دل از ندامت هستی، مکدر افتادهست
دل از ندامت هستی، مکدر افتادهست
دگر ز یأس مگو خاک بر سر افتادهست
дил аз ндомат ҳастӣ, макадар афтода-ст
дагар з йос магу хок бар сар афтода-ст
در این بساط، تنزه کجا، تقدسکو
مسیح رفته و نقش سم خر افتادهست
дар ин басот, таназа каҷо, тақадас-ку
масиҳ рафта ва нақш сам хар афтода-ст
مرو به باغ که از خندهکاری گلها
در این هوسکده رسم حیا برافتادهست
мару ба боғ ки аз ханда-кори галаҳо
дар ин ҳусакада расам ҳио барофтода-ст
فلک شکوه برآ، از فروتنی مگذر
بلندی سر این بام بر در افتادهست
фалак шакуа баро, аз фарутани магазар
баланди сар ин бом бар дар афтода-ст
به هر طرف نگری خودسری جنون دارد
جهان خطیست که بیرون مسطر افتادهست
ба ҳар тарф нагари ходасари ҷанун дорад
ҷаҳон хти-ст ки бирун мастар афтода-ст
به غیر چوب زمینگیری از خران نرود
عصا کجاست که واعظ ز منبر افتادهست
ба ғир чуб змингири аз харон наруд
ъасо каҷост ки воъаз з манабар афтода-ст
نرفت شغل گرفتاری از طبیعت خلق
قفس شکسته به آرایش پر افتادهست
нарфат шағал гарфатори аз табиъат халқ
қафас шакаста ба оройаш пур афтода-ст
کسی به منع خودآراییات ندارد کار
بیا که خانهٔ آیینه بیدر افتادهست
каси ба манаъ ходоройай-ат надорад кор
био ки хона оина бе-дар афтода-ст
سرشک آینه نگذاشت در مقابل آه
ز بینمی چقدر چشم ما تر افتادهست
сарашак оина нагазошт дар мақобал о
з бе-нами чақадар чашм мо тар афтода-ст
به عافیت چه خیال است طرف بستن ما
مریض عشق چو آتش به بستر افتادهست
ба ъофит ча хаёл аст тарф бастан мо
мариз ишқ чу оташ ба бастар афтода-ст
فسانهٔ دل جمع از چه عالم افسون بود
محیط در عرق سعی گوهر افتادهست
фасона дил ҷамаъ аз ча олам афасун буд
маҳит дар ъарақ саъи гуҳар афтода-ст
تو هم به حیرت از این بزم صلحکن بیدل
جنون حسن به آیینهها درافتادهست
ту ҳам ба ҳайрат аз ин базм салаҳ-кан бидел
ҷанун ҳасан ба оина-ҳо дарофтода-ст
واژهنامهٔ این غزل · 18 واژه
- دل
- جان و درونِ آدمی؛ جایگاهِ عشق، درد و آگاهی.
- بیدل
- تخلصِ شاعر؛ بهمعنیِ بیدل، عاشقِ از خود رفته.
- آینه
- سطح بازتابنده؛ در شعر نماد خودشناسی، صفا و جلوه است.
- سر
- بالاترین عضوِ تن؛ نمادِ اندیشه، سودا و فدا شدن در عشق.
- چشم
- اندامِ بینایی؛ سرچشمهٔ نگاه، اشک و انتظارِ عاشقانه.
- آیینه
- شیشهٔ بازتابدهنده؛ نمادِ صفای دل و تجلّیِ حق.
- خاک
- زمین و گرد؛ نماد فروتنی، فنا، خاستگاه جسم و نهایت آدمی.
- پر
- شهپرِ پرنده؛ نمادِ پرواز، آرزو و سبکباریِ روح.
- عالم
- جهانِ هستی؛ پهنهٔ آفرینش و جلوهگاهِ حق.
- نقش
- تصویر و اثر؛ گاه صورت ظاهری در برابر حقیقت.
- جهان
- گیتی و دنیا؛ سرای گذرا و فریبندهٔ هستی.
- خیال
- صورت ذهنی و وهم؛ جهان تصور در برابر حضور عینی.
- جنون
- دیوانگی؛ شیداییِ عاشقانه و رهاییِ از عقل.
- آتش
- شعله و سوز؛ کنایه از عشق، درد، شور یا نابودی.
- عشق
- مهرِ سوزان؛ نیرویِ بنیادینِ هستی و راهِ فنا.
- حیرت
- سرگشتگی آگاهانه در برابر حقیقتی که فهم عادی از آن بازمیماند.
- سعی
- کوشش و تلاش؛ جهدِ سالک در راهِ مقصود.
- خانه
- سرپناهِ زیست؛ نمادِ دل، تن یا قفسِ هستی.