دیوانِ غزلیات · بیدل دهلوی · غزل 2483

از چرخ بار منت تا کی توان کشیدن

وزن مفعول فاعلاتن مفعول فاعلاتن (مضارع مثمن اخرب)قافیه انکشیدندشواری نسبتاً آسان

باید به پای مردی دست از جهان کشیدن

توفان کن و برانگیز گرد از بنای هستی

دامان مقصد آخر خواهی چسان کشیدن

یک نالهٔ سپندت از وهم می‌رهاند

تا کی به رنگ مجمر دود از دهان کشیدن

اسباب می‌فزاید بر تشنه‌کامی حرص

گل را ز جوش آب‌ست چندین زبان کشیدن

ای حرص‌! وهم بنما، قطع نظرکن از خویش‌

کاین راه طی نگردد غیر از عنان کشیدن

صید ضعیف ما را از انقلاب پرواز

باید به حلقهٔ دام خط امان کشیدن

آه از هجوم پیری، داد از غم ضعیفی

همچون کمان خویشم باید کمان کشیدن

گردی شکسته بالم پرواز من محالست

دارم سری که نتوان زین آستان کشیدن

محو سجود شوقم در یاد چشم مستی

از جبههٔ خیالم می می‌توان کشیدن

زان جلوه هیچ ننمود آیینه جز مثالی

نقاش را محال است تصویر جان کشیدن

گو یأس تا نماید آزادم از دو عالم

تا چند ناز یوسف ازکاروان کشیدن

خاکسترم همان به کز شعله پیش تازد

مرگ است داغ خجلت از همرهان‌کشیدن

صد رنگ شور هستی آیینه دار مستی است

نتوان چوگل درین باغ ساغر توان‌کشیدن

بیدل دلی ز آهن باید در این بیابان

تا یک جرس توانم بار فغان کشیدن

مفاهیمِ این غزل

آیینه دام / صید گل / بهار هوس / آرزو جهان / دهر مستی

تلمیحاتِ این غزل

یوسف

واژه‌نامهٔ این غزل · 18 واژه

بیدل: تخلصِ شاعر؛ به‌معنیِ بی‌دل، عاشقِ از خود رفته.
رنگ: نمود و جلوه ظاهری؛ گاه کنایه از دگرگونی و ناپایداری.
چشم: اندامِ بینایی؛ سرچشمهٔ نگاه، اشک و انتظارِ عاشقانه.
آیینه: شیشهٔ بازتاب‌دهنده؛ نمادِ صفای دل و تجلّیِ حق.
گل: شکوفهٔ خوش‌بو؛ نشانهٔ زیبایی، بهار و معشوق.
آب: مایعِ زندگانی؛ نمادِ روانی، صفا و گاه آبرو.
دست: اندامِ گرفتن؛ نمادِ قدرت، بخشش و تصرف.
عالم: جهانِ هستی؛ پهنهٔ آفرینش و جلوه‌گاهِ حق.
هستی: وجود و بودن؛ در برابر عدم و نیستی.
جهان: گیتی و دنیا؛ سرای گذرا و فریبندهٔ هستی.
ناله: فریادِ دردمندانه؛ آوای سوز و شکوهٔ عاشق.
ناز: کرشمه و دلربایی؛ جلوه‌گریِ معشوق در برابرِ نیاز.
داغ: نشان سوختگی یا زخم؛ کنایه از اندوه، عشق و حسرت.
گرد: غبار و خاک؛ نشانه محوی، ناپایداری و حجاب دیدن.
پرواز: اوج‌گرفتن در هوا؛ نمادِ رهاییِ روح و آرزو.
خط: موی نورُستهٔ گونه؛ نمادِ زیباییِ نوخیزِ معشوق.
پای: عضوِ ایستادن و رفتن؛ نمادِ ثبات و گام در راه.
وهم: پندار ناپایدار؛ ادراکی که یقین و حقیقت کامل نیست.

غزل‌های مرتبط

غزل 2482
آسان مکن تصور بار مغ غزل 2609
ای به اوج قدس فرش آس غزل 2476
ما را ز بار هستی تاک غزل 2820
بر هرگلی دمیده‌ست اف غزل 1553
دل چو آزاد از تعلق ش غزل 443
نفس محرک جسم به غم ف

خوانش و منبع در گنجور ↗