درتن ویرانه بیسعی قناعت وانشد جایی
درتن ویرانه بیسعی قناعت وانشد جایی
به دامن پاکشیدم یافتم آغوش صحرایی
дартан вайрона бе-саъи қаноъат вонашад ҷойай
ба доман покашидам йофатам оғуш саҳаройай
به سعی خویش مینازم که بااین نارساییها
شدم خاک و رساندم دست تا نقشکف پایی
ба саъи хеш мӣ-нозм ки бойан норсойайаҳо
шадам хок ва рсонадам даст то нақш-каф пойай
نمیباشد پریشان بالی نظاره شبنم را
به دیوان تحیر نیست بر هم خورده اجزایی
нами-бошад паришон боли назора шабанам ро
ба дивон таҳир нест бар ҳам хурда аҷазойай
دلت مرد از سخن سازی در عزم خموشی زن
که جز ضبط نفس اینجا نمیباشد مسیحایی
далат мард аз сахан сози дар ъазм хамуши зн
ки ҷуз забат нафас инҷо нами-бошад масиҳойай
درین دریا نگاهی آب ده سامان مستی کن
که دارد هر حیا جامی و هر قطره مینایی
дарин дарё нгоҳи об да сомон масти-кан
ки дорад ҳар ҳио ҷоми ва ҳар қатара минойай
نفس سرمایهٔ این چار سوییم ای هوس شرمی
بضاعتها پر افشانیست کو سودی چه سودایی
нафас сармойа ин чор савайайам эй ҳус шарми
базоъатаҳо пур афашони-ст ку суди ча судойай
ز خواب غفلت هستی که تعبیر عدم دارد
توان بیدار گردیدن اگر برخود زنی پایی
з хоб ғафалат ҳастӣ-ки таъбир ъадам дорад
тавон бидор гардидан агар барход зни пойай
ز یادت رفته است افسانهٔ بزم ازل ورنه
نمیباشد جز افسون سخن پنهان و پیدایی
з йодат рафта аст афасона базм азал варна
нами-бошад ҷуз афасун сахан панаҳон ва пидойай
جهانی صید حیرت بود هر جا چشم واکردم
ندیدم چون گشاد بال مژگان چنگ گیرایی
ҷаҳони сид ҳайрат буд ҳар ҷо чашм вокардам
ндидам чун-гашод бол мажагон чанг-гиройай
به درد بینگاهی درهم افشردست مژگانم
خرامی تا رساند حیرت آغوش پهنایی
ба дард бе-нгоҳи дараҳам афашардаст мажагонам
хароми то рсонд ҳайрат оғуш паҳанойай
ندانم فرش تسیلم سر راه که ام بیدل
به دامن گردی از خود داشتم افشاندهم جایی
ндонам фараш тасилм сар ро-ки ам бидел
ба доман-гарди аз худ дошатам афашонда-м ҷойай
واژهنامهٔ این غزل · 18 واژه
- نیست
- نبودن؛ در شعر یادکرد عدم و فنا در برابر هستی موهوم.
- بیدل
- تخلصِ شاعر؛ بهمعنیِ بیدل، عاشقِ از خود رفته.
- سر
- بالاترین عضوِ تن؛ نمادِ اندیشه، سودا و فدا شدن در عشق.
- نفس
- دم و لحظه کوتاه زندگی؛ گاه خواهش و خودی انسان.
- چشم
- اندامِ بینایی؛ سرچشمهٔ نگاه، اشک و انتظارِ عاشقانه.
- آب
- مایعِ زندگانی؛ نمادِ روانی، صفا و گاه آبرو.
- خاک
- زمین و گرد؛ نماد فروتنی، فنا، خاستگاه جسم و نهایت آدمی.
- پر
- شهپرِ پرنده؛ نمادِ پرواز، آرزو و سبکباریِ روح.
- دست
- اندامِ گرفتن؛ نمادِ قدرت، بخشش و تصرف.
- هستی
- وجود و بودن؛ در برابر عدم و نیستی.
- نقش
- تصویر و اثر؛ گاه صورت ظاهری در برابر حقیقت.
- هوس
- آرزوی زودگذر؛ میلِ نفسانی در برابرِ عشقِ راستین.
- دامن
- کنارهٔ جامه؛ نمادِ پاکی، پناه و دستآویز.
- بال
- پرِ پرواز؛ نمادِ اوجگرفتن و رهاییِ روح.
- مژگان
- موهای پلک؛ نمادِ تیرِ نگاه و گریهٔ عاشق.
- حیرت
- سرگشتگی آگاهانه در برابر حقیقتی که فهم عادی از آن بازمیماند.
- سعی
- کوشش و تلاش؛ جهدِ سالک در راهِ مقصود.
- عدم
- نیستی؛ نبودن در برابر هستی و گاه مرتبه پیش از ظهور.