجلّیِ حق.
شمع: چراغ مومی؛ نماد سوختن، روشنی دادن و عاشقی بی‌قرار.
لب: کنارهٔ دهان؛ نمادِ سخن، بوسه و حیاتِ معشوق.
گرد: غبار و خاک؛ نشانه محوی، ناپایداری و حجاب دیدن.
پرواز: اوج‌گرفتن در هوا؛ نمادِ رهاییِ روح و آرزو.
چمن: سبزه‌زارِ خرّم؛ نمادِ بهار، باغ و جلوه‌گاهِ حسن.
عرق: تراوشِ پوست؛ نمادِ شرم، خجلت و لطافتِ رخسار.
غافل: بی‌خبر و ناآگاه؛ خفته از یادِ حق و حقیقت.
زبان: عضوِ گفتار؛ ابزارِ بیان و گاه حجابِ معنای نهفته.
جلوه: آشکارشدن زیبایی یا حقیقت در صورت دیدنی.
معنی: مقصود درونی یا حقیقت پنهان پشت لفظ و صورت.
وحشت: هراس و رمیدگی؛ گریزِ دلِ تنها از خلق به‌سوی تنهایی.
امکان: جهان ممکنات؛ هرچه وجودش وابسته و نه ضروری است.
فلک: آسمان و گردونِ روزگار؛ نمادِ سرنوشت و جفای چرخ.
اثر: نشان و تأثیر؛ ردِّ برجامانده، که گاه نایاب و بی‌اثر است.
بوی: رایحه؛ نمادِ نشانه باریک و یادِ دلدار.

غزل‌های مرتبط

غزل 1806
مرغی که پر افشاند به غزل 2247
عمری‌ست قیامتکدهٔ گر غزل 1463
عشاق چون فسانهٔ تحقی غزل 2824
تمثال خیالیم چه زشتی غزل 2226
چنین آفت نصیب از طبع غزل 2271
آمدم طرح بهار تازه‌ا

خوانش و منبع در گنجور ↗