دیوانِ غزلیات · بیدل دهلوی · غزل 2170

مسلمان گشتم و هیچ از میان نگسست زنارم

وزن مفاعیلن مفاعیلن مفاعیلن مفاعیلن (هزج مثمن سالم)قافیه ستزنارمردیف زنارمدشواری درآمدنی

بقدر سبحه گردیدن کمرها بست زنارم

خرابات محبت از اسیران ظرف می‌خواهد

خط پیمانه‌ای دارد قدح در دست زنارم

به خود می‌لرزم از اندیشهٔ تعبیر همواری

مباد از سبحه بردارد بلند و پست زنارم

مسلمانی به این سامان دلکوبی نمی‌ارزد

ز چنگ اتفاق سبحه بیرون جست زنارم

به دیر همتم پروانهٔ آتش پرستیها

به خط شعلهٔ جواله باید بست زنارم

نفس را الفت دل صرفهٔ راحت نمی‌باشد

ندید آسودگی با سبحه تا پیوست زنارم

مپرس از ریشهٔ باغ تعلقهای امکانی

گسستن در بغل می‌پرورم تا هست زنارم

چو شمع از سعی الفت غافلم لیک اینقدر دانم

که تا ننشاند در خاکم ز پا ننشست زنارم

وفا سر رشته‌ای دارد که هرگز نگسلد بیدل

نمی‌افتد زگردن گر فتاد از دست زنارم

مفاهیمِ این غزل

آتش / شمع دست / کف خط راحت / عافیت عشق / محبت سر / سودا

واژه‌نامهٔ این غزل · 18 واژه

دل: جان و درونِ آدمی؛ جایگاهِ عشق، درد و آگاهی.
بیدل: تخلصِ شاعر؛ به‌معنیِ بی‌دل، عاشقِ از خود رفته.
سر: بالاترین عضوِ تن؛ نمادِ اندیشه، سودا و فدا شدن در عشق.
نفس: دم و لحظه کوتاه زندگی؛ گاه خواهش و خودی انسان.
شمع: چراغ مومی؛ نماد سوختن، روشنی دادن و عاشقی بی‌قرار.
پا: عضوِ راه‌رفتن؛ نمادِ گام در راهِ طلب و سلوک.
دست: اندامِ گرفتن؛ نمادِ قدرت، بخشش و تصرف.
آتش: شعله و سوز؛ کنایه از عشق، درد، شور یا نابودی.
سعی: کوشش و تلاش؛ جهدِ سالک در راهِ مقصود.
خط: موی نورُستهٔ گونه؛ نمادِ زیباییِ نوخیزِ معشوق.
شعله: زبانه آتش؛ نماد شور، گدازِ عشق و فنای ناپایدار.
هیچ: بودِ تهی و بی‌اعتبار؛ نشان نفی خود یا جهان گذرا.
باغ: بوستان؛ نمادِ جهان، جلوه‌گاهِ حُسن و گذرِ بهارِ عمر.
سامان: سروسامان و نظم؛ آسایش و قرارِ کار، که عاشق فاقدِ آن است.
الفت: انس و دوستی؛ پیوندِ مهرآمیزِ دل‌ها.
بلند: رفیع و والا؛ نمادِ همتِ بزرگ و سرفرازی.
رشته: نخ و بند؛ نمادِ پیوند، تعلق و سلسله جان.
وفا: پایداری در پیمان؛ نمادِ ثباتِ عشق و صدقِ یار.

غزل‌های مرتبط

غزل 944
دل تا به کی‌ام جز پی غزل 1168
نشئهٔ‌گوشهٔ دل از دی غزل 2738
چند پیچد بر من بی‌دس غزل 2082
نه بر صحرا نظر دارم غزل 2144
فسرده در غبار دهر چو غزل 397
آیینهٔ دل داغ جلا ما

خوانش و منبع در گنجور ↗