دیوانِ غزلیات · بیدل دهلوی · غزل 330

آسودگان گوشهٔ دامان بوریا

وزن مفعول فاعلات مفاعیل فاعلن (مضارع مثمن اخرب مکفوف محذوف)قافیه انبوریاردیف بوریادشواری میانه

مخمل خریده‌اند ز دکان بوریا

بی‌باک پا منه به ادبگاه اهل فقر

خوابیده است شیر نیستان بوریا

بوی گل ادب ز دماغم نمی‌رود

غلتیده‌ام دو روز به دامان بوریا

از عالم تسلی خاکم اشاره‌ایست

غافل نی‌ام ز چشمک پنهان بوریا

صد خامه بشکنی که به مشق ادب رسی

خط‌هاست درکتاب دبستان بوریا

بی‌خوابی که زحمت پهلوی‌کس مباد

برخاسته است از صف مژگان بوریا

زین جاده انحراف ندارد فتادگی

مسطر زده است صفحهٔ میدان بوریا

فقرم به پایداری نقش بنای عجز

آخر زمین‌گرفت به دندان بوریا

لب بستهٔ حلاوت‌کنج قناعتیم

نی بی‌صداست در شکرستان بوریا

بیدل فریب نعمت دیگرکه می‌خورد

مهمان راحتم به سر خوان بوریا

مفاهیمِ این غزل

ادب / خاموشی عجز / فقر دامن / گریبان پا / قدم / راه بوی غفلت / خواب

واژه‌نامهٔ این غزل · 18 واژه

بیدل: تخلصِ شاعر؛ به‌معنیِ بی‌دل، عاشقِ از خود رفته.
سر: بالاترین عضوِ تن؛ نمادِ اندیشه، سودا و فدا شدن در عشق.
گل: شکوفهٔ خوش‌بو؛ نشانهٔ زیبایی، بهار و معشوق.
پا: عضوِ راه‌رفتن؛ نمادِ گام در راهِ طلب و سلوک.
عالم: جهانِ هستی؛ پهنهٔ آفرینش و جلوه‌گاهِ حق.
نقش: تصویر و اثر؛ گاه صورت ظاهری در برابر حقیقت.
مژگان: موهای پلک؛ نمادِ تیرِ نگاه و گریهٔ عاشق.
لب: کنارهٔ دهان؛ نمادِ سخن، بوسه و حیاتِ معشوق.
خط: موی نورُستهٔ گونه؛ نمادِ زیباییِ نوخیزِ معشوق.
عجز: ناتوانی و درماندگی؛ فروتنیِ بنده در برابرِ حق.
غافل: بی‌خبر و ناآگاه؛ خفته از یادِ حق و حقیقت.
ادب: حرمت و آیینِ رفتار؛ نمادِ خاموشی و فروتنیِ سالک.
بوی: رایحه؛ نمادِ نشانه باریک و یادِ دلدار.
دامان: دامنِ جامه؛ نمادِ پناه، توسل و حریمِ محبوب.
زمین: خاک و گستره عالمِ خاکی؛ نمادِ فروتنی و جهانِ مادی.
اهل: شایسته و خاندان؛ گاه «اهلِ دل»، نمادِ آشنایانِ راز.
فقر: بی‌چیزی و نیازمندی؛ نمادِ تهی‌دستیِ صوفیانه و استغنا از دنیا.
جاده: راهِ هموار؛ نمادِ طریقِ سلوک و مسیرِ مقصود.

غزل‌های مرتبط

غزل 331
در شهد راحتند فقیران غزل 118
تبسم‌ریز لعلش‌ گر نش غزل 675
نیست ایمن از بلا هر غزل 2320
چون سبحه یک دو روز ک غزل 1600
چمن دلی که به یاد تو غزل 490
ما را به راه عشق طلب

خوانش و منبع در گنجور ↗