دیوانِ غزلیات · بیدل دهلوی · غزل 381

بود داغ من مردم دیدهٔ شب

وزن فعولن فعولن فعولن فعولن (متقارب مثمن سالم)قافیه یدهٔشبردیف شبدشواری میانه

ز دود دلم موی ژولیدهٔ شب

ز هر حلقهٔ طرهٔ اوست روشن

به روی سحر حیرت دیدهٔ شب

دل از طره رم کرد و شد صید رویش

به صبح آشتی کرد رنجیدهٔ شب

سیه‌بختی او ز مه غازه دارد

بنازم به بخت نکوهیدهٔ شب

فروغ سحرکابروی جهان است

بودگردی از دامن چیدهٔ شب

ز بیدل مپرسید مضمون زلفش

چه خواند کسی خط پیچیدهٔ شب

مفاهیمِ این غزل

شب / سحر چشم / نگاه آتش / شمع دام / صید دامن / گریبان دل / قلب

واژه‌نامهٔ این غزل · 18 واژه

دل: جان و درونِ آدمی؛ جایگاهِ عشق، درد و آگاهی.
بیدل: تخلصِ شاعر؛ به‌معنیِ بی‌دل، عاشقِ از خود رفته.
جهان: گیتی و دنیا؛ سرای گذرا و فریبندهٔ هستی.
دامن: کنارهٔ جامه؛ نمادِ پاکی، پناه و دست‌آویز.
صبح: آغاز روشنایی پس از شب؛ نشانه امید، گشودگی یا بیداری.
داغ: نشان سوختگی یا زخم؛ کنایه از اندوه، عشق و حسرت.
حیرت: سرگشتگی آگاهانه در برابر حقیقتی که فهم عادی از آن بازمی‌ماند.
خط: موی نورُستهٔ گونه؛ نمادِ زیباییِ نوخیزِ معشوق.
دیده: چشمِ بیننده؛ سرچشمهٔ نگاه، اشک و دیدارِ یار.
سحر: سپیده‌دم؛ زمان گشایش، دعا، بیداری و تغییر حال.
شب: تاریکیِ شبانه؛ نمادِ هجران، راز و خلوتِ سالک.
روشن: تابناک و آشکار؛ نمادِ آگاهی و تجلیِ معنا.
دود: بخار سیاهِ آتش؛ نشانه سوز درون، تیرگی و آه برآمده از دل.
حلقه: دایرهٔ بسته؛ نمادِ بندگی، اسارتِ زلف و جمعِ یاران.
موی: مو و گیسو؛ نمادِ کثرت، باریکی و کمندِ دلربایی.
صید: شکار و شکارشده؛ نمادِ عاشقِ گرفتارِ دامِ معشوق.
بخت: اقبال و سرنوشت؛ نمادِ طالعِ خفته و کامیابیِ دیریاب.
فروغ: روشنی و تابش؛ نماد جلوه و درخششِ نورِ حقیقت.

غزل‌های مرتبط

غزل 379
صبحدم سیاره بال افشا غزل 380
هرکه را کردند راحت م غزل 358
علمی که خلق یافته بی غزل 1831
دلی را که بخشد گداز غزل 2126
بسکه چون طاووس، پیچی غزل 2083
کف خاکستری می‌جوشم ا

خوانش و منبع در گنجور ↗