دیوانِ غزلیات · بیدل دهلوی · غزل 1700

دل از فسون تعلق نگاه در زنجیر

وزن مفاعلن فعلاتن مفاعلن فعلن (مجتث مثمن مخبون محذوف)قافیه اهدرزنجیرردیف در زنجیردشواری دشوار

چو موج چند توان رفت راه در زنجیر

امل به طبع نفس صبح محشری دارد

هنوز ربشه نهفته‌ست آه در زنجیر

چه ممکن است ز سودای طره‌ات رستن

نشسته‌ایم به روز سیاه در زنجیر

به ساز زندگی آزادگی نیاید راست

کسی چه عرض دهد دستگاه در زنجیر

به هر صفت که تامل کنی گرفتاری‌ست

تو خواه محو خرد باش و خواه در زنجیر

به جرم زندگی است این که می‌برند به سر

گداز دلق و شه از حب جاه در زنجیر

چو بخت، یار نباشد، به جهد نتوان‌کرد

ز حلقه‌های مرصع‌کلاه در زنجیر

نشانده‌ام به سر انتظار جنون

هزار چشم تهی از نگاه در زنجیر

هجوم ناله‌ام، از راحتم مگو بیدل

کشیده‌ام نفسی گاهگاه در زنجیر

مفاهیمِ این غزل

قفس / بند جنون / مجنون نفس / دم چشم / نگاه ناله / آه / آواز سر / سودا

واژه‌نامهٔ این غزل · 18 واژه

دل: جان و درونِ آدمی؛ جایگاهِ عشق، درد و آگاهی.
بیدل: تخلصِ شاعر؛ به‌معنیِ بی‌دل، عاشقِ از خود رفته.
سر: بالاترین عضوِ تن؛ نمادِ اندیشه، سودا و فدا شدن در عشق.
نفس: دم و لحظه کوتاه زندگی؛ گاه خواهش و خودی انسان.
چشم: اندامِ بینایی؛ سرچشمهٔ نگاه، اشک و انتظارِ عاشقانه.
موج: برآمدگی آب؛ در شعر نشانه جنبش، اضطراب و ناپایداری.
ناله: فریادِ دردمندانه؛ آوای سوز و شکوهٔ عاشق.
صبح: آغاز روشنایی پس از شب؛ نشانه امید، گشودگی یا بیداری.
جنون: دیوانگی؛ شیداییِ عاشقانه و رهاییِ از عقل.
ساز: آلتِ نوازندگی؛ نمادِ هم‌آهنگی و نوای درون.
راه: مسیرِ رفتن؛ نمادِ طریقتِ سلوک و سفرِ معنوی.
عرض: ویژگی ناپایدار شیء؛ در برابر جوهر و ذات.
نگاه: نگریستن؛ تجلیِ معشوق و سرچشمهٔ شور و گرفتاری.
آه: نالهٔ دل؛ دودِ سینهٔ عاشق و فریادِ سوز و درد.
زندگی: حیات و بودن؛ فرصتِ گذرا و میدانِ آزمونِ جان.
طبع: سرشت و خوی؛ مزاجِ درون و قریحهٔ شاعرانهٔ جان.
محو: زدوده و ناپدیدشدن؛ کنایه از فنا و استغراق در حقیقت.
حلقه: دایرهٔ بسته؛ نمادِ بندگی، اسارتِ زلف و جمعِ یاران.

غزل‌های مرتبط

غزل 1699
خیال زلف که واکرد را غزل 366
سایه اندازد اگر بخت غزل 450
بسکه سودای توام سرتا غزل 128
بسکه وحشت کرده است آ غزل 2177
چه حاجتست به بند گرا غزل 2808
ز خویش رفته‌ام اما ن

خوانش و منبع در گنجور ↗