زین باغْ همچو شبنم رنجِ خیال بُردم
زین باغْ همچو شبنم رنجِ خیال بُردم
هر کس طراوتی بُرد من انفعال بُردم
зин боғ ҳам-чу шабанам ранҷи хаёл бурадам
ҳар кас таровати бард ман анафаъол бурадам
ماه از تمامی اینجا آرایشِ کَلَف داشت
من نیز رنجِ فطرت بهرِ کمال بُردم
мо аз тамоми инҷо оройаши калаф дошт
ман низ ранҷи фтарт баҳари камол бурадам
در دِیرِ ناامیدی دل آتشی نیفروخت
آخر به دوشِ حسرت چون شب زُگال بُردم
дар дири номиди дил оташи нифарухт
охар ба душ ҳасарт чун шаб зугол бурадам
دادِ دل از عزیزان کس بیش از این چه خواهد؟
در مجلسِ کری چند فریادِ لال بُردم
дод дил аз ъазизон кас биш аз ин ча хоҳад?
дар маҷаласи кари чанд фариоди лол бурадам
با وضعِ اهلِ عالَم راضی نگشت همت
هر کلفتی که بُردم زین بدخصال بُردم
бо вазаъ аҳали олам рози нгашт ҳамат
ҳар калафти ки бурадам зин бадахасол бурадам
دل را ترددِ جاه از فقر کرد غافل
در آرزوی چینی عِرضِ سفال بُردم
дил ро тардади ҷо аз фақар кард ғофал
дар оразавай чини ъарз сафол бурадам
چون شعله کز ضعیفی خاکسترش پناه است
پروازْ منفعل بود، سر زیرِ بال بُردم
чун шаъала-каз заъифи хокастараш пано аст
паравоз манафаъал буд, сар зир бол бурадам
یادِ نگاهی امشب بر صفحهام زد آتش
رفتم ز خویش و با خود فوجِ غزال بُردم
йод нгоҳи амашаб бар сафаҳа-ам зд оташ
рафтам з хеш ва бо худ фуҷи ғазол бурадам
تنهاییام برآورد از تنگنای اوهام
زین ششدر آخرِ کار بازی به خال بُردم
танаҳойай-ам баровард аз танганой авҳом
зин шашадар охар кор бози ба хол бурадам
بیدل، به این سیاهی کز دور کردهام گُل
پیشِ یقینِ خود هم صد احتمال بُردم
бидел, ба ин сиоҳи каз дур карда-ам гул
пиш йқини худ ҳам сад аҳатамол бурадам
واژهنامهٔ این غزل · 18 واژه
- دل
- جان و درونِ آدمی؛ جایگاهِ عشق، درد و آگاهی.
- سر
- بالاترین عضوِ تن؛ نمادِ اندیشه، سودا و فدا شدن در عشق.
- گل
- شکوفهٔ خوشبو؛ نشانهٔ زیبایی، بهار و معشوق.
- عالم
- جهانِ هستی؛ پهنهٔ آفرینش و جلوهگاهِ حق.
- خیال
- صورت ذهنی و وهم؛ جهان تصور در برابر حضور عینی.
- آتش
- شعله و سوز؛ کنایه از عشق، درد، شور یا نابودی.
- بال
- پرِ پرواز؛ نمادِ اوجگرفتن و رهاییِ روح.
- پرواز
- اوجگرفتن در هوا؛ نمادِ رهاییِ روح و آرزو.
- غافل
- بیخبر و ناآگاه؛ خفته از یادِ حق و حقیقت.
- عرض
- ویژگی ناپایدار شیء؛ در برابر جوهر و ذات.
- یاد
- بهخاطرآوردن؛ حضورِ معشوق در دل و ذکرِ پیوسته.
- شعله
- زبانه آتش؛ نماد شور، گدازِ عشق و فنای ناپایدار.
- حسرت
- افسوس و دریغ؛ اندوهِ ناکامی و آرزوی برنیامده.
- شبنم
- رطوبت لطیف بامدادی؛ نماد لطافت، ناپایداری و اشک.
- باغ
- بوستان؛ نمادِ جهان، جلوهگاهِ حُسن و گذرِ بهارِ عمر.
- وضع
- حالت و رفتار؛ هیئت و شیوهٔ بودن در جهان.
- شب
- تاریکیِ شبانه؛ نمادِ هجران، راز و خلوتِ سالک.
- همت
- اراده و بلندیِ نیّت؛ نیرویِ معنوی که خواست را برمیآورد.