دیوانِ غزلیات · بیدل دهلوی · غزل 1297

شوق تا محمل به دوش طبع وحشت‌ساز ماند

وزن فاعلاتن فاعلاتن فاعلاتن فاعلن (رمل مثمن محذوف)قافیه ازماندردیف مانددشواری نسبتاً آسان

بال عنقا موج زدگردی که از ما باز ماند

نیست جز مهر زبان موج تمکین گهر

دل چو ساکن شد نفس از شوخی پرواز ماند

چشم واکردیم دیگر یاد پیش و پس کراست

فکر انجام شرار و برق در آغاز ماند

کی حریف وحشت سرشار دل گردد سپند

این جرس از کاروان ما به یک آواز ماند

وحشت صبح از نفس ایجاد شبنم می‌کند

در گره گم گشت تار ما ز بس بی‌ساز ماند

هیچکس از خجلت دیدار مژگان برنداشت

آینه دور از تماشا یک نگاه انداز ماند

شمع یکسر اشک و آه خویش با خود می برد

هم به زیرپای ما ماند آنچه از ما باز ماند

در خزان سیر بهارم زبن گلستان کم نشد

رنگها پرواز کرد و حیرتم گلباز ماند

از فرامش‌خانهٔ عرض شرر جوشیده‌ام

گرد بالی داشتم در عالم پرواز ماند

صفحهٔ دل تیره‌کردم بیدل ازمشق هوس

بسکه برهم خورد این آیینه از پرداز ماند

مفاهیمِ این غزل

آیینه پر / بال / پرواز ساز / آهنگ دل / قلب آتش / شمع چشم / نگاه

تلمیحاتِ این غزل

عنقا

واژه‌نامهٔ این غزل · 18 واژه

دل: جان و درونِ آدمی؛ جایگاهِ عشق، درد و آگاهی.
نیست: نبودن؛ در شعر یادکرد عدم و فنا در برابر هستی موهوم.
بیدل: تخلصِ شاعر؛ به‌معنیِ بی‌دل، عاشقِ از خود رفته.
آینه: سطح بازتابنده؛ در شعر نماد خودشناسی، صفا و جلوه است.
نفس: دم و لحظه کوتاه زندگی؛ گاه خواهش و خودی انسان.
چشم: اندامِ بینایی؛ سرچشمهٔ نگاه، اشک و انتظارِ عاشقانه.
آیینه: شیشهٔ بازتاب‌دهنده؛ نمادِ صفای دل و تجلّیِ حق.
شمع: چراغ مومی؛ نماد سوختن، روشنی دادن و عاشقی بی‌قرار.
عالم: جهانِ هستی؛ پهنهٔ آفرینش و جلوه‌گاهِ حق.
موج: برآمدگی آب؛ در شعر نشانه جنبش، اضطراب و ناپایداری.
هوس: آرزوی زودگذر؛ میلِ نفسانی در برابرِ عشقِ راستین.
صبح: آغاز روشنایی پس از شب؛ نشانه امید، گشودگی یا بیداری.
ساز: آلتِ نوازندگی؛ نمادِ هم‌آهنگی و نوای درون.
اشک: قطرهٔ چشم؛ نشانهٔ گریه، شوق یا اندوهِ عاشقانه.
بال: پرِ پرواز؛ نمادِ اوج‌گرفتن و رهاییِ روح.
مژگان: موهای پلک؛ نمادِ تیرِ نگاه و گریهٔ عاشق.
خانه: سرپناهِ زیست؛ نمادِ دل، تن یا قفسِ هستی.
گرد: غبار و خاک؛ نشانه محوی، ناپایداری و حجاب دیدن.

غزل‌های مرتبط

غزل 1295
از دلم‌بگذشت و خون د غزل 1296
در گلستانی که چشمم م غزل 240
نبوَد به غیرِ نامِ ت غزل 1603
به سعی یأس نفس خامشی غزل 831
آغاز نگاهم به قیامت غزل 1294
رفتیم و داغ ما به دل

خوانش و منبع در گنجور ↗