جهان، جنون بهار غفلت، ز نرگس سرمهساش دارد
جهان، جنون بهار غفلت، ز نرگس سرمهساش دارد
ز هر بن مو به خواب نازیم مخمل ما قماش دارد
ҷаҳон, ҷанун бҳор ғафалат, з нарагас сарма-сош дорад
з ҳар бан му ба хоб нозим махамал мо қамош дорад
اگر دهم بوی شکوه بیرون ز رنگ تقریر میچکد خون
مپرس ازیأس حال مجنون دماغگفتن خراش دارد
агар даҳам бавай-шакуа бирун з ранг тақарир мӣ-чакад хон
мапарс азиос ҳол маҷанун дамоғ-гафтан харош дорад
چو شد قبول اثر فراهم زخاکگل میکند حنا هم
فلک دو روزی غبار ما هم به زبرپای تو کاش دارد
чу шуд қабул асар фароҳам захок-гул мекунад ҳано ҳам
фалак ду рузи ғубор мо ҳам ба забарапой ту кош дорад
گشاد بند نقاب امکان به سعی بینش مگیر آسان
که رنگ هر گل درین گلستان تحیر دور باش دارد
гашод банд нқоб амакон ба саъи бинеш магир осон
ки ранг ҳар гул дарин-галастон таҳир дур бош дорад
به گرد صد دشت و در شتابی که قدر عجز رسا بیابی
سراز نفس سوختن نتابی به خود رسیدن تلاش دارد
ба-гард сад дашт ва дар штоби-ки қадар ъаҷаз рсо биоби
сароз нафас сухатан натоби ба худ рсидан талош дорад
حذر ز تزویر زهدکیشان مخور فریب صفای ایشان
وضوی مکروه خامریشان هزارشان و تراش دارد
ҳазар з тазавайр заҳадакишон махор фариб сафой айашон
вазавай макаруа хом-ришон ҳазорашон ва тарош дорад
نشستهام ازلباس بیرون دگر چه لفظ وکدام مضمون
به خامشی نیز ساز مجنون هزار آهنگ فاش دارد
нашаста-ам азалабос бирун дагар ча лафаз вакадом мазмун
ба хомаши низ соз маҷанун ҳазор оҳанг фош дорад
سخن به نرمی ادا نمودن ز وضع شوخی حیا نمودن
عرق نیاز خطا نمودن گلاب بزم معاش دارد
сахан ба нарми адо намудан з вазаъ шухи ҳио намудан
ъарақ ниоз хто намудан-галоб базм маъош дорад
خطاست بیدل زتنگدستی به فکر روزی المپرستی
چو کاسه هر کس به خوان هستی دهن گشوده است آش دارد
хтост бидел затангадасти ба факар рузи алм-парсати
чу коса-ҳар кас ба хон ҳастӣ даҳан-гашуда-аст-ош дорад
واژهنامهٔ این غزل · 18 واژه
- بیدل
- تخلصِ شاعر؛ بهمعنیِ بیدل، عاشقِ از خود رفته.
- نفس
- دم و لحظه کوتاه زندگی؛ گاه خواهش و خودی انسان.
- رنگ
- نمود و جلوه ظاهری؛ گاه کنایه از دگرگونی و ناپایداری.
- گل
- شکوفهٔ خوشبو؛ نشانهٔ زیبایی، بهار و معشوق.
- هستی
- وجود و بودن؛ در برابر عدم و نیستی.
- غبار
- گرد و خاک؛ نشانه محوی، فروتنی، ناپایداری یا حجاب دیدن.
- خون
- مایعِ سرخِ تن؛ نمادِ درد، شور و جگرسوزیِ عشق.
- جنون
- دیوانگی؛ شیداییِ عاشقانه و رهاییِ از عقل.
- ساز
- آلتِ نوازندگی؛ نمادِ همآهنگی و نوای درون.
- بهار
- فصلِ شکوفایی؛ نمادِ جوانی، تازگی و جلوهٔ حسن.
- سعی
- کوشش و تلاش؛ جهدِ سالک در راهِ مقصود.
- گرد
- غبار و خاک؛ نشانه محوی، ناپایداری و حجاب دیدن.
- عرق
- تراوشِ پوست؛ نمادِ شرم، خجلت و لطافتِ رخسار.
- عجز
- ناتوانی و درماندگی؛ فروتنیِ بنده در برابرِ حق.
- خواب
- خفتن و رؤیا؛ نشانهٔ غفلت در برابرِ بیداریِ دل.
- شوخی
- چالاکی و دلربایی؛ طنّازی و جلوهگریِ پرشورِ معشوق.
- امکان
- جهان ممکنات؛ هرچه وجودش وابسته و نه ضروری است.
- فکر
- اندیشه؛ تأمل و سیرِ ذهن، گاه دامِ راهِ دل.