به غبار عالم جستجو ز چه یاس خسته نشستهای
به غبار عالم جستجو ز چه یاس خسته نشستهای
که به پیش پای تو یکدل است و هزار شیشه شکستهای
ба ғубор олам ҷастаҷу з ча йос хаста нашаста-эй
ки ба пиш пой ту йакадал аст ва ҳазор шиша шакаста-эй
نبری ز خیال کسان حسد نکنی تخیل ظلم و کد
که ز دستهای دعای بد به کمین تیغ دو دستهای
набари з хаёл касон ҳасад накани тахил залм ва кад
ки з даст-ҳой даъой бд ба-камин тиғ ду даста-эй
سر و برگ عشرت صد چمن به حضور غنچه نمیرسد
تو بهار رونق خلد شو ز همان دلی که نخستهای
сар ва бараг ъашарт сад чаман ба ҳазур ғанача нами-расад
ту бҳор рунқ халд шу з ҳамон дали-ки нхаста-эй
به حضور بارگه ادب ستم است دم زدن از طلب
تک و تازگرد نفس مبر به دری که آینه بستهای
ба ҳазур борага адаб сатам аст дам задан аз талаб
так ва тозагард нафас мабар ба дари-ки оина баста-эй
زگل تعلق این چمن به کجاست لالهٔگوش من
چو سحر به دام و قفس متن نفسی و از همه رستهای
загал таъалқ ин чаман ба-каҷост лола-гуш ман
чу саҳар ба дом ва қафас матан нафаси ва аз ҳама раста-эй
ز فضولی هوس بقا شدهای به عبرتی آشنا
مژهگر رسد به خم حیا چو خیال ز آینه جستهای
з фазули ҳус бақо шада-эй ба ъабарти ошано
мажа-гар расад ба хам ҳио чу хаёл з оина ҷаста-эй
نه قوی است مجمع طاقتت نه حواس رابطه جرأتت
به کف تو وهم ازین چمن گل چیده داری و دستهای
на қавай аст маҷамаъ тоқатат на ҳавос робата ҷаротат
ба каф ту ваҳм азин чаман гул чида дори ва даста-эй
نفس از کشاکش مدح و ذم چقدر برآردت از عدم
به تأمل از چه گره خوری که چو رشتهٔ بگسستهای
нафас аз кашокаш мадаҳ ва зм чақадар барорадат аз ъадам
ба томал аз ча гара хури ки чу рашта багасаста-эй
چه بلاست بیدل بیخبر که به ناله هرزه شدی سمر
همه راست درد شکست و تو که به بیدلی چه شکستهای
ча балост бидел бе-хабар ки ба нола ҳарза шади самар
ҳама рост дард шакаст ва ту ки ба бидали ча шакаста-эй
واژهنامهٔ این غزل · 18 واژه
- بیدل
- تخلصِ شاعر؛ بهمعنیِ بیدل، عاشقِ از خود رفته.
- آینه
- سطح بازتابنده؛ در شعر نماد خودشناسی، صفا و جلوه است.
- سر
- بالاترین عضوِ تن؛ نمادِ اندیشه، سودا و فدا شدن در عشق.
- نفس
- دم و لحظه کوتاه زندگی؛ گاه خواهش و خودی انسان.
- گل
- شکوفهٔ خوشبو؛ نشانهٔ زیبایی، بهار و معشوق.
- دست
- اندامِ گرفتن؛ نمادِ قدرت، بخشش و تصرف.
- عالم
- جهانِ هستی؛ پهنهٔ آفرینش و جلوهگاهِ حق.
- غبار
- گرد و خاک؛ نشانه محوی، فروتنی، ناپایداری یا حجاب دیدن.
- ناله
- فریادِ دردمندانه؛ آوای سوز و شکوهٔ عاشق.
- شکست
- درهمشکستگی؛ نمادِ نیستی و فروریختنِ خودیِ عاشق.
- خیال
- صورت ذهنی و وهم؛ جهان تصور در برابر حضور عینی.
- هوس
- آرزوی زودگذر؛ میلِ نفسانی در برابرِ عشقِ راستین.
- بهار
- فصلِ شکوفایی؛ نمادِ جوانی، تازگی و جلوهٔ حسن.
- پای
- عضوِ ایستادن و رفتن؛ نمادِ ثبات و گام در راه.
- چمن
- سبزهزارِ خرّم؛ نمادِ بهار، باغ و جلوهگاهِ حسن.
- وهم
- پندار ناپایدار؛ ادراکی که یقین و حقیقت کامل نیست.
- عدم
- نیستی؛ نبودن در برابر هستی و گاه مرتبه پیش از ظهور.
- دم
- نفس یا لحظه؛ واحدی بسیار کوتاه از زمان و زندگی.