دیوانِ غزلیات · بیدل دهلوی · غزل 2147

ز سور و ماتم این انجمنهاکی خبر دارم

وزن مفاعیلن مفاعیلن مفاعیلن مفاعیلن (هزج مثمن سالم)قافیه ردارمردیف دارمدشواری میانه

چراغ خامشم سر در گریبان دگر دارم

چوگردون ششجهت همواری من می‌کند جولان

برون وحشتم گردی‌ست در هر جا گذر دارم

نه برق و شعله میخندم نه ابر و دود می‌بندم

چراغ انتظارم حیرتی از چشم تر دارم

سویدای دل‌ست این یا سواد وحشت امکان

که تا واکرده‌ام مژگان غباری در نظر دارم

نشد سعی غبارم آشنای طرف دامانی

چو مژگان بر سر خود می‌زنم دستی که بر دارم

دماغ عبرت من طرفی از سامان نمی‌بندد

ز اسباب تأمل آنچه من دارم حذر دارم

شبستان عدم یارب نخندد بر شرار من

که با صد شوخیی اظهار یک چشمک شرر دارم

تو خواهی انجمن پرداز و خواهی خلوت‌آرا شو

که من چون شمع رنگ رفتهٔ خود در نظر دارم

چه امکانست خوابم راه پرواز تپش بندد

که از ننگ فسردنها به بالین نیز پر دارم

مجو برگ نشاط از طینت کلفت سرشت من

کف خاکم غبار از هر چه خواهی بیشتر دارم

نفس دزدیدنم شور دو عالم در قفس دارد

عنان وحشت کهسار در ضبط شرر دارم

تلاطم دستگاه شوخی موجم نمی‌گردد

محیط حیرتم آبی که دارم در گهر دارم

توانم جستن از دام فریبی اینچنین بیدل

چو شبنم گر بجای گام من هم چشم بردارم

مفاهیمِ این غزل

آتش / شمع چشم / نگاه سر / سودا نفس پر / بال / پرواز تعلق / اسباب

واژه‌نامهٔ این غزل · 18 واژه

دل: جان و درونِ آدمی؛ جایگاهِ عشق، درد و آگاهی.
بیدل: تخلصِ شاعر؛ به‌معنیِ بی‌دل، عاشقِ از خود رفته.
سر: بالاترین عضوِ تن؛ نمادِ اندیشه، سودا و فدا شدن در عشق.
نفس: دم و لحظه کوتاه زندگی؛ گاه خواهش و خودی انسان.
رنگ: نمود و جلوه ظاهری؛ گاه کنایه از دگرگونی و ناپایداری.
چشم: اندامِ بینایی؛ سرچشمهٔ نگاه، اشک و انتظارِ عاشقانه.
شمع: چراغ مومی؛ نماد سوختن، روشنی دادن و عاشقی بی‌قرار.
پر: شهپرِ پرنده؛ نمادِ پرواز، آرزو و سبک‌باریِ روح.
عالم: جهانِ هستی؛ پهنهٔ آفرینش و جلوه‌گاهِ حق.
غبار: گرد و خاک؛ نشانه محوی، فروتنی، ناپایداری یا حجاب دیدن.
مژگان: موهای پلک؛ نمادِ تیرِ نگاه و گریهٔ عاشق.
سعی: کوشش و تلاش؛ جهدِ سالک در راهِ مقصود.
پرواز: اوج‌گرفتن در هوا؛ نمادِ رهاییِ روح و آرزو.
عدم: نیستی؛ نبودن در برابر هستی و گاه مرتبه پیش از ظهور.
راه: مسیرِ رفتن؛ نمادِ طریقتِ سلوک و سفرِ معنوی.
نظر: نگاه و دیدن؛ توجهِ معشوق یا بصیرتِ باطن.
شعله: زبانه آتش؛ نماد شور، گدازِ عشق و فنای ناپایدار.
شبنم: رطوبت لطیف بامدادی؛ نماد لطافت، ناپایداری و اشک.

غزل‌های مرتبط

غزل 2145
ازین صحرای بی‌حاصل د غزل 2158
به رنگ شمع ممکن نیست غزل 2146
خیال آن مژه عمریست د غزل 2157
مقیم وحدتم هر چند در غزل 2153
پر افشانم چو صبح اما غزل 861
باز وحشی جلوه‌ای در

خوانش و منبع در گنجور ↗