حیا عمریست با صد گردش رنگم طرف دارد
حیا عمریست با صد گردش رنگم طرف دارد
عرق نقاش عبرت از جبین من صدف دارد
ҳио ъамари-ст бо сад гардаш рангам тарф дорад
ъарақ нқош ъабарт аз ҷабин ман садаф дорад
نشد روشن صفای سینهٔ اخلاصکیشانت
که درباب بهم جوشیدن دلها چه کف دارد
нашад рушан сафой сина ахалос-кишонат
ки дарабоб баҳам ҷушидан далаҳо ча-каф дорад
به شغل لهو چندی رفع سردیهای دوران کن
جهان حیز گرمی در خور آواز دف دارد
ба шағал лаҳу чанди рафаъ сардиҳой дурон-кан
ҷаҳон ҳиз гарми дар хур овоз даф дорад
دل از فکر معیشت جمع کن از علم و فن بگذر
اگر جهل است و گر دانش همین آب و علف دارد
дил аз факар маъишт ҷамаъ кан аз ъалм ва фан багазар
агар ҷаҳл аст ва гар донаш ҳамин об ва ъалаф дорад
به توفان گاه آفات استقامت رنگ میبازد
درین میدان کسی گر سینهای دارد هدف دارد
ба туфон го офот асатақомат ранг мӣ-бозд
дарин мидон каси гар сина-эй дорад ҳадаф дорад
ز اقبال عرب غافل مباشید ای عجمزادان
سریر اقتدار بلخ هم شاه نجف دارد
з ақабол ъараб ғофал мабошид эй ъаҷам-зодон
сарир ақатадор балх ҳам шо наҷаф дорад
جدا نپسندد از خود هیچکس مشاطهٔ خود را
مه تابان حضور شب در آغوش کلف دارد
ҷадо напасандад аз худ ҳичакас машота худ ро
ма тобон ҳазур шаб дар оғуш калаф дорад
قضا بر سجدهٔ ما بست اوج نشئهٔ عزت
طلسم آبروی خاک در پستی شرف دارد
қазо бар саҷада мо баст аваҷ нашиа ъазат
таласам обаравай хок дар пасти шарф дорад
به نومیدی چمن سیر نگارستان افسوسم
حنا داغست از رنگی که سودنهای کف دارد
ба нумиди чаман сир нгорастон афасусам
ҳано доғ-ст аз ранги ки суданаҳой каф дорад
به این عجزی که میبینم شکوه جراتت بیدل
اگر مژگان توانی واکنی فتح دو صف دارد
ба ин ъаҷази-ки мӣ-бинам шакуа ҷаротат бидел
агар мажагон тавони вокани фатаҳ ду саф дорад
واژهنامهٔ این غزل · 18 واژه
- دل
- جان و درونِ آدمی؛ جایگاهِ عشق، درد و آگاهی.
- بیدل
- تخلصِ شاعر؛ بهمعنیِ بیدل، عاشقِ از خود رفته.
- رنگ
- نمود و جلوه ظاهری؛ گاه کنایه از دگرگونی و ناپایداری.
- آب
- مایعِ زندگانی؛ نمادِ روانی، صفا و گاه آبرو.
- خاک
- زمین و گرد؛ نماد فروتنی، فنا، خاستگاه جسم و نهایت آدمی.
- جهان
- گیتی و دنیا؛ سرای گذرا و فریبندهٔ هستی.
- داغ
- نشان سوختگی یا زخم؛ کنایه از اندوه، عشق و حسرت.
- مژگان
- موهای پلک؛ نمادِ تیرِ نگاه و گریهٔ عاشق.
- چمن
- سبزهزارِ خرّم؛ نمادِ بهار، باغ و جلوهگاهِ حسن.
- عرق
- تراوشِ پوست؛ نمادِ شرم، خجلت و لطافتِ رخسار.
- غافل
- بیخبر و ناآگاه؛ خفته از یادِ حق و حقیقت.
- سیر
- گشت و سفر؛ سلوک و سیرِ معنویِ جان در راهِ حق.
- فکر
- اندیشه؛ تأمل و سیرِ ذهن، گاه دامِ راهِ دل.
- حیا
- شرم و آزرم؛ پردهٔ ادب و حجابِ جمالِ معشوق.
- عبرت
- پندگرفتن؛ درسِ بیداری از گذرِ روزگار و فنای جهان.
- کف
- کفِ دست یا کفِ آب؛ نمادِ ناپایداری و تهیدستی.
- شب
- تاریکیِ شبانه؛ نمادِ هجران، راز و خلوتِ سالک.
- روشن
- تابناک و آشکار؛ نمادِ آگاهی و تجلیِ معنا.