دیوانِ غزلیات · بیدل دهلوی · غزل 1383

به شوخی زد طرب غم آفریدند

وزن مفاعیلن مفاعیلن فعولن (هزج مسدس محذوف یا وزن دوبیتی)قافیه مافریدندردیف افریدنددشواری درآمدنی

مکرر شد عسل سم آفریدند

نثار نازی از اندیشه گل کرد

دو عالم جان به یک دم آفریدند

به زخم اضطراب بسمل ما

ز خون رفته مرهم آفریدند

شکست عافیت آهنگ گردید

به هرجا ساز آدم آفریدند

جهان جوش بهار بی‌نیازیست

به یک صورت دو گل کم آفریدند

به هرجا وحشت ما عرضه دادند

شرار و برق بی‌رم آفریدند

گل این بوستان آفت بهار است

شکست و رنگ توأم آفریدند

به تسکین دل مجروح بسمل

پر افشانده مرهم آفریدند

به پیری گریه کن کایینه ی صبح

برای عرض شبنم آفریدند

کریمان خون شوید از خجلت جود

که شهرت خاص حاتم آفریدند

چون ماه نو خم وضع سجودم

ز پیشانی مقدم آفریدند

نه مخموری نه مستی چیست بیدل

دماغت از چه عالم آفریدند

مفاهیمِ این غزل

گل / بهار جهان / دهر خون / جگر تیغ / بسمل ساز / آهنگ شکست

تلمیحاتِ این غزل

آدم

واژه‌نامهٔ این غزل · 18 واژه

دل: جان و درونِ آدمی؛ جایگاهِ عشق، درد و آگاهی.
بیدل: تخلصِ شاعر؛ به‌معنیِ بی‌دل، عاشقِ از خود رفته.
رنگ: نمود و جلوه ظاهری؛ گاه کنایه از دگرگونی و ناپایداری.
گل: شکوفهٔ خوش‌بو؛ نشانهٔ زیبایی، بهار و معشوق.
پر: شهپرِ پرنده؛ نمادِ پرواز، آرزو و سبک‌باریِ روح.
عالم: جهانِ هستی؛ پهنهٔ آفرینش و جلوه‌گاهِ حق.
جهان: گیتی و دنیا؛ سرای گذرا و فریبندهٔ هستی.
شکست: درهم‌شکستگی؛ نمادِ نیستی و فروریختنِ خودیِ عاشق.
خون: مایعِ سرخِ تن؛ نمادِ درد، شور و جگرسوزیِ عشق.
صبح: آغاز روشنایی پس از شب؛ نشانه امید، گشودگی یا بیداری.
ساز: آلتِ نوازندگی؛ نمادِ هم‌آهنگی و نوای درون.
بهار: فصلِ شکوفایی؛ نمادِ جوانی، تازگی و جلوهٔ حسن.
دم: نفس یا لحظه؛ واحدی بسیار کوتاه از زمان و زندگی.
عرض: ویژگی ناپایدار شیء؛ در برابر جوهر و ذات.
شبنم: رطوبت لطیف بامدادی؛ نماد لطافت، ناپایداری و اشک.
خم: خمیدگی یا خمِ شراب؛ منبعِ مستی و فیضِ معنوی.
وحشت: هراس و رمیدگی؛ گریزِ دلِ تنها از خلق به‌سوی تنهایی.
شوخی: چالاکی و دلربایی؛ طنّازی و جلوه‌گریِ پرشورِ معشوق.

غزل‌های مرتبط

غزل 1382
برای خاطرم غم آفریدن غزل 1777
بسکه افتاده است بی‌ن غزل 648
دل از بهار خیال توگل غزل 1785
دل دیوانه‌ای دارم به غزل 130
داغ عشقم، نیست الفت غزل 2071
گهی بر صبح پیچیدم گه

خوانش و منبع در گنجور ↗