دیوانِ غزلیات · بیدل دهلوی · غزل 2473
چون ربشه در این باغ به افسون دمیدن
چون ربشه در این باغ به افسون دمیدن
سر بر نکشی تا نخوری پای دویدن
تا فاش شود معنیگلزار حقیقت
از رفتن رنگ آینه باید طلبیدن
واژهنامه · فقط صورتهای نادر؛ واژههای بیشرح رایجاندرفتن رنگ ← زوال رنگ و جلوهی ظاهرمعنیگلزار حقیقت ← معنای گلستان حقیقت
در باغ خیالی که گذشتن ثمر اوست
انگار که من نیز رسیدم به رسیدن
تدبیر خرد محرم نیرنگ جنون نیست
نقاش ندارد قلم ناله کشیدن
جنون ← دیوانگی
تا هست نفس صرفهٔ راحت نتوان برد
بال است و همان زحمت انداز پریدن
چون رنگ عبث سلسله اظهار شکستم
یعنی نرساندیم صدایی به شنیدن
رنگ ← حالت
ما هیچکسان فارغ از آرایش نازیم
تمثال ندارد سر آیینه خریدن
آیینه خریدن ← آیینه خریدن برای بیصورتتمثال ← صورت و پیکرههیچکسان ← هیچکسها؛ بیتشخصان
تا پیرهنی چند به نیرنگ ببالیم
چون شمع کفافست سر انگشت مکیدن
سر انگشت مکیدن ← انگشت مکیدن؛ نشان فقر و ناتوانینیرنگ ← فریب و ظاهرسازیکفافست ← بسنده است
طاووس من احرام تماشای که دارد
دل گشت سراپای من از آینه چیدن
دست هوسم شیفتهٔ دامن کس نیست
بیدل چو نسیمم همه تنگرد رمیدن
تنگرد رمیدن ← سراسر تن رمیدن؛ یکپارچه گریز
واژهنامهٔ این غزل · 18 واژه
- دل
- جان و درونِ آدمی؛ جایگاهِ عشق، درد و آگاهی.
- نیست
- نبودن؛ در شعر یادکرد عدم و فنا در برابر هستی موهوم.
- بیدل
- تخلصِ شاعر؛ بهمعنیِ بیدل، عاشقِ از خود رفته.
- آینه
- سطح بازتابنده؛ در شعر نماد خودشناسی، صفا و جلوه است.
- سر
- بالاترین عضوِ تن؛ نمادِ اندیشه، سودا و فدا شدن در عشق.
- نفس
- دم و لحظه کوتاه زندگی؛ گاه خواهش و خودی انسان.
- رنگ
- نمود و جلوه ظاهری؛ گاه کنایه از دگرگونی و ناپایداری.
- آیینه
- شیشهٔ بازتابدهنده؛ نمادِ صفای دل و تجلّیِ حق.
- شمع
- چراغ مومی؛ نماد سوختن، روشنی دادن و عاشقی بیقرار.
- دست
- اندامِ گرفتن؛ نمادِ قدرت، بخشش و تصرف.
- ناله
- فریادِ دردمندانه؛ آوای سوز و شکوهٔ عاشق.
- دامن
- کنارهٔ جامه؛ نمادِ پاکی، پناه و دستآویز.
- جنون
- دیوانگی؛ شیداییِ عاشقانه و رهاییِ از عقل.
- بال
- پرِ پرواز؛ نمادِ اوجگرفتن و رهاییِ روح.
- گرد
- غبار و خاک؛ نشانه محوی، ناپایداری و حجاب دیدن.
- پای
- عضوِ ایستادن و رفتن؛ نمادِ ثبات و گام در راه.
- معنی
- مقصود درونی یا حقیقت پنهان پشت لفظ و صورت.
- باغ
- بوستان؛ نمادِ جهان، جلوهگاهِ حُسن و گذرِ بهارِ عمر.
غزلهای مرتبط